The Fountainhead

लॅंड डेव्हलपमेंट हॅंडबुक

2011-12-08T16:03:00.000-08:00

लहानपणी शाळेतल्या बाई ज्याला ’हुशार आहे, पण मनावर ताबा नाही’ म्हणायच्या त्याला आता ’हॉरिझॉंटल थिंकिंग’ म्हणतात.

हे असं आठवायचं कारण कि मन उड्यांवर उड्या मारत रहातं.
१९३१ ची कुठली गोष्ट वाचत असलो कि च्यायला त्या वेळेस डिप्रेशन कसं असेल, प्रोहिबिशन मध्ये लोक कसे जगत असतील, त्याचा भारतावर परिणाम काय झाला, तेव्हा आपण क्रिकेट खेळायचो का - असं बरंच काही.

कॉपर म्हणजे तांबं का?
तर एकेकाळी कॉपरची नाणी बनवत - कारण ते स्वस्त होतं.
आज दहा पैशाच्या नाण्याची किंमत ते वितळुन विकलं तर त्याला २० पैसे मिळतात, तर कुणी ते का करु नये?

मला आज काम करावंसं वाटत नाहिये, त्यामुळे माझं हॉरिझॉंटल थिंकिंग चाललंय.

रसिका कि स्वप्ना आंबोळे हे नाव काल कुठे ऐकलं?
इथे हॉरिझॉंटल थिंकिंग शक्य नाही.
कि स्वाती?
हां बरोबर.
ती कविता बिविता करते.
चला कविता लिहु.

तुम्हारी लौ को पकडके जीनेकी आरजुमें जब अपनेही आपसे लिपटकर सुलग रहा था
बता दो उस वक्त मैं कहां थां?
बता दो उस वक्त तु कहां थीं?

तुम्हारे जिस्मके साहिलसे दूर दूर कहीं
वो ढुंढती थी कि मिलेगा वो खुशबुओं का नूर कहीं
बडे हसीन थे जो राहमें गुनाह मिलें
तुम्ही से जनमुं तो शायद मुझे पनाह मिलें

लबोंसे चूम लो ऑंखोंसे थाम लो मुझको
तुम्ही से जनमुं तो शायद मुझे पनाह मिलें

आज मायकल म्हणाला कि एकदा त्याच्या बायको सोबत रस्त्याने जाताना त्याला त्याची जुनी छावी भेटली. त्याने त्याच्या छावीची ओळख बायकोला करुन दिली. आणि मग बायकोची ओळख करुन देताना त्याला त्याच्या बायकोचं नावच आठवेना!
यातला ऑबव्हियस विनोदाचा भाग सोडला तर - यावर त्याच्या छावीला काय वाटलं असेल असा प्रश्न अर्थात मला पडला.
हॉरिझॉंटल थिंकिंग कधी नीट हसु देत नाही.
आणि नको तिथं हसु आणतं.
म्हणजे आगरकर आवडायचा पण त्याने अ‍ॅडलेडच्या आधी आणि नंतर कधीच एका मॅचमध्ये तीन पेक्षा जास्त विकेट्स घेतल्या नाहीत. हे वाचुन मला त्याची लॉर्ड्स ची सेंच्युरी आठवली. अ‍ॅक्च्युअली हा पी.जे. मला नीट सांगता आला नाही. अ‍ॅन्डी झॅल्ट्समन तो लई भारी सांगतो.

तर असं.

राज ठाकरे म्हणाले कि उड्डाणपुलाच्या बांधकामा आधी सगळ्या लोकांची मतं विचारात घ्या.
हे योग्य आहे.

आज कुणास ठाऊक का वीणा मलिक या व्यक्तीचा एका पाकिस्तानी चॅनलवरचा इंटरव्ह्यु पाहिला.
ऐकला नाही, कारण कॅप्शन्स होती.
त्यात ती रडत रडत बिग बॉस बद्दल बोलत होती.
हा काय प्रकार आहे ते एकदा पाहिलं पाहिजे.

ग्लास अर्धा सरला आहे म्हणायचं कि अर्धा भरला आहे म्हणायचं?
ग्लास व्हिस्कीचा असेल तर - आधी ग्लास संपवुन टाकायचा.
मग ग्लास आख्खा सरला आहे म्हणायचं.

एकदा एका कंपनीत कुठल्यातरी पोझिशनसाठी इंटरव्ह्यु चालु होते.
हा जोक सांगायचा होता, पण बरंच लिहायला लागेल असं वाटुन कंटाळा आला.

मध्यंतरी कुठलं तरी गाणं रोज ऐकत होतो.
आता ते आठवत नाही.
आठवायचा प्रयत्न केला कि डोक्यातली चाकं - लिव्हर पुलीज - सगळं यंत्र हळु हळु जागं होत असल्याचं दिसतं.
तर आठवुन बघु.
नेटवर न बघता.
गाणं गुलझार चं होत.
नासीर होता.
ती डर्टी पिक्चरची हिरोईन होती गाण्याच्या कव्हर वर

कोई तो रोके कोई तो टोके
इस उम्रमें अब खाओगे धोके
डर लगता है इश्क करनेमें जी
दिल तो बच्चा है जी

तर असं.

च्यायला आणखी लिहावं का?
कुणी बघत नाहिए - लिहुन टाक.
माझ्या ऑफिसमध्ये माझं स्वतंत्र ऑफिस आहे.
तिथे मी यायच्या आधीपासुन एका मोठ्या कुंडीत एक पाच सहा फूट उंच झाड रहातं.
आल्या आल्या मी त्याला आपलं काही जमणार नाही असं सांगुन टाकलं.
शमसा आपापल्या झाडांना पाणी घाला असा मेसेज पाठवते.
मग मी त्याला माझ्या ग्लासात उरलं वगैरे असेल तर पाणी घालतो.
एक दोनदा किचनमध्ये जाउन ग्लासभर पाणी आणल्याचं आठवतंय.
त्याला बहुतेक पानं येत रहातात लांब लांब.
मग त्यातली काही वाळतात.
म्हणजे पानाचा एखादाच मधला अधला भाग वाळतो.
मग मी तो कात्रीने कापुन टाकतो.
म्हणजे माझं त्याच्याशी वैर वगैरे नाही.
बऱ्याचदा ते तिथे आहे हे मला जाणवतही नाही.
जोपर्यंत ते स्वत:चं बघतं तोपर्यंत मला हरकत नाही.
त्याला माझ्याबद्दल काय वाटतं मला माहित नाही.
त्याला माझ्याबद्दल काही वाटत असेल का हा प्रश्न मला आधीचं वाक्य लिही पर्यंत पडला नव्हता.
यालाच बहुतेक हॉरिझॉंटल थिंकिंग म्हणतात.
आणि हॉरिझॉंटल रायटिंग.
या झाडासारखा माझा एक रुममेट होता कॉलेजात असताना.
त्याला माझ्यासोबत रहायचं होतं.
मला कुणासोबत तरी रहाणं आवश्यक होतं, पण मला त्याच्या सोबत रहायचं नव्हतं.
मग त्याने मन्याकडे वशिला लावला.
मन्याने मला टिपिकल वाण्याच्या भाषेत समजावुन सांगितलं.
पुढचे सहा महिने आम्ही एकत्र राहिलो.
कि तीन?
असंच काहितरी.
त्या काळात मी त्याचं त्या रुम मधलं अस्तित्व मान्य केलं नाही.
त्याच्याशी काही जुजबी बोलल्याचंही आठवत नाही.
मग त्या तीन कि सहा महिन्यांनंतर मी त्याला सरावलो कदाचित.
मग मी रोज घरी यायचो, बॅग फेकायचो, बोल बोल बोलायचो.
तो ऐकुन घ्यायचा.
तु बोलत का नाहीस विचारलं तर तु बोल तुझं ऐकायला बरं वाटतं म्हणायचा.
बाकिच्यांशी बोलायचा.
माझ्याशीही.
क्वचित.
मग मी छावीला पत्र लिहायचो.
मग त्याला ते वाचुन दाखवायचो.
तो - मामा तु भारी लिहितो - म्हणायचा.
त्याच्या माझ्यात मैत्री होण्यासारखं काहीच नव्हतं असं मला वाटायचं.
तसं मी त्याला म्हणायचो.
त्याला हरकत नव्हती.
पॅऱ्या मग माझा खूप जवळचा मित्र झाला.
मलाही हरकत नव्हती.

तर झाड.

पानं कापुन बरेच दिवस झालेत.
पाणी घालुनही.

झाड आहे, पॅऱ्या आहे, मी आहे.
अजुन लिहायला काही नाही.

आता एवढं लिहिल्यावर झाडाच्या अपेक्षा वाढणार का?
च्यायल नसतं झेंगट.

काल चारच तास झोपलो.
आज कॉफिच्या दुकानात काहितरी घेणं आवश्यक असल्याने डबल शॉट एस्प्रेसो असा प्रकार मागितला. त्याने मुक्ताच्या बाहुल्यांच्या ग्लासाच्या आकाराच्या पेल्यात मला तो दिला.
तो कसा प्यायचा माहित नसल्याने मी तो ऑफिसात घेऊन आलो.
झोप येतिये असं वाटलं कि मी तो ओठावर टेकवल्यासारखं करतो.
मग भारतातली बिडी ओढल्यावर ओठांवर निकोटिनची जशी चव येते तशी कॉफिनची चव येते.
झोप जाते.

रे बाबा रे बाबा रे....

हर सांसमें एक कहानी हैं....

2011-10-25T17:35:00.000-07:00

बादलोंसे काट काट के

"जे अपेक्षित असतं ते सोडुन बाकी सगळं करायला मला आवडतं" - असं परवा मंगलाला म्हटलं.
मंगला म्हणजे माझ्या शेजाऱ्याची बायको.
च्यायला लोक सुंदर पोरींना अशी अमंगळ नावं का देतात कळत नाही.
एनीवे - तर असं म्हणुन झाल्यावर माझा मीच विचार करायला लागलो कि च्यायला मी खरंच असा आहे का?
बोलुन झाल्यावर विचार करायचा - अशी माझे जुनी सवय.
म्हणजे असं मला अलिकडेच कळलं.
त्यामुळे मग मी विचार करायला लागलो.
हल्ली मला कसलाही विचार करायचा असेल तर मी जो समोर असेल त्याच्यासमोर सगळं काही बोलुन टाकतो.
बार बीर बियर जवळपास असेल तर उत्तम.
मग तारवटलेल्या डोळ्यांनी कम्प्युटर स्क्रीन समोर बसुन बोललेल्या विचारांचं रवंथ.
तर - मी असा आहे का?
परवाच्या लॉंग वीकेंडला बायकोला म्हटलं - च्यायला तुमची मजा आहे - सोमवारी सुट्टी वगैरे.
असं म्हणुन मला सुट्टी असुनही ऑफिसमध्ये जाऊन काम करत बसलो.
बायकोला बिचारीला मग भारी दया वगैरे.
मग दुसऱ्या दिवशी ऑफिस असुनही घरी टी.व्ही. बघत बसलो.

आत्ता ऑफिसात बसुन हे लिहितोय.
आता घरी जाऊन काम करावं.

---------------------------

कप्पाळ

ऑर्कुट बिर्कुट प्रकार असताना एक उसूल होता कि ज्या व्यक्तिला कधी भेटलो नाही तिला add करायचं नाही.
नदीची परिणती जशी समुद्रात होते (हे उगीचच) तसाच तो नियम फेसबुकवरही आला.
आज बऱ्याच दिवसांनी फेसबुक वर गेलो तर तिथे त्यांनी ’Find Friends’ section मध्ये मी ज्यांना भेटलोय अशा हजारो लोकांची नावा-चित्रानिशी यादी दिलिए.
आपण एका व्यक्तीला कोणे एके काळी भेटलो - म्हणजे काय?
आयला - हा असा दिसायचा! किती बदललाय आता!! एवढीच तर रिअ‍ॅक्शन होते.
मग मी विचार केला कि ज्या लोकांना व्यवस्थित ओळखतो अशाच लोकांना add करु.
म्हणुन मग दहावी पर्यंतचे batch-mates. असं म्हणुन एका मित्राला add करणार होतो तर त्याच्या यादीत १,४४६ लोक होते.
मग मूड गेला.
आपण लोकांना snippets मध्ये ओळखतो.
अशी छोटी मोठी snippets एकत्र करुन व्यक्ती बनते, पण स्वतंत्र तुकडा म्हणजे व्यक्ती नाही.

आज वाचलं कि ’टु डू’ ची प्रत्येकाची लिस्ट असते. ’टा डा’ ची झालेल्या कामांची लिस्ट बनवली कि बरं वाटतं.
या लिस्टा कधी पिच्छा सोडत नाहीत.
उथळ पाण्याला खळखळाट फार.
मी बरंच उथळ लिहितोय पण तरी खळखळाट नाही.

-----------------------

एका कोळियाने

Contrary to our perception, creative people are very disciplined - असं काल एका पेपर मध्ये वाचलं.
उदा. हेमिंग्वे. (समानार्थी - मार्लन ब्रॅन्डो).
उशीरा उठणे, निवांत आवरणे, मग बार गाठणे, तिथेच टाईमपास, मग रात्री उशिरापर्यंत दारुकाम, गप्पा टप्पा, पोरी बाळी - अशी त्याची लाईफस्टाईल.
असं ऐकुन होतो.
जगावं तर असं - असा नेहमी डोक्यात विचार.
अधुन मधुन स्फुर्ती वगैरे आली कि लिखाण.
मग त्यातुन 'Old man and the sea' वगैरे पुस्तकं, literature चं Nobel वगैरे.
पण काल कळलं कि स्फुर्ती असो नसो, विषय असो नसो - हेमिंग्वे रोज ठरल्या वेळेत लिहायचाच.
जबरा जमलेल्या गप्पांच्या फडातुन पिकासो - मला हे चित्र पूर्ण करायचंय - म्हणुन निघुन जायचा.
वारसा हक्क आणि थोड्याफार प्रयत्नांतुन मिळालेल्या बुद्धीमत्तेच्या जोरावर ’आळस आणि बेशिस्त हे माझे जन्मसिद्ध हक्क आहेत आणि ते मी मिळवणारच’ च्या धर्तीवर चाललेल्या आयुष्याला अशी काही snippets हादरवुन जातात.
बरेच दिवस डोक्यात होतं म्हणुन आज Differential Equations चं पुस्तक उघडुन बसलो आणि M-3 चे फंडे आठवायला लागले.
इतका सुंदर विषय इतक्या लोकांना इतका बोर का वाटतो?
Second year मध्ये गणिताच्या मास्तराशी आपण Fourier Series का शिकतोय म्हणुन वर्गात वाद घातला होता.
कुठलीही गोष्ट का करतोय हे कळल्यावर क्लिष्ट गोष्ट ’एवढीही’ क्लिष्ट वाटत नाही.
तसं कारण कळलं तर आळस आणि बेशिस्त थांबेल का?
’ज्याने वेळ सांभाळली त्याने आयुष्य सांभाळलं’ असं एका व.पुं. च्या पुस्तकात वाचलं होतं -

हेमिंग्वे ने वेळ सांभाळली का?

------------------------------------------------

जोडे

’The only advantage of being rich is - you can tell a stupid person that he is stupid' असं डेव्ह म्हणतो.
खरं खोटं त्यालाच माहित.
मागच्या वेळेस क्रिकेट खेळलो होतो तेव्हाचे चिखलात माखलेले शूज दाराबाहेर ठेवलेले.
ते दाराबाहेरही चांगले दिसत नाहीत म्हणुन बायकोने व्हरांड्याच्या कोपऱ्यात ठेवले.
शनिवारी कित्येक पावसात भिजेलेल ते शूज मी व्हरांड्यातच पण पावसाबाहेर हलवले.
मग रविवारी क्रिकेट टीम ने व्हॉलिबॉल खेळायचं का असं विचारलं.
५ वाजता ते लोक घ्यायला येणार होते.
मग साडे चारला मला शूजची आठवण झाली.
मग ते ओव्हन, मायक्रोवेव्ह किंवा ड्रायर मध्ये वाळवावेत याचा विचार करुन शेवटी ड्रायरमध्ये टाकले.
अर्धा तास त्यांची धडाम धुडुम ऐकल्यावर शूजच्या काळजीने ड्रायर उघडला.
शूज मस्त वाळलेले, पण ड्रायरची वाट लागलेली.
आत सगळी माती वगैरे.
आणि आख्या ड्रायरभर वाळलेल्या मातीचे सिमेट्रिकल धब्बे.
मग बायको वैतागली.
तिला म्हटलं मी साफ करतो, पण खेळुन आल्यावर - मग बायको अजुन वैतागली.
मित्र ५ म्हणुन साडे पाचला आले - त्यामुळे अर्धा तास बाहेर थंडीत कुडकुडायला लागलं.

वरचा सुविचार बायकोला सांगितला असता तर तिला निदान श्रीमंत झाल्याचं सूख तरी मिळालं असतं!

--------------------------------------------------------------

गीला गीला पानी.

भेंडी नखरे तरी किती!
पोट भूक म्हणतं किंवा तहान म्हणतं.
आणि त्याचं निमित्त करुन त्याला पाण्याची गरज असताना आपण ते पाणी घेतो, त्यात कॉफी मिसळतो, मग दूध, साखर किंवा साखर आणि कार्बोनेट वगैरे करतो, किंवा आणझी काय काय साखरेबरोबर....
H आणि O च्या नावाखाली OH वगैरे ही add होतं....
आणि प्रत्येक गोष्टीत आपण ’पाणी घालणे’ उपमा वापरतो.
अरे - आपण पाणी नाही घालत, पाण्यात काय काय घालतो!
आज भर दुपारी - ते पण ऑफिसात OH जास्त झाल्याने मी काहिच्या काही लिहितोय.
Christamas Party - दुसरं काय?
आता ३० मिलियन च्या प्रोजेक्ट चं पे एस्टिमेट करा. उगीच नाही economy डुबत!

---------------------

वतना वे...

मी तुसडा कि मी भगवा बैरागी
मद्यपी वा मी गांजेवाला जोगी
अस्तित्वाला हजार नावे देतो
पण नाव ठेववत नाही....

आज एक अ‍ॅब्स्ट्रॅक्ट आणि नॉट सो अ‍ॅब्स्ट्रॅक्ट पोस्ट वाच
लं. दोन्ही चांगली जमलेली.
त्यामुळे वाचल्याचं समाधान वाटलं.
रुटीन मधल्या लोकांना रुटीन सोडुन काही करायला लावल्याने (आपला) दिवस चांगला जातो - असं एक वाक्य वाचलं आणि ’हं!’ अशी रिअ‍ॅक्शन झाली.
बायको बरोबर छंद शेअर करण्याहुन मोठं सूख नाही.
असल्यास मला माहित नाही.

बर्फात गाडी चालवत असताना ’चिठ्ठी आयी है’ आठवायचा प्रयत्न करत होतो.
आठवलं.
वेतन आणि वतन यांचा कॉन्फ़्लिक्ट धुमसत ठेवला कि आपणच आपल्याला ’डेथ बाय थाऊजंड कट्स’ देत रहातो का? असा प्रश्न पडला नाही.
वतन आणि वेतन हे शब्दखेळाचे प्रकार आहेत याची गंमत वाटुन त्यांच्याशी खेळायचा भाबडा प्रयत्न केला.

------------------------------

सिंहासन

च्यायला आज अचानक वाचलं कि बरखा दत्त आणि लॉबीइंग वगैरे काहितरी.
च्यायला लोकांना आश्चर्य कसं वाटतंय याचं मला आश्चर्य वाटतंय.

चरस पेहली आया या करप्शन?
चरस.
वो कैसे?
देख - चरस में नशा है, नशे में पॉवर है, पॉवर में करप्शन.

- हु तु तु (तब्बु आणि सुनील शेट्टी)

’इंडिया शायनिंग’ चं चरस आहे, त्यात सगळे मदहोश.
ज्याला पहिला होश येईल तो हरला.
　
--------------------------
　
उमराव जान

-6 टेम्परेचर.
परत.
खिडकीतुन बाहेर बघायचाही वैताग आलाय.
असं लिहितोय तेवढ्यात माझ्या ऑफिस समोरुन शमसा गेली.
शमसा म्हणजे आमची रिसेप्शनिस्ट.
मादक दिसण्या व्यतिरिक्त तिचं नक्की काम काय यावर आमची गॅंग बरेच दिवस विचार करतिये, पण उत्तर सापडत नाहिये.

आपके बारेमें पूछ बैठा कोई
जाने हमसे भी क्या बदहवा सी हुई
केहने वाले जो थी बात वोह ना कहीं
बात जो थी छुपानी बताने लगे....

आप से मिलके हम कुछ बदल से गए....

असं नुसरत गातोय.

शमसा पुन्हा इकडुन तिकडे घरंगळत.

आयला कामं व्हणार कशी?
　
--------------------------

धनगराच्या मेंढरानं माळरान व्यापली

माझ्या ऑफिसात मी रवी दिवाण ची दोन चित्रं लावलियेत.
दोन्हीत धनगर आणि त्याची कुटुंबं मेंढ्या हाकीत चाललियेत.
गावात जत्रेला बकरं कापायचं तर जो धनगर यायचा तो सोडुन धनगर या प्रकाराबद्दल फारशी माहिती नाही.
आकर्षण मात्र जबरदस्त.
हे आकर्षण फिरस्तीचं असेल का?
अवचटांच्या एका पुस्तकात धनगरांबद्दल बरंच वाचलेलं.
मग थोडं ’अलकेमिस्ट’ मध्ये वाचलं.
परवा ’अलकेमिस्ट’ चा उल्लेख ’जिंकी रे जिंकी’ मध्ये पाहिला.
हा चांगला पिक्चर.
’मुंबई पुणे मुंबई’ हा अफलातुन.
’लालबाग, परळ’ तोच तोच.
एनीवे - धनगरांची चित्रं पाहुन भारताची आठवण येते.
भारताची का लहानपणाची?
१० एक वर्ष परदेशात राहिल्यावर - भारत म्हणजे बालपण असं समीकरण होतंय कि काय?

--------------------------------------
　
अब तक शंभर.

काल अडीच तासाच्या प्रवासाला बर्फामुळे ५ तास लागले.
३-४ तास डेंजर प्रवास झाल्यावर म्हटलं - चला निदान थोडं ’थाई’ खाऊ.
म्हणुन पड थाई खाल्लं.
मग संध्याकाळी जे.जे. बरोबर सेबॅस्टियन नावाच्या उरुग्वेच्या प्राण्याला भेटलो.
मग कॅन ओपनर परत केलं. ३७

लोक का भांडतात?
२५ वर्षं का भांडत रहातात?
२५ वर्षं भांडुनही हरत किंवा जिंकत का नाहीत?
असं सगळं चित्रकलेचं राजकारण.

धबधबा धबधब्याच्या टोकावरुन खाली उडी मारतो का?
नसावा.
वर खालीचं सोयरसुतक धबधब्याला नसावं.
एनर्जी ट्रान्स्फ़र मुळे पोटेन्शिअल डिफरन्स निर्माण होणार आणि पोटेन्शिअल एनर्जीचं रुपांतर धबधब्यात होणार.

शंभर शब्दांना शंभर सेकंदांचं बंधन घातलं पाहिजे.
　
-------------------------------

स्थलांतराचे पाऊस.

दर वेळेस पिक्चर बघताना ’ही स्टोरी कुणालातरी सांगायलाच पाहिजे’ किंवा ’च्यायला इथे मी असतो तर काय केलं असतं’ असा विचार करतच बघायला पाहिजे असं काही नाही.
किंवा या वीकेंडला हे हे पिक्चर पाहिले - अशी लिस्ट करणं हा ही मुर्खपणाच.
एकापाठोपाठ एक जबरी पिक्चर्स पाहिले.
मजा आली.
विचार बिचार नंतर होईल.
एकच स्टोरी परत परत सांगितली कि पंच पॉइंट्स आणि पंचलाईन्स आपोआपच ओळखीच्या होतात.
कविता ऐकवणे हि ही अशीच पंचापंची.
पण त्यात मजा येते. ७३
पण नविन कविता ऐकुन जमाना झाला.

स्थलांतराचे पाऊस कुणाला आवडतात कुणाला आवडतही नाहीत...
तुमचं तुमच्या गावच्या कवितांवर किती प्रेम आहे यावर ते अवलंबुन आहे.
　
-----------------------------　
　
निशिगंधा वाड

च्यायला लाईफ मध्ये लई भारी काही चाललं असेल तर फालतु लिहायचा उत्साह येतो.
इथे सगळंच फालतु चालताना आणखी फालतु कसं लिहिणार?
मनसे रावण जो निकाले राम उसके मनमें है - हे ठीके हो, पण हेच फालतुपणालाही लागु होत नाही ना!
आज किटली, भाई, बाई आणि मुन्ना बरोबर जेवायला गेलो होतो.
किटली आमचा सगळ्यांचा बॉस, पण त्याला नसते कट शिजवायची भलती आवड आहे.
मग जेवणभर - आपण सगळ्यांनी एकत्र कंपनी सोडली तर मॅनेजमेंटची कसली लागेल यावर सविनोद चर्चा झाली.
पण ती अगदीच फालतु होती.

निशिगंधा वाड हे नाव मी मागचे १२-१३ वर्ष आठवायचा प्रयत्न करत होतो.
ते आत्ता आठवलं.

हा खरा फालतुपणा.
　
--------------------------------　

चले चलो!

आयला - ये सही रेहनेका!
मायक्रो ब्लॉगिंग - १०० शब्दांचं लिमिट!
तर -
आज ऑफिसात बर्थ डे पार्टी झाली.
म्हणजे अ‍ॅक्चुअली कुणाचाच वाढदिवस नव्हता, पण मागच्या चार महिन्यातले झाडुन सगळे वाढदिवस एकत्र साजरे केले.
एकमेकांच्या अनोळखी शेजार पाजाऱ्यांशी बोलायला एकमेकांना अशा निमित्ताने निमित्त मिळतं असं काहितरी लॉजिक.
मला हल्ली डाव्या कानाने ऐकू येत नाही, त्यामुळे डाव्या बाजुने अ‍ॅरन बोलत होता त्याला हो हो म्हणत राहिलो.
आय होप त्याने मला पगार वाढ वगैरे मागितली नाही!
उजव्या बाजुच्या सिडनीने शिताफीने तिला पार्टनर आहे आणि ’ती’ ही इंजिनियर आहे हे पोचवलं.
मग घुटका घुटका दारु पीत बसलो.
आता लिहिताना सिडनीशी काय बोललो ते लख्ख आठव नाहिये.
　
----------------------------------　
　
फैज

और भी गम है जमानेमें मुहब्बत के सिवा।

असं मी नाही - फैज म्हणतो.
म्हणजे फैज मुहम्मद फैज मधला फैज (बहुतेक).
म्हणजे हे तीन विविध लोक नसुन एकच माणुस आहे आणि तो फैज नावाने लिहितो.
म्हणजे - लिहायचा.
असं त्याने का लिहिलं माहित नाही.
असं मी इथे का लिहिलं मलाही माहित नाही.
काल वाचलं - आज लिहिलं - उगीच डोक्याला ताप नको.

तर असं.

----------------------------------

दिवस १ - ऑम्लेट

सकाळी उशीरा उठुन करण्याचा प्रकार.

ब्रेड -
शक्यतो शिळा नसावा.
म्हणजे अगदी बुरशी वगैरे नको.
जुना - थोडासाच वास येणारा वगैरे चालतो.
तर हा ब्रेड टोस्टरमध्ये टाकुन फ्रिज उघडावा.

विचार -
ब्रेड भाजत असताना ऑम्लेटचा विचार सोडुन त्याच्या हरलेल्या सावत्र भावाचा - म्हणजे स्क्रॅम्बल्ड एगचा विचार करावा.
हा विचार करताना तुमच्या बापजन्मात कुणी स्क्रॅम्बल्ड एग काळं का गोरं पाहिलं नसलं तरी चालतं.
त्यात टाकायला दूध नसल्याने बियर टाकावी का?
हा ही विचार करायला बंदी नाही.

अंडी -
दोन गोरी गोमटी.
ती फोडताना जरा आदराने.

इतर फालतू -
हाताला लागेल ते.
कांदा, ढोबळी मिरची, कोथिंबीर, टोमॅटो.
सगळं अगदी चमचा चमचा.
एक लांब हिरवी मिरची.
हीचं उभं पोट फाडुन आतल्या बिया काढाव्यात.
मग उरलेली कातडी आडवी सोलावी.
ऑम्लेट करताना चव मिठापुरती, आणि रंगसंगती महत्वाची.
बाकी तेल, लोणी, पार्मिजिआन चीज, अमूल चीज आणि वरुन उगाच किडे म्हणुन जिरे.
इतर फालतू मधलं काहीही नसलं तरी चालतं.
भलतंच असलं तरी चालतं.
हॅम बीम पण तुफान लागतं.

कृती -
तेल तव्यावर पसरावं.
अंदाजाने चालतं.
हे विसरलात तर अंडं तुमची आणि तुम्ही त्याची आय भईण काढता.
कुठलीही स्प्रिंग किंवा फोर्कने अंडं सोन्याचा रंग येईपर्यंत ढवळावं.
मग मीठ आणि वर सांगितलेल्या गोष्टी त्यात रॅन्डमली टाकुन हे मिश्रण तव्यावर ओतावं.
इकडे तिकडे पसरलेले टोमॅटोचे तुकडे सिमेट्रिकली लावुन डिझाईन तयार करावं.
मग पार्मिजियान चीज बिनधास्त शिडकावं.
आता काढलंच आहे तर अमूल बटरचा एक काप पण टाकावा.
येवढं सगळं करेपर्यंत कंटाळा येतो.
म्हणुन मग ऑम्लेट उलटण्याच्या फंदात न पडता कुणी बघत नाहिए असं पाहुन दुसर्‍या तव्याने झाकुण टाकावं.
आता काय करायचं हा विचार करताना मग टोस्टरमधल्या भाजुन गार पडलेल्या ब्रेडची आठवण येते.
मग ’तू भी क्या याद करेगा’ म्हणत त्यावर लोणी फासावं.

प्लेट बीट -
कुठलीही गोल प्लेट चालते.
शक्यतो सिरॅमिक असावी.
का ते माहित नाही.
शिवाय ती गोल असावी, कारण तवा गोल वापरला तर कितीही प्रयत्न केला तरी ऑम्लेट गोल होतं.

ऑम्लेट अर्धं कच्चं असतानाच गॅस बंद करावा.
कारण ते तव्यावर शिजलं तर प्लेटवर पोचेपर्यंत त्याचा जीव जातो.

मग खावं.

ड्रेस कोड -
ऑम्लेटचा आणि कपड्यांचा थेट काही संबंध नाही.
कपडे घालून बनवलं तर बहुतेक चांगलं लागत असावं.

किबुत्झ मधला डॅनी

2011-03-03T08:30:00.000-08:00

काल सामंतांशी तीन तास गप्पा मारल्या.

रॉकिचा अ‍ॅक्सिडेन्ट

2010-08-20T08:39:00.000-07:00

च्यायला बऱ्याच दिवसांनी लिहायला लागलो कि वैताग होतो - पहिल्या पासुन बाराखडी शिकायला लागते. परवा मुक्ताला abcd शिकवत होतो, तर ती b for baba म्हणाली. म्हटलं जियो! निष्कारण काहितरी करायचंय, करायचंय म्हणत काहीच न करण्यात निम्मं आयुष्य जातं - मग डोक्यात विचार येतो कि ’च्यायला काहीच न करण्यात आयुष्य चाललंय, त्यामुळे काहीतरी करण्याचा विचार सोडुन दिला पाहिजे. म्हणजे मग काहितरी होईल’. म्हणुन मग म्हटलं - चला च्यायला - लिहु. काय लिहायचं?परवा To Kill a Mockingbird वाचताना सामंतांना पत्र लिहायचा नऊ वर्षे रेंगाळलेला विचार डोक्यात आला. जाऊ दे - तो उशीखालीच ठेऊन देतो. नाहीतर ते पत्र पूर्ण होणार नाही - मग परत गिल्ट, मग परत पत्र. चुत्येगिरी सगळी. लोक इतके का बोलतात? HBO वर documentary चालु आहे. लोक जनरल taxi driver बरोबर गप्पा मारताहेत. भाई मेरे - तुला या प्राण्याला भेटुन जुम्मा जुम्मा २ मिनिटं झालिएत - मग एवढं काय भारी नि भावी छावीबद्दल बोलायचं? तसं जनरलीही लोक ’फेसबुक’ वगैरे गोष्टीवर काहीच्या काही लिहितात. माझी एक मैत्रीण ’शनिवारी सकाळी चहा पीत गच्चीत बसायला कसली मज्जा येते’ वगैरे लिहिते. मी अशा मेसेजेसला रिप्लाय देत नाही. पण असे मेसेज वाचुन माझी चिडचीड होते. म्हणजे - ’what the fuck!’ सारखी. पण मी तसं म्हणत नाही. त्यामुळे आणखी चिडचीड. चिडचीड चं spelling गंडलंय बहुतेक. बाराखडी बाराखडी....च्यायला उट्टं काढायला मी पण असे मेसेज टाकले पाहिजेत. असं म्हणुन मला ’गुरुवारी सकाळी उठुन दात घासायला मलाही लई आवडतं’ वगैरे वाक्यं सुचायला लागली. च्यायला मी दलित आहे. परवा डेव्ह ला ’मी मराठा असल्याचा मला अभिमान आहे’ म्हटलं. तर तो म्हणे तुम्ही लोक अजुनही जातीभेद वगैरे कसे पाळता वगैरे पेलायला लागला. म्हटलं जातीभेद कोण पाळतो, पण मला ’मी मराठा आहे’ चा अभिमान वाटला तर त्यात चूक काय? तर तो म्हणे ’मग ब्राह्मण तुमच्या पेक्षा वरचे का?’ म्हटलं ’वरचे बिरचे झाट. वेगळे म्हण हवं तर’. मग तो म्हणे ’पण तुझी बायको मराठा नाही - मग तुझी मुलगी कुठली जात लावणार?’ त्याला म्हटलं ’मराठा चौधरी’, तर तो म्हणे ’असं चालतं?’ म्हटलं ’न चालायला काय झालंय?’ मग तो म्हणे ’तिने जातीबाहेर लग्न केलेलं चालेल?’ म्हटलं ’न चालायला काय झालंय? पण त्याचा आणि जातीच्या अभिमानाचा काय संबंध?’ मग त्याला म्हटलं ’तुमच्यात जात पात चालते का?’ तो म्हणे ’ह्या - आम्ही असलं काही मानत नाही.’ म्हटलं ’छान. मग तुझ्या पोरीने बबन पोराशी लग्न केलेलं चालेल?’ तर तो म्हणे ’बबन कशाला पाहिजे, गोरी पोरं काय कमी आहेत का?’ च्यायला हे बरंय - आणि वर आम्ही जातपात पाळत नाही च्या बोंबा. जातीचा अभिमान असणं आणि ’आम्ही तुमच्यापेक्षा भारी’ म्हणणं यात फरक आहे. एनीवे - काल long on ला fielding करताना हजाम straight drive अडवायला पळालो तर groin muscle pull झाला असं वाटलं. म्हणजे बहुतेक groin muscle. म्हणजे शोएब ला असेल तर मला का नाही? म्हणुन मग keeping करायला लागलो. मजा आली. दोन तास उठाबशा काढल्या. आज मांड्यांची वाट लागलिए. आमच्या team मध्ये साले सगळेच सवर्ण द्रविड. म्हणजे बहुतेक सवर्ण द्रविड - कारण ते सगळे तमिळ मध्ये बोलतात. एकाने हातातला catch सोडला - तेव्हा ओरडलो कि ’अरे हजामा! बोगदा गेला ना!!’ पण ते त्याला बहुतेक कळलं. तरी पुन्हा बोगदा गेलाच. तिथे अजय नावाचा पंटर भेटला - रणतुंगाचा जुडवा भाऊ. इंझमाम सारखा पळतो. तो म्हणजे ’अरे तु geotech! मी coastal engineer!' म्हटलं coastal बिस्टल कसं? तर तो म्हणे वट्ट discovery channel - आणखी काही नाही. म्हटलं बरं झालं बाबा MTV वगैरे पाहिलं नाही, नाहीतर मला तुझा moon walk वगैरे पहावा लागला असता. इथे cricket team च्या दर्जानुसार a,b,c,d वगैरे divisions आहेत. आम्ही f division मध्ये खेळतो. येत्या शनिवारी आमची आमची c division बरोबर match आहे. F11 दाबत मराठी english अशा उड्या मारता येतात असं कळल्याने मी फ-११ चा abuse करतोय असं मला वाटायला लागलंय.

When you pay peanuts - you get monkeys.
हे मराठीत कसं लिहिणार?
तुम्ही शेंगांचा पगार दिल्यावर तुम्हाला माकडंच मिळणार.
पण त्याला इंग्रजी सुविचाराची तोड नाही.

अरतुन परतुन
त्याच गोष्टी
सारवले तरी
उरतात उष्टी

त्यावर भरतात
जंगम पोटे
(भुकेल्या नवल
उगाच वाटे)

- पुरुषोत्तम पाटील.

ही जुनीच माती नवी बाहुली व्याली
अन जुनेच कुंपण नवी मेंढरे आली
या जुन्या नव्यावर कुणी बांधला पूल
या जुन्याच वाटा नवे उमटले पाऊल....

- रॉकि

वरचा मजला आणि प्रतिप्रश्न

2010-07-20T02:29:00.001-07:00

इतिहास किसी भाषा का नाम नहीं,
और न ही किसी उदात्त मानवी संबंध का नाम।
वो तो शक्ति के लिए किया गया नितांत अमानुष रक्तस्नान है।

समर्पण का एक ऐसा विचार फूल वनस्पती कि स्वाहा वाणी है।
प्रार्थना मनुष्यकी -
इसलिए प्रतिइतिहास हो जानेका नाम नहीं,
बल्की इतिहाससे सर्वथा उदासीन होकर वनस्पती हो जानेका नाम प्रार्थना है।

समुद्र जब आकाश के प्रति आकर्षित होता है
तो प्रतिआकाश नहीं - मेघ बनना होता है।

सूर्य जब पृथ्वी के लिए आकुल होता है
तब प्रतिपृथ्वी नहीं धूप बनना होता है।

पर्वत जब यात्रा के लिए व्याकुल होता है
तो प्रतियात्रा नहीं नदी बनना होता है।

येह मेघ यह धूप ये नदीयां इतिहास नहीं - प्रार्थनाएं है।

इतिहास का उत्तर प्रतिइतिहास कभी नहीं होता -
क्योंकी दोनों भी एक दूसरेकी तलाश है!

एक प्रश्न है - तो दूसरा केवल प्रतिप्रश्न।

उत्तर ही नहीं....

- नरेश मेहता.

------------------

मकांकी ऊपरी मंझिलपर अब कोई नहीं रेहता
वो कमरे बंद है कबसे
जो चौबीस सीढियॉं उनतक पहोंचती थी वो अब ऊपर नहीं जाती
मकानकी ऊपरी मंझिलपर अब कोई नहीं रेहता

वहॉं कमरोंमें इतना याद है मुझको
खिलौने इक पुरानी टोकरीमें भरके रखें थे
बहोतसे तो उठाने फेंकने रखनेंमें चूर हो गये

वहॉं इक बाल्कनी भी थी
जहॉं एक बैदका झूला लटकता था
मेरा एक दोस्त था तोता
वोह रोज आता था
उसको हरीं मिर्च खिलाता था

उसी के सामने छत थी
जहॉं एक मोर बैठा आसमांपे रातभर मीठे सितारें चुगता रेहता था

मेरे बच्चोंने वोह देखा नहीं है
वो नीचे कि मंझील पर रेहतें है
जहॉंपर पिआनो रखा है पुराने पारसी स्टाईल का - फ्रेजरसे खरीदा था
मगर कुछ बेसुरी आवाजें करता है
कि उसरी रीढ्स सारी हिल गयी है
सुरोंके उपर दुसरें सुर चढ गएं है

उसी मंझिलपे एक पुश्तैनी बैठक थी
जहॉं पुरखोंकी तस्वीरें लटकती थी
मै सीधा करता रेहता था - हवॉं फिर टेढा कर जाती थी
बहूको मूछोंवाले सारे पुरखे क्लिशे लगते थे
मेरे बच्चोंने आखिर उनको कीलोंसे उतारा
पुराने न्युजपेपरमें उनको मेहफूज करके रख दिया था
मेरा भांजा कभी ले जाता है
फिल्मोंमें कभी सेट पे लगाता है
किराया मिलता है उनसे

मेरी मंझिलपे मेरे सामने मेहमॉंखाना है
मेरे पोते कभी अमरिकासे आएं तो रुकते है
अलग साइझमें आते है वो जितनी बार आतें हैं
खुदा जाने वहीं आते हैं या हर बार कोई दूसरा आता हैं...

वो इक कमरा जो पीछेकी तरफ बंद है जहां बत्ती नहीं जलती
वहां एक रोजरी रखी है
वो उससे मेहेकता है
वहां वो दाई रेहती थी जिसने तीनों बच्चोंको बडा करने अपनी उम्र दे दी थीं
मरी तो मैने दफनाया नहीं
मेहफूज करके रख दिया उसको

उसके बाद दो सीढियॉं है - नीचे तेहखानेंमें जाती है
जहॉं खामोशी रोशन है,
सुकुन सोया हुआ है बस इतनीसे पेहलुंमें जगह रखकर
कि मै सीढियोंसे उतरकर नीचें आऊं तो उसीके पहलुंमें बाजु रखकर गले लग जाऊं - सो जाऊं

मकान कि उपरी मंझिलपर अब कोई नहीं रेहता.

- गुलझार.

"अशा ओवाळल्या न ओवाळल्या सत्तर मैलाच्या सोबतीस"
जागरण फार - झोप आवश्यक.

तु - गं.

2010-03-09T00:52:00.000-08:00

प्रस्तुत कमेंट या ब्लॉगसाठी लिहिली होती. पण बहुतेक तांत्रिक कारणांनी तिथे चिकटवता येत नाहिए.
http://shamaaemahafil.blogspot.com/

आता एवढं लिहिलंच आहे, आणि ईर बीर फत्ते मागे लागलेच आहेत म्हणुन म्हटलं - चलो हमहु कहीं लिख आए...

---------

इथुन पुढे वाचण्याआधी शर्मिला फडके यांचा मूळ लेख वाचा, प्रतिक्रिया वाचा. मूळ लेख माहितीपूर्ण आहे आणि साधार वाटतो. माझी प्रतिक्रिया - ऍज युजुअल - तिरकस, टोकाची आणि निखळ वैयक्तिक.

....

या उदाहरणांचं ससंदर्भ स्पष्टीकरण दिल्याबद्दल धन्यवाद. पण मी ’डेन्स’ असल्याने म्हणा किंवा ’पुरुष’ असल्याने - मला अजुनही या लेखामागचं ’लॉजिक’ कळत नाहीए. आय मीन ठीक आहे, जिजाबाई, लक्ष्मीबाई, अहिल्याबाई, आनंदीबाई, मेधाबाई या ग्रेट होत्या/आहेत/असतील. पण त्या होत्या/आहेत/असतील म्हणुन तुम्ही ’आहात’ हे गणित काय आहे? हे म्हणजे शिवाजी, तानाजी, टिळक, गांधी, नेहरु, पटेल, दोन्ही तेंडुलकर होते - म्हणुन मी आहे - असं म्हटल्यासारखं वाटतं.

लेखाची टिंगल करणे हा या कमेंटचा हेतु नाही. केवळ महिला दिन आहे म्हणुन टिमक्या वाजवु नका - असं सांगण्याचा प्रयत्न आहे.

’कथा’ या पिक्चरमध्ये एक सीन आहे. एक शेजारी बायकोला स्वैपाक कि धुणी भांडी करायला मदत करतो - म्हणुन इतर शेजारी त्याला हसतात असा. मला त्या सीनची पहिल्यांदा पिक्चर पाहिला तेव्हापासुन प्रचंड चीड आहे. त्या जोकची नाही, तर सई परांजपे नावाच्या ’महिला’ दिग्दर्शिकेची.

एनीवे - विषयांतर नको. पण हे ’बाई’ लोक लांब राहिले हो, बायका अजुनही टिकल्या लावतात, मंगळसुत्र घालतात, लग्न बिग्न झाल्यावर नवऱ्याचं नाव लावतात, हुंडा देतात घेतात मागतात, नित्यनेमाने कर्तव्य म्हणुन रोज स्वैपाक करतात, आपापल्या मुलींना शिकवतात, दागदागिने करुन त्याला ’स्त्रीधन’ म्हणतात, नवऱ्याने बदललं म्हणुन गाव बदलतात, रीत म्हणुन शिकतात आणि एम.बी.ए. वगैरे करुन घरी बसतात. आणि हे सगळं त्या ’बायका’ आहेत म्हणुन करतात. हे सगळं करण्यासाठी त्यांना मारहाण होत नाही, केशवपन केलं जात नाही, सती धाडलं जात नाही. हे सगळं त्या - आय डोन्ट बिलिव्ह इट - ऍन्ड यु वोन्ट ऍडमिट इट - स्वेच्छेने करतात!

आता याच्यावर बोंबाबोंब होईल.

बाई - गैरसमज नको. टिकल्या लावुन बायका सुंदर दिसतात, मंगळसुत्रात मर्यादा आणि जबाबदारी दर्शवतात, आणि वर सांगितलेल्या प्रत्येक आक्षेपाचे काव्यात्मक खुलासे देतात. पण हे स्लो पॉईझनिंग नाही का? प्रत्येक चॅनलवरच्या प्रत्येक मालिकेत, प्रत्येक मल्टिप्लेक्सच्या प्रत्येक पिक्चरमध्ये, आणि प्रत्येक घराच्या प्रत्येक प्रथेमध्ये हीच भिकारचोटगिरी मुलामुलींना जन्मापासुन चमच्या चमच्याने नाही भरवली जात का?

मला या चुत्येगिरीची चीड येते. आणि दर महिला दिनाला पडणाऱ्या या ’या ओवाळा’ लेखांची म्हणुनच अधिक. बायका या पुरुषांइतक्याच पोकळ आहेत, नेभळट आहेत, लाचार आहेत, कर्म आणि कल्पनादरिद्री आहेत, मुर्ख आहेत. रोजचा अन्याय त्या पुरुषांइतक्याच आळशीपणे सहन करतात. लिंगभेद पुरुषांच्याच हिरिरीने जपतात. त्या काल, आज, उद्या जिथे कुठे आहेत आणि असतील त्या त्यांची तशी लायकी होती म्हणुनच होत्या आणि म्हणुनच असतील. त्या तिथे आहेत किंवा असतील ते तुम्ही सांगितलेल्या लिस्टच्या inspite of असतील. because of नव्हे.

आज केवळ बायका शिकतात आणि नोकऱ्या करतात आणि परदेशवाऱ्या एकट्या दुकट्या करतात म्हणुन त्या स्वतंत्र झाल्यात आणि पुंडलिक वरदा हारी विठ्ठल आणि जिजाबाई टु मधु किश्वर कि जय?

Bullshit.

.....

प्रतिक्रिया वरच्या चार पाच टिंबांपाशी संपली.
आता बोला - भायलोग - कसे आहात?
सर्किट, ट्युलिप, मेघना, संवेद, जास्वंदी, विद्या, निमिष आणि इतर सगळेच - कुणीच लिहीत का नाही आहात?
ओह बाय द वे - कमेंटमध्ये आणखी बरंच काही लिहायचं होतं पण विसरुन गेलो. ’पुरुष’ दिन कधी असतो? एका गटारी अमावास्येत आयुष्य किती जगुन घ्यायचं? च्यायला अनारक्षित आणि ते ही पुरुष म्हणजे आपण ४० च्या जर्मनीतले ज्यु किंवा गेला बाजार आय पी एल मधले ऑफ स्पिनर बनत चाललोय असं मलाच वाटतंय कि तुम्हालाही? :))

आणि हे माझं सगळ्यात छोटं पोस्ट आहे कि नाही यावर आता आपण मतदान करु.

माझं मत - हो.

.....

अमेरिकेत काहिच्या काही करतात. म्हणजे घराच्या भोवती इनव्हिजिबल कुंपण. म्हणजे घरातल्या कुत्र्याने बाहेर पळुन जाऊ नये किंवा फुटपाथ वरच्या लोकांवर आक्रमण करु नये - असा हेतु. आता हे कुंपण मागची नऊ वर्षं बघतोय. पण परवा विचार आला कि अनवधानाने कुत्रा कुंपणातुन बाहेर पडला, तर तो आत कसा येणार?
आता हा तसा ’फंडामेंटल’ वगैरे प्रश्न नाहिए. पण हल्ली माझ्या फंडामेंटल प्रश्नांना ’पडायचा’ कंटाळा आलाय. म्हणुन.
दुपारी आंधळ्याच्या गायी वाचायला काढलं.
आज रात्री डेंजर स्वप्न पडणार.
एकदम फंडामेंटल.

तावत् शुभमस्तु!

न लिहिताना....

2009-06-15T10:21:00.001-07:00

आज आंघोळ करताना चमकलं कि -
च्यायला आंघोळ करतानाच भन्नाट गोष्टी कशा आणि का सुचतात ते कळत नाही. कदाचित पाण्याचा प्रभाव असावा.
तर आंघोळ करताना सुचलं कि च्यायला लिहायचं नाही तर नाही पण ऍटलीस्ट प्रयत्न करत होतो असं तरी लिहुन ठेऊ. तसा प्रयत्न करतोय हे दाखवायला मी कुणाचं काही देणं लागत नाही, पण माझेच स्वत:शीच एवढे हिशेब खोळंबलेले असतात कि म्हटलं तसं करु.
आता लिहायचं नाहीच आहे असं ठरवल्याने काय लिहायचं वगैरे बंधन नाही. फक्त नियमीत लिहायचं - लिहायला येत नाही म्हणुन लिहायचं. लिहावंसं वाटत नाही म्हणुन लिहायचं. वेल यात काही फारसा दम नाही - म्हणजे लिहावंसं वाटतंय म्हणुन तर लिहितोय ना?
च्यायला ’न लिहिण्यात’ पण ’फंडे गोल’ ची चुत्येगिरी आहेच का?
लिहायला कारणं पाहिजेत तशीच न लिहायला, वाटायला आणि न वाटायलाही? भेंडी आयुष्यात थियरी चा एवढा चिखल होतोच कसा? आधी स्वत:च्याच हाताने स्वत:चे पाय बांधायचे, मग तोंडात बोळा कोंबायचा आणि मग हात पाठीमागे नेऊन हातात बेड्या ठोकायच्या असा प्रकार झाला.
पण च्यायला पाय बांधायची गरज काय?
म्हणजे मोबिलिटी शून्य. म्हणजे इतर कुणाकडे मदत मागायला जाता येणार नाही.
पण तोंडात बोळा असताना मदत मागणार कशी?
अरे माणसा तो दुसरा माणुस बोळा काढणार नाही का?
च्यायला मी कसला अर्थशून्य आणि पकाऊ लिहितो....

पण च्यायला काही लिहायचंच नाहिए तर कायको काळजी करा?

-------------

आजही काही लिहाय़चं नाही....हरे रामा - अवघड आहे!
काल टी.व्ही. बघत खालीच सोफ्यावर झोपुन गेलो. आज सकाळपासुन मान अवघडलिए. च्यायला प्रिंट केलेली ड्रॉइंग्स उचलुन आणणंही मेजर कष्ट वाटताहेत. च्यायला आधी उल्हास त्यात फाल्गुन मास! आता फाल्गुन म्हणजे कधी? आषाढ, श्रावण, भाद्रपद. आयची जय - मराठी महिने पण आठवत नाहीत आता! विकिपिडिया न उघडता ट्राय मारतो. चैत्र, वैशाख, आषाढ, श्रावण, भाद्रपद - अडलं गाड! आणि फाल्गुन! ’वसंत’ ऋतू झाला - महिना नाही. आयला नेहमीची गोची. तो पाडवा कधी येतो? गुढी पाडवा एप्रिल मध्ये. मग दिवाळीत पण पाडवा नावाचा प्रकार असतो ना? संक्रांत जानेवारीत. बाकी नागपंचमी वगैरे सण श्रावणात - म्हणजे जुलै ऑगस्ट मधे. च्यायला मराठी सण तरी कोणते? संक्रात, पाडवा, गणपती, दिवाळी, दसरा - एवढेच? आणि नागपंचमी! आईशपत मी प्राथमिक शाळेत किती झोपा काढाव्यात?
नुसते महिने आणि सण नाही - आपण रंग बघु.
आता दिवाळं काढायचंच ठरवलंय तर आख्खं काढु.
पांढरा. आणि काळा. आणि ते तानापिहिनिपाजा. ता म्हणजे - तांबडा (म्हणजे लाल!), ना म्हणजे नारिंगी (म्हणजे orange?), पि म्हणजे पिवळा, हि म्हणजे हिरवा, नि म्हणजे निळा. पा म्हणजे पांढरा नाही. नक्की. पा म्हणजे पारवा! च्यायला पारवा म्हणजे कबुतर ना? जे रंगांचं तेच पक्ष्यांचं! आता पक्षी काढायच्या आधी - जा म्हणजे जांभळा. आणखी रंग कुठले? मोरपंखी माहितिए. ते म्हणजे मोरासारखा दिसतो आणि छावीचा एक ड्रेस त्या कलरचा होता म्हणुन. गुलाबी! च्यायला हा कसा विसरलो!! ब्राऊन म्हणजे कुठला? पाणचट या शब्दाचा अर्थ एक आख्या जन्मात कळणार नाही मला. चावट हा आणखी एक शब्द. जो माणुस लई चावतो - म्हणजे लई बोर मारतो, तो चावट का? डबल मीनिंग जोक मारणाऱ्याला पण चावट म्हणतात ना? जो माणुस शाळा करतो त्याला पण चावट म्हणतात ना? ’चल, चावट कुठला’ - म्हणजे पोरीला मी आवडतो कि नावडतो! श्या! मराठी म्हणजे हजामगिरी आहे!
किलो म्हणजे शेर नाही ना? मग पावशेर म्हणजे किती, आतपाव म्हणजे काय, छटाक म्हणजे एकदम तोळ्यात का?
एक तोळा म्हणजे दहा ग्रॅम - बरोबर? जर म्हणजे काय? म्हणजे ते जर, जोरु, जमीन मधली जर! इथुन तिथुन सिंगल पीस कापडातला पदर कोणता हे बायकांना कसं कळतं? साड्यांना पिको करतात - त्यातला पिको हा शब्द कुठल्या भाषेतला? शिलाई देणे म्हणजे - न्हाव्याला (च्यायला हा एक आणखी झोल) सॉरी शिंप्याला त्याचे पैसे देणे, तर मग हातशिलाई म्हणजे काय? रेडिमेड साड्या का विकत नाहीत? म्हणजे साड्या विकतानाच फॉल आणि पिको का करत नाहीत - कि बायकांना त्या निमित्ताने आणखी खरेदी करण्यासाठी कंपल्सरी परत बोलावणे हा त्यामागचा चतुर विचार?
न्हावी म्हणजे चप्पल दुरुस्त करणारा - नाही तो चांभार! न्हावी म्हणजे केस कापणारा. शिंपी म्हणजे कपडे शिवणारा. धोबी म्हणजे कपडे धुणारा. इस्त्री हा मराठी शब्द आहे का? गवळी हा शब्द अजुन वापरात आहे का? मग दूधवाला शब्द का वापरतात? कामवाली हे लेटेस्ट असेल तर आधी तिला काय म्हणायचे? मोलकरीण? त्या आधी? दासी? त्या आधी?
हात, पाय, डोळे, नाक ठीक आहे - पण घोटा हा अवयव कुठे येतो? कंबर, गुडघे ठीक आहे - thigh ला काय म्हणतात? ओह मांडी! च्यायला मी हजाम आहे. नडगी माहितिए, टाच माहितिए - ढोपर कुठे येतं? ढोपर म्हणजेच कोपर का?
पायच्या बोटांना वेगवेगळी नावे आहेत का?
हाताच्या बोटांना आहेत - अंगठा, करंगळी माहितिएत. पाचापैकी दोन आली, म्हणजे चाळीस टक्के! सुटलो!!
अरंगळी करंगळी मधलं बोट चापेकळी. यात चापेकळी कि चाफेकळी?
अरंगळी कुठलं?
फुलांची नावं काय? चाफा, गुलाब, झेंडू.
जास्वंदी (ब्लॉग लिहिते म्हणुन माहिती) - पण ते फूल कसं दिसतं?
ट्युलिप हे फूल मराठीत मिळतं का?
च्यायला पोरींची नाव फुलांची का ठेवतात - आणि त्यात पण काही काही फुलांचीच का?
पोरींची आणि त्यामुळे फुलांची आणखी नावं कुठली? गुलबकावली हे फूल आहे का? गुलबकावली हे पोरीचं नाव कसलं विनोदी होईल ना? पोरी पोरी....ससुराल गेंदा फूल! लिली ला मराठी शब्द काय? आठवलं - आय मीन मराठी फुलाचं नाव आठवलं! सदाफुली! च्यायला एवढीच फुलं?
आमच्या सेक्रेटरीचं नाव ऍझेलिया आहे - हे एका फुलाचं नाव आहे.
चवी - अळणी माहितिए. खारट तिखट माहितिए. तुरट काय प्रकार असतो? आंबट माहितिए. सेक्साट पुस्तकं वाचणाऱ्यांना आंबटशौकीन का म्हणतात?

एवढं सगळं माहिती नसुन मी मराठीत कसा लिहितो?

पण मी लिहितोय कुठे?
न लिहिण्याच्या प्रयत्नात सापडलेले हे विनाकारण प्रश्न!

----------

आज सीडर पार्क क्रिसेंटवर राईट टर्न मारताना -
च्यायला सीडर पार्क क्रिसेंट का सीडर आणखी काहीतरी आहे?
मी माझ्या घराचा पत्ता पाठ करुन ठेवलाय पण तरी कधी कधी झोल होतोच. पण पाठ करण्याचा प्रयत्न करुनही मला माझ्या घरी कसं यायचं हे पाहुण्यांना सांगता येत नाही. मी आपला शहाण्या मुलासारखा त्यांना फुल्ल पत्ता देतो - आणि ’फिगर आऊट युअरसेल्फ’ म्हणतो. तर त्या सीडर पार्क क्रिसेंट वर वळताना विचार आला कि मी म्हणजे रायन, आलोक कि हरी?
म्हणजे त्याचं आहे असं कि मी सध्या ’फाईव्ह पॉइंट समवन’ (परत) वाचतोय. मला परत परत पुस्तकं वाचायला, पिक्चर पहायला आवडतात. मी बऱ्याचदा क्रिकेटच्या मॅचचे हायलाईट्सही परत परत बघतो! आय नो - मी हजाम आहे!
तर मी जे पुस्तक वाचत असतो त्याचा माझ्यावर प्रभाव पडतो. म्हणजे मी एक शॅलो प्रकारचा माणुस आहे - असंही मला वाटतं. पण इनहेरंट आळसामुळे ’आता पडतो तर पडतो - अब क्या बच्चेकी जान लेगा?’ विचार करुन मी तो प्रभाव पडू देतो. तर सध्या माझ्यावर ’फाईव्ह पॉईंट समवन’ चा प्रभाव मी (परत) पाडुन घेतोय. का? तर काय माहित? कुठला ना कुठला प्रभाव पडणारंच आहे तर हा बरा असा विचार केला असावा बहुतेक. एनी वे - बाकीची पुस्तकं पण अधुन मधुन हाताला लागतात आणि या प्रभावांची मेजर भेसळ होते. मी आर्थर हॅलेचं ’हॉटेल’ ही (परत) वाचतोय. लई कौतुकाने मी आमच्या लायब्ररी मधून ’एका रानवेड्याची शोधयात्रा’ आणलं. पण तो कृष्णमेघ कुंटे कि थिटे कि कोण प्राणी स्वत:बद्दलंच एवढं बोलत बसलाय कि मला पुढे वाचवेना. आई म्हणाली चांगलं आहे. (कृष्णमेघ कुंटे - म्हणजे त्याचे मित्र त्याला के के म्हणत असतील का? कि काळा ढग म्हणत असतील?)
आज सकाळी स्वप्न पडलं कि पोलीस माझ्या मागे लागलेत. फुल टु हेलिकॉप्टर वगैरे. आणि माझी टोटल फाटलिए वगैरे. क्रिस आणि मी दोघंही पळत होतो. आय मीन बसमध्ये होतो पण तरी पळतच होतो. म्हणजे शब्दश: नाही - पण कमॉन - यु गॉट इट राईट? पी.एम.टी. स्वारगेटला आली तेव्हा पकडले जाणार हे जवळपास नक्की झालं होतं. क्रिसला म्हटलं तु लक्ष्मीनारायणमध्ये पिक्चरला जा - आय विल फिगर इट आऊट. पण मग मी पण तिकडेच गेलो, पण मला पिक्चर आवडला नाही कुठला. एनीवे - आम्ही बांधत असलेल्या वॉलमध्ये काहीतरी मेजर प्रॉब्लेम झाल्याने पोलीस शोधत असणार असं जाग आल्यावर वाटलं. मग बरं वाटुन परत झोपलो.
परवाची मान कालही दुखतंच होती. आजही थोडी दुखतिए पण आज नो बिग डील. ’बिग डील!’ म्हणणारे लोक मला अजिबात आवडत नाहीत. तर काल मान दुखत असुनही ऑफिसला चाललो होतो. बस आली. बसलो. मग लक्षात आलं कि चुकीच्या बसमध्ये बसलोय. मग चुकीच्या बसने चुकीच्या ठिकाणी गेलो. मग विचार केला कि आज ऑफिसला दांडी मारुन पिक्चर टाकावा. पण मग विचार केला कि चुकीच्या रस्त्याने ऑफिसला जाऊ. शेवटी तासाभराने ऑफिस सापडलं.
तर सांगत काय होतो - फाईव्ह पॉईंट समवन...
तर मी रायन कि आलोक कि हरी?
असे आपण कुठलं पात्र कधीच नसतो. नेहमीच आपली सगळ्या पात्रांची सरमिसळ. पण मग वाचताना एकेक पात्राची स्वतंत्र व्यक्तिमत्वं आहेत असं का वाटतं? कि लेखक आपल्यातलीच पात्र वेगवेगळी लिहितो? मी स्टोरी लिहायचा प्रयत्न करतोय - यु नो - गोष्ट! पण मला काही म्हणता काही सुचत नाहिए. मी माझ्यातली पात्र वेगवेगळी करुन त्यांची गोष्ट लिहिली पाहिजे.
मी हजाम आहे. कुठल्याही परिक्षेआधी मी त्या परिक्षेत जागतिक विक्रम वगैरे किती मार्कांचा आहे हे शोधुन काढतो आणि तो मोडण्याच्या विचाराने अभ्यासाला (म्हणजे अभ्यासाच्या विचाराला) लागतो. परिक्षा जसजशी जवळ येत जाते तसतसा मी ’रिऍलिस्टिक’ होत जातो आणि शेवटी अभ्यास न करता काठावर पास होतो. पण मी कधी नापास झालो नाही आणि अगदीच निकड नसताना मी कधी अभ्यासही केला नाही.
अकरावीत असताना आमच्या ग्रुपमध्ये आम्ही कॉपी करायचं ठरवलं. त्या वेळी आम्ही एकमेकांना डॉन म्हणत असु. त्यातल्या एकाही मित्राचं मला नावही आठवत नाही. एनीवे. ही अगदीच पकाऊ आठवण झाली.
तर हॉवर्ड रॉर्कच्या नादाला लागुन मी एक किरकोळ सिव्हिल इंजिनियर झालो. हे पण पकाऊ आहे.
तर मी भैरप्पा, मार्केझ, कॉफमन वगैरेंच्या नादाला लागुन गोष्टी लिहायचा प्रयत्न करतोय. त्यात एवढा तोंडघशी पडलोय कि एकही पात्र आतुन निघणं वगैरे सोडा - बाहेरुनही येत नाही. त्यामुळे मी हल्ली फक्त माझ्या गोष्टींची नावं लिहुन ठेवतोय. पहिल्या गोष्टीचं नाव ’ऍडॅप्टेशन’ दुसरीचं नाव ’अरुचा प्रोजेक्ट’. अरुचा प्रोजेक्ट एवढी डेंजर आहे कि मी लिहायच्या आधीच तिला ’प्रौढांसाठी’ सर्टिफिकेट देऊन टाकलंय. मी असाच ’न लिहीत’ राहिलो तर मी पहुतेक कुठल्यातरी पॉर्न साईटवर गोष्टी लिहायला लागीन असं मला वाटायला लागलंय.
एनीवे - मला सुचणाऱ्या - म्हणजे न सुचणाऱ्या गोष्टी पण माझ्या नाहीत. ऍडॅप्टेशन कॉफमनची आहे, अरुचा प्रोजेक्ट आणखी कुणाची. हेमिंग्वेची पण एक गोष्ट ढापायचा विचार करतोय. च्यायला मी नदीम श्रवण, अन्नु मलिक प्रभृतींना शिव्या घालणं बंद केलं पाहिजे. कारण ढापणं ही ही एक कला आहे. ते येऱ्या गबाळ्याचे काम नोहे!
तर - मला ढापायलाही जमत नाहिए. मी हेमींग्वेचं एक पान ढापायचा प्रयत्न केला.
एनीवे - तर मला गोष्टी लिहायच्यात आणि मला जमत नाहीत.
आय मीन माझा झोल असा होतोय कि तीन लोक एकमेकांशी कसे बोलतील? मी दोन लोकांना एकमेकांशी बोलवु शकतो. तीनांचा (कि तिनाचा?) प्रयत्न नाही केला कधी - पण the thought bogs me down.
मी आता ’गोष्ट कशी लिहायची’ याचा क्लास लावायचा विचार करतोय.
ऍडॅप्टेशनमध्ये कॉफमनचं पण असंच झालं होतं - असं वाटुन मला बरं वाटतंय. पण ते तितकंसं खरं नाही. कारण कॉफमनचं असं झालं नव्हतं. त्याने त्याच्या एका पात्राबद्दल असं घडवलं होतं. बोरियत इंटरेस्टिंग करुन सांगायला शिकलं पाहिजे. म्हणजे उपमन्यु चॅटर्जी. ’इंग्लिश ऑगस्ट’ वाचताना बोर बोर होतं, पण पुस्तक खाली ठेववत नाही.
असं काहीतरी लिहायला पाहिजे.
मध्यंतरी मी रॉ वगैरे वर एक ढिंगचँग फटका गोष्ट लिहायचा विचार करत होतो. पण मग वाटलं कि मी काही हेर वगैरे नाही. म्हणुन मग ऑथेंटिसिटी साठी मी रिसर्च वगैरे करायला लागलो. एका सी.आय.ए. च्या झोलरला वगैरे पण गाठलं. पण त्याने लई बोर मारलं. मग मी विषय सोडुन दिला.
माझ्या बसमध्ये कधी कधी फटका देसी पोरी असतात.
त्यातल्या एकीशी माझं चांगलंच सूत जमलंय. म्हणजे आम्ही कधी (म्हणजे कध्धी कध्धीच) एकमेकांशी बोललो वगैरे नाहियोत. पण आम्ही एकमेकांकडे संशयास्पद रित्या बघतो. म्हणजे ही मुलगी माझ्याशी बोलायला आली तर? अशी मला गुदगुल्या भिती वाटते. तशीच भिती तिलाही वाटते.
मी हसण्याची टक्केवारी केलेली एकदा. म्हणजे आरशा समोर उभं राहुन जास्तीत जास्त हसरा चेहरा करायचा. त्याला शंभर टक्के म्हणायचं. मग स्केल कमी कमी करत जात पाच वर आणायचं. असं प्रयत्न केला कि जमतं. असं मला वाटतं. त्या हसण्यात गूढता, भिती, हुरहुर वगैरे वगैरे हजार भावना मिसळता येतात. त्यामुळे प्रत्येक टक्केवारीत कलर शेडिंग वगैरे असतं.
तर ती पोरगी आणि मी एकमेकांकडे बघुन गूढ पाच टक्के हसतो. म्हणजे मग ते ग्रे आणि पिंक मिक्स केला कि कसं दिसेल, तसं दिसत असणार. म्हणजे लांबुन स्टॉपवर बघुन आम्ही अस्फुट हसतो आणि जवळ आल्यावर इकडे तिकडे बघायचा प्रयत्न करतो.
एनीवे - तर पुढच्यावेळी ती दिसली तर तिला ’हाय’ म्हणायचं असं मी बरेच दिवस ठरवतोय.
तिच्यावर गोष्ट लिहायची हे ही मी बरेच दिवस ठरवतोय. पण पहिल्या भेटीच्या पुढे गोष्ट कधी सरकतच नाही. पहिली भेट कसली, तिला ’हाय’ म्हणायचे इतके सिनॅरियो मी ट्राय केलेत कि - आणि शिवाय पुढे गोष्टच नाहिए काही!
म्हणजे ठीके - एक दिवस मी हाय म्हटलो, किंवा - गोष्टीत हाय म्हटलो तरी पुढे काय?
गोष्ट म्हणजे त्यात काहीतरी व्हायलाच पाहिजे!
असं मला वाटत होतं, पण काल बस चुकल्यावर - म्हणजे चुकीची बस पकडल्यावर असं वाटलं कि च्यायला - काहीतरी व्हायला मी काहीतरी घडवायलाच पाहिजे असं कोण म्हणतं? चुकुन चुकीच्या बसमध्ये बसुन जग वेगळं दिसु शकतं आणि बिनपात्राचीही गोष्ट बनु शकते!

पण आता सुचतिए ती गोष्ट म्हणजे अरुची गोष्ट.
म्हणजे एक असते अरु.
अरुचं नाव अरुंधती. (’अरुंद - ती’ असा एक जोक मला आत्ताच फ्रेश फ्रेश सुचला).
अरुंधतीच्या नवऱ्याचं नाव सुरेश! (च्यायला मला पण असली पकाऊ नवं सुचतात ना! सुरेश!! च्यायला हे काय नाव झालं?)
तर सुरेश.
आणि तिला दोन मुलं.
चावट आणि फाजील - मला या दोन्ही शब्दांचे अर्थ माहित नाहीत आणि शिवाय मी जोक करण्याच्या नादात गोष्टीचा सिरियसनेस ऑलरेडी हरवत चाललोय.
तर अरुंधतीला दोन मुलं - नावं आपण नंतर शोधू.
अरुंधती आणि सुरेश रहातात ऑस्ट्रेलियात.
आता कारणं नकोत! रहातात म्हटलं कि रहातात.
एनी वे - बोर झालं.
थोडक्यात अरुच्या नवऱ्याची अरु कशी ’लावते’ अशी गोष्ट आहे. पण मला ती झेपणार नाही.
शिवाय मला नको नको ते डीटेल नको नको त्या वेळेस सुचत जातात.
म्हणजे मुक्ता आता इमिटेशन वगैरे करायला लागलिए. टाटा म्हटलं हि हात हलवते. हाय म्हटलं तरी हात हलवते. तिला नाही म्हणता येतं वगैरे वगैरे. पण तिला ’ससा तो ससा’ गाणं भयानक आवडतं. म्हणजे सध्या आवडतं. याच्याआधी तिला ’सांग सांग भोलानाथ’ आवडायचं आणि हल्ली ती ’येडगुंना येडगु’ ऐकायला लागलिए.तर सांगत काय होतो तर परवा मी तिला ससा आणि कासवाची गोष्ट सांगायला लागलो. म्हणजे एकदा झालं माहितिये का? ससा आणि कासव जंगलात भेटले वगैरे.
पण ती स्टोरी एकदमच छोटी आहे, म्हणुन मग मी त्यात पाणी घालायला लागतो. कि तुला माहितिये का जंगल कसं असतं? तिथे खुप खुप झाडं असतात,धमाल धुमुल फुलं असतात वगैरे वगैरे. पुढे पुढे मी ससा आणि त्याने रेस लाईटली का घेतली असावी अशा सायकॉलॉजीत शिरायचा प्रयत्न करतो. मग ती ’अरे याला आवरा कुणीतरी!’ असा चेहरा करते वगैरे वगैरे.
तर सांगायचा मुद्दा असा कि मी मग ती स्टोरी वळवत वगैरे रहातो.
तर मला असं वाटायला लागलंय कि मला मुक्तासारखा साऊंडिंग बोर्ड वगैरे शोधायला पाहिजे.

आता बास.

आणि आपण बसमधल्या पोरीला इथुन पुढे नेहा म्हणु.

ती दिल्लीची असेल तर (आणि तिला बहिण असेल तर) तिच्या बहिणीचं नाव पूजा.

येडगुंना येडगु वेंकटरमणा येडगु - का असंच काहितरी.

-----------------

काल रात्री काहीतरी लिहायला लागलो पण मुक्ता रडायला लागली म्हणुन तसंच राहुन गेलं.
एनीवे -
आज बाहेर ऊन पडलंय!
ऊन पडलंय ही आमच्याकडे न्युज होते!
सिऍटलमध्ये वर्षातले ३०० दिवस ढगाळ वातावरण असतं. त्यामुळे कच्छ मध्ये लोक कसे - आज काय विशेष? या प्रश्नावर ’आज पाऊस पडला’ असं उत्तर देतील तसं - ’आज ऊन पडलंय’.
मी काही दिवसांपुर्वी एक गोष्ट लिहिली. ती एका मित्राला आवडली. दुसऱ्यालाही आवडली पण डिप्रेसिंग वाटली. मग पहिला पण मत बदलुन - हो राव! डिप्रेसिंग आहे म्हणाला. मला वाटलेलं गोष्ट ओ.के. आहे. दु:खांत म्हणुन डिप्रेसिंग असेलच असं काही नाही. पण लिहिताना मी डिप्रेस्ड होतो. ती काल वाचली. ओ.के. वाटली.

रांबा हो हो हो हो हो
रांबा हो हो हो हो हो

ऐ दुनिया....तुझको सलाम, तुने मेरा नाम भुला दिया था....
मला असली भुक्कड गाणी म्हणायला लय आवडतं.

काल लायब्ररीत ’डॅडी’ सापडला. उत्साहाने माधुरीला दाखवायला गेलो तर तो रशियन निघाला.
रांबा हो हो हो हो हो
बहुतेक मला कविता सुचतिए.
रांबा हो हो हो हो हो
पण मला पुढची लाईन सुचत नाहिए
रांबा हो हो हो हो हो
तशीच रेटत रहा
रांबा हो हो हो हो हो
पुढे काय?
रांबा हो हो हो हो हो
माहित नाही
रांबा हो हो हो हो हो

जाऊदे. उगीच आपली री पकडायची आणि आळवत बसायची यात काही राम नाही.

आज आणखी काही सुचत नाही.

दे दी हमे आजादी बिना खड्ग बिना ढाल - साबरमती के सं त तुने कर दिया कमाल....

च्यायला आज बोर गाणी पण आठवत नाहिएत.

आज बसमध्ये नेहा नव्हती.

आज डब्यात सांडग्याची भाजी आणली होती.

च्यायला सांडगा कसा बनवत असतील? आय मीन कसा बनवतात ते माहितिए. लहानपणी ते वाळवणे वगैरे प्रकार करायचो. पण सांडगा कसा बनवायचा यचा सर्च मारला पाहिजे. मग इथे ३०० दिवस सांडगा बनवायचा आणि उरलेल्या ६५ दिवसात तो वाळवायचा. सांडगा मायक्रोवेव्ह मध्ये वाळवता येतो का याचा सर्च पण केला पाहिजे. म्हणजे मग ३६५ दिवस बनवता आणि वाळवता येईल. मग सांडग्यांचं मास प्रॉडक्शन सुरु करता येईल.

एका माकडने काढलंय दुकान
एका माकडने काढलंय दुकान
आली गिर्‍हाईके छान छान
आली गिर्‍हाईके छान छान छान छान
अस्वल आले हलवीत पाय
म्हणाले मधाचा भाव काय काय काय
एका माकडने काढलंय दुकान

आणखी एक:

एक मुलगा गेला तळ्याच्या काठी
विसरला पुस्तक विसरला पाटी
तळ्यात होता बेडुक त्याने पोशाख केला - टणॅटणी टणॅटणी
तळ्यात होता बेडुक त्याने पोशाख केला
पाटी पुस्तक घेऊन तो शाळेमध्ये गेला!

संस्कृतच्या मास्तरांचा तास झाला सुरु
बेडुक लागला मधे मधे डराव डुरु करु

असं एक गाणं मुक्ताला धमाल आवडतं.

फालतु गाणी आठवण्याच्या प्रयत्नांच मला फक्त दर्जेदार गाणी आठवताहेत.
आता मी दर्जेदार गाणी आठवण्याचा प्रयत्न करतो.

आता मला दर्जेदार गाणीही आठवत नाहिएत.

माझ्यात मेजर आळस संचारलाय.
मला काहीच करावंसं वाटत नाहिए.

माझ्या डोक्यात कुठलेही विचारही येत नाहियेत. अध्यात्मात या स्टेटला काहीतरी नाव असावं. या स्टेट साठी लोक तपश्चर्या वगैरे करत असावेत. पण मला तपश्चर्या न करताही असं ब्लॅन्क वाटतंय. म्हणजे छान.

दम मारो दम.... हे दर्जेदार गाणं झालं का?

काल मला कुठलंही स्वप्न पडलं नाही. किंवा पडलं असेल तर आठवलं नाही. वेल...एक आठवतंय, पण ते काल पडलेलं का - याबद्दल शंका आहे! सिऍटल महाराष्ट्र मंडळ वीकेंडला ’मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय’ दाखवतंय टोटेम लेक सिनेमा मध्ये. च्यायला हे अप्ण काय थिएटरचं नाव झालं? थिएटरचं नाव म्हणजे कसं - अलका, विजय, प्रभात, राहुल, निलायम, मंगला, अप्सरा - असं पाहिजे.
मी आयुष्यात किती ठिकाणी पिक्चर पाहिलेत? हे वरचे सगळे आणि भरत, वेस्टएंड, एम्पायर, लक्ष्मीनारायण, भोरमध्ये मराठा आणि दुसरं एक. इथे बेलव्ह्युत एक बेस्ट.
परवा मी ऑफिसमधुन पळुन जाऊन 'हँग-ओव्हर’ पाहिला. हा ऑफिसातुन पळुन जाऊन पहाण्यासारखा पिक्चर आहे.
या आठवड्यात ’कन्नथिल मुथमित्तल’ (परत), ’ऍलेक्झांड्राज प्रोजेक्ट’, ’बॅन्डिट क्वीन’ (परत) पाहिले.
मी असा डायरी लिहिल्यासारखा का लिहितोय?

मी उगीच वेळ घालवण्यापेक्षा गोष्ट लिहायचा प्रयत्न केला पाहिजे.
ह्या - हे असं सगळं कुणी वाचलं तर लोक मला वेडसर म्हणतील.
पण झपाट्याने डोक्यात येणारे विचार त्यांनी (झपाट्याने) लिहुन ठेवले तर कदाचित मी त्यांना वेडसर म्हणीन.

ही डायरी नाहिये.
मी डायरीत काय लिहायचो? बहुतेक आज काय काय केलं हे लिहायचो. आज काय काय वाटलं हे लिहायचाही प्रयत्न करायचो, पण काय काय केलं च्या लिखाणात काय काय वाटलं चं लिखाण दबुन जातं. आयुष्याच्या लहानपणी ’डायरी ऑफ ऍन फ्रॅन्क’ वाचू नये. कारण मग आपल्या आयुष्यात काहीच होत नाहिए असं आपल्याला निष्कारण वाटत रहातं.

मी एक असा विषय पकडुन मुद्देसूद लिहिलं पाहिजे.
संवेदनं विषय पकडुन धर्मावर काहीतरी लिहिलं होतं. मग मेघनानं तोच मुद्दा पकडुन आणखी काहीतरी लिहिलं. मग असं बऱ्याच लोकांनी लिहिलं. मग मूळ मुद्दा कुठला वगैरे अशी काहीतरी बाचाबाची झाली बहुतेक.
माझा धर्म कुठला?
संवेद हजाम आहे. मला असला प्रश्न कधीही पडत नाही. माझा धर्म हिंदू. माझी जात मराठा. मराठा म्हणजे ब्राम्हण नाही. मला ब्राम्हण आवडत नाहीत. बोलायची बात नस्से.
पण मला मराठेही आवडत नाहीत.
आणि गुल्टी तर अजिबातच आवडत नाहीत.
देसींचा मला वैताग येतो. इन जनरल ते ’हनीमून ट्रॅव्हल्स प्रा. लि.’ मध्ये के.के. मेनन चं कॅरॅक्टर आहे ना - तसा मी असणार. के.के मेनन जो कुठला रोल करतो - मी तसा तसा आहे असं मला वाटतं. असं मी खुप पुर्वी नाना पाटेकर बद्दल वाटवुन घ्यायचा प्रयत्न केला होता. पण मला तसं वाटलं नाही. पण मला नाना पाटेकर आवडतो.
आणि मला माधुरी दीक्षित आवडते. पण मला तिचा ’प्रहार’ आणि ’परिंदा’ सोडुन दुसरा कुठलाही रोल आवडत नाही. परवा माधुरीला - म्हणजे आमच्या माधुरीला म्हटलं कि दीक्षितांची माधुरी शेजारच्या सोसायटीत शिफ्ट होतिए. तर माधुरी म्हणाली - अरे ती फ्लोरिडाला होती ना? मी म्हटलं होती. मग तिथुन अटलांटाला शिफ्ट झाली. आता शेजारच्या सोसायटीत येतिए. माधुरीला खरं वाटलं.

तर.
तरी.
तर्र.
तरतरी.
तारा.
तरातरा.
तीर.
तिरीमिरी.
मराठी हजाम आहे.

हे पोस्टावं का?
मोठं झालंय.
पण सगळंच एवढं पकाऊ आहे कि काटछाट तरी कुठे करणार?
एवढं लिहुनही मी ’लिहिलं’ काहीच नाही.
अनंत सामंत पकाऊ लिहितात. केवळ त्यांच्या वेगळ्या अनुभवविश्वामुळे त्यांच्या गोष्टी वेगळ्या वाटतात असं म्हणणारा कुणीतरी उपटसुंभ एकदा निघाला होता. उपटसुंभ चा अर्थ काय?
तर मी लिहिलं काहिही नाही.
हे माझं पर्फेक्ट झीरो पोस्ट आहे. काही पोस्ट लिहुन बरं वाटतं. काही लिहुन चिडचिड होते. हे लिहुन काहीच वाटत नाही. स्वत:बद्दलच्या अपेक्षा कमी केल्या कि अपेक्षाभंग होत नाही.

जब तारे जमींपर आते है
आकाश जमीं हो जाता है
वो चांद नहीं फिर घर जाता
रात यहीं सो जाता है....का असंच काहितरी.
चला - काय नाहीतर दर्जेदार तरी!

मला परवाचा रेस्टरुममधला गमतीदार किस्सा आठवला - पण तो इथे अप्रस्तुत.

मी ’न लिहायचा’ ’प्रयत्न’ करतोय का?
नाही.
मला लिहायला काही सुचत नाहिए का?
हो.
मला असं नेहमीच होतं का?
म्हणजे कसं?
म्हणजे सुचत नाही असं?
असं काही नाही! सुचतं अधुन मधुन!!
मग मी लिहित का नाही?
कारण मला जे सुचतं ते लिहावंसं वाटत नाही. लिहावंसं वाटावंसं सुचलं कि लिहिता येत नाही. मला इकडुन तिकडुन ढापुगिरी कराविशी वाटते. पण मला ती जमत नाही.
मग याच्यावर उपाय काय?
च्यायला मला काय विचारतो? इथे एक्सपर्ट मी का मी?
मी.
मग?
म्हणजे - प्रश्नाचा उद्देश असा कि याच्यावर उपाय काय असं ’मला’ वाटतं?
मला वाटतं कि....मी लिहायला पाहिजे. म्हणजे जमत बिमत वगैरे जरी नसलं तरी लिहायला पाहिजे. म्हणजे भुक्कडची का होईना, पण प्रॅक्टिस रहाते. पण मला आळसामुळे आणि तत्वामुळे तसं करावंसं वाटत नाही.
कुठलं तत्व?

-------------------

दोन-चार दिवसापुर्वी लिहिलेलं हे वाचलं आणि कुठलं तत्व हे आठवेना. जे आठवत पण नाही त्याला मग तत्व म्हणावं का? का म्हणावं? का म्हणु नये? तुमच्याकडे वेळ असेल तर तुम्ही याचा विचार करा. माझ्याकडे वेळ आहे, पण मी विचार करणार नाही. विचार न करायला मला लई आवडतं पण तरी मी फार विचार करतो असे सगळेजण मला काळजीयुक्त टोनमध्ये म्हणतात. मी असा विचार करतो, असा लिहितो म्हणजे मी नक्कीच ऍबनॉर्मल माणुस आहे, अशी मला खात्री आहे. या कंडिशनला मानसशास्त्रात काहीतरी नाव असणार. ते कुणीतरी मला कधीतरी सांगेल. त्या दिवसाची मी वाट बघतोय.

मी पोटाचे स्नायु कडक करु शकतो. त्यामुळे माझ्या पोटावरुन ट्रक गेला तरी मला काही होणार नाही असा माझा लहानपणापसुन समज आहे. माझ्या वयाचे, माझ्या बॅचमधले लोक आता काय करत असतील - असा मी अधुनमधुन विचार करतो. माझ्या बॅचमधल्या एका मुलाचं वेबपेज मी एकदा चाळत होतो. तेव्हा त्याचे १५ कि २० वगैरे पेपर पब्लिश झालेले. माझे दोनच. म्हणुन मग मी डिप्रेस वगैरे झालो. मग सिद्धेश मला म्हणाला - अरे अभिजित्, तुला २० पेपर पब्लिश करायचे आहेत का? मग जे कधी नकोच होतं ते न मिळाल्याचं दु:ख का? मग मला एकदम फ्रेश वगैरे वाटलं. अजुनही मला जेव्हा काही मिळत नाही तेव्हा ते वाक्य आठवतो आणि मला बरं वाटतं. मला जे हवं होतं ते नाही मिळालं तरी मी - ते मला नकोच होतं, त्यामुळे मला दु:ख वाटायची काही गरज नाही असं स्वत:ला समजावतो आणि बरं वाटुन घ्यायचा प्रयत्न करतो. म्हणजे मला गोष्ट लिहिता येत नाही. म्हणजे झाटा येत नाही. मी गोष्टी वाचतो आणि च्यायला आपल्याला का जमत नाही म्हणुन झुरत बसतो. पण तरी ’जिस गांव जाना ही नहीं उस रस्ते चलनेसे क्या फायदा?’ वगैरे वगैरे डायलॉग पण म्हणतो.

एनी वे - हे सगळं सांगायचंच नव्हतं. लहानपणापासुन माझ्या डोक्यात आणखी एक विचार पक्का आहे. कि मी कधी जेल मध्ये वगैरे गेलो तर मी भरपूर वाचन करीन. हा विचार माझ्या डोक्यात कुठुन आला माहित नाही. बहुतेक भगतसिंग वगैरे लोक किंवा जवाहरलाल नेहरु वगैरे लोक जेल मध्ये जाऊन भरपूर वाचन करीत - असं कुठेतरी वाचलं असेल. त्यामुळे जेल म्हणजे कन्फाइनमेंट आणि भरपूर मोकळा वेळ अशी माझी कन्सेप्ट आहे. दोन्ही गोष्टी मला आवडतात. म्हणजे मला बाहेर जायलाही आवडतं. म्हणजे मी ट्रेक वगैरेही करतो, पण दारं बंद करुन टी.व्ही. पहाणे किंवा पुस्तक वाचणे वगैरे गोष्टीही मी करु शकतो. तर - पण कंपल्सरी दुसऱ्या कुणी तुमच्यासाठी दारं बंद करुन तुम्हाला कोंडुन ठेवलं तर कदाचित पुस्तक वाचायचा मूड जाईल असं मला हल्ली हल्ली वाटायला लागलंय. बहुतेक मी मोठा होतोय.

मी विक्षिप्त लिहितोय. माहितिये. मी नेहमीच असा लिहितो. मी मुद्दाम असं लिहितो का? नाही. मी आपला मनात येईल ते वाक्य लिहित जातो. माझा टायपिंग चा स्पीड बीड पण चांगला आहे. आणि मुळात म्हणजे मला मी आत्ता या क्षणी पुढचं वाक्य काय लिहिणार आहे हे माहित नाहिये. बहुतेक हा माझा यु.एस.पी. असावा. यु.एस.पी. या शब्दाचा अर्थ मला एकेकाळी माहित होता. तो मला आता आठवत नाही.
सगळेच लोक माझ्यासारखे भरभर आणि सुचेल ते लिहित गेले तर ते माझ्यासारखंच होईल का? कदाचित नाही, कारण बहुतेक जसा प्रत्येक माणुस वेगळा दिसतो तसं लेखन वेगळं असणार. मी एका ब्लॉगरचे लेख कधीकधी वाचतो. तो चांगला लिहितो असंही मला कधी कधी वाटतं. त्याने मध्यंतरी एक भुक्कड गोष्ट लिहिली. म्हणजे तो ही याच फेजमधुन गेला असणार. पण तो झुरलाय आणि आयुष्यात एकटा आहे असं मला वाटतं.
हे एक आणखी - मला माहिती असलेला - किंवा माहिती नसलेलाही माणुस असा असा असणार याबद्दल माझं ठाम मत असतं. असं बहुतेक प्रत्येकाचं प्रत्येकाबद्दल असेल. पण माझं मत ठाम असतं.

मला युजुअली भरपुर कमेंट्स मिळतात, पण त्या नेटवर इतर कुठेही काहिही वाचणेबल असण्याची वानवा असते म्हणुन मिळतात. म्हणजे तुम्ही ’च्याय़ला आज लई काम आहे’ म्हणत ऑफिसमध्ये येता आणि काम सोडुन पेपर वाचणे किंवा - whatever that you do - करत बसता आणि मग तुम्हाला फार फार कंटाळा येतो. आणि काम न केल्याचं गिल्ट वाढतंच जातं आणि तरी, अजुन थोडं, अजुन थोडं करत तुम्ही अत्यंत गिल्टी टाईमपास रेटत रहाता तेव्हा तुम्हाला - ’आई शपत मॅन, आपल्यासारखंच आणखी कुणाला पण होतं!’ असं माझा ब्लॉग पाहुन वाटतं. मग तुम्ही त्या अर्थाची कमेंट लिहिता. त्यात चुकीचं काहीच नाही. किंवा असेल तर मला माहित नाही. पण हे जे लिहितोय याला साहित्य म्हणत नाहीत. पण माझे असले चुत्याप्स झोल असतात कि -
मला साहित्य लिहायचंय का?
मे बी!
पण मग हे साहित्य का नाही? मी ईमानदारीत लिहितोय. जे वाटेल ते लिहितोय. त्याला आगा ना पिछा नसेल, पण तो असावा - अशी वेसण मलाच का गरजेची वाटतिये? वेसण हा शब्द मला आत्ताच सुचला. तो योग्य का नाही याचा विचार करायला मला जरा थांबावं लागेल. पण मी असा थांबलो तर मग आधीच्या वाक्यांमध्ये पण अलंकारीक शब्द घुसडत राहील. मग अलंकारीक, ड्रामॅटिक करण्याच्या प्रयत्नांत वाक्य बदलीन. विचार तोच ठेवतोय असं स्वत:ला समजावीत राहीन. भेंचोद - ते सगळं करप्शन झालं.
मी माझ्या लेखांमध्ये शिव्या का वापरतो?
मी वापरत नाही. त्या येतात. माझ्या लेखांत सगळंच येतं. मी आणत काहीच नाही. मी पण येतो. स्वत:ला आणत नाही. रियल लाईफमध्ये मी कधी शिव्या बिव्या देत नाही. म्हणजे पळत पळत जाऊनही बस वगैरे चुकली तर मी भेन्चोद वगैरे म्हणतो - पण ते तेवढ्यापुरतं. वाक्यावाक्याला फक फक म्हणणारे लोक मला आवडत नाहीत. अधुन मधुन फक म्हणणारे लोकही मला आवडत नाहीत. एक्सट्रीम शब्दांचा एक्सट्रीम ठिकाणीच वापर करणारे लोक मला आवडतात. ते शब्द मग शिव्या असतील तरी माझी त्याला ना नसते.
एनी वे - मला भरपुर कमेंट्स येतात. त्या आल्या कि मला बरं वाटतं. वाचलेलं काही आवडलं तर लेखकाला तसं सांगितलंच पाहिजे असं मला वाटतं. त्यामुळे मी भरपूर किंवा कमी भरपूर कमेंट्स लिहितो.
मला येणाऱ्या कमेंट्स ठिकठाक असतात. पण मी लिहितोय हे किती लोकांना आणि किती कमी कळतं याचं मला आश्चर्य वाटतं. आणि मला त्याचं बरंही वाटतं. कुठलीतरी कमेंट एकदम म्हणजे एकदम वर्मी बसते - म्हणजे साधीसुधी कमेंट लेख आणि मी कळल्याचं एवढं स्पष्ट सांगुन जाते कि मेजर इनसिक्युअर वाटायला लागतं. मग च्यायला आपण स्वत:ला एवढं रिव्हील नाय करायला पाहिजे असं मी ठरवतो. पण तरी अशी कमेंट यावी, आणि त्यापेक्षाही जास्त लोकांना मी कळावो (कि कळो) वगैरे मला वाटतं. पण तसं कधी झालं नाही, होत नाही. इथे नाही. बाहेर नाही. त्याबद्दल कॉलेज बिलेज मध्ये असताना विषाद वगैरे वाटायचा. तो वाटायचा बंद कधी झाला ते आठवत नाही.
एनीवे - हे एकदम फिलॉसॉफिकल झालं.

आता मी कंप्लिट ब्लॅन्क आहे आणि मझ्या डोक्यात परत कधीच कुठलाच विचार येणार नाही, असं मला अचानक वाटलं. याला एक शब्द आहे. तो मला आठवत नाहिये. मी तो आठवायचा प्रयत्न करतोय. आठवला. याला विरक्ती येणं म्हणत असावेत. बहुतेक. एकदम प्युअर स्टेट.

एनीवे - विचार येतच रहातील आणि कागदावर उतरतंच रहातील.

भेंचोत एक गोष्ट लिहायचिए तरीपण....

युगा अठ्ठाविसांची वेदना.... - तिला.

2008-12-25T13:05:00.000-08:00

गहिऱ्या सकाळच्या पावणे अकरा प्रहरी....

या पावणेअकरा प्रहरी जर बाहेर बर्फ पडत असेल, घरी बसुन काम होत नसेल आणि तो जर बुधवार असेल तर मग तर सांगायलाच नको. समोर (अजुन न वाचलेलं) गो.नी. दांडेकरांचं ’कुणा एकाची भ्रमणगाथा’ असेल आणि ते केवळ गिल्ट (काम करत असणं अपेक्षित असुनही न करावंसं वाटण्याची) तर मग विचारायलाच नको.
तशात काल रात्रीची भयाण स्वप्नं!
म्हणजे आईला डबलसीट घेऊन मोटसायकल वर चाललो होतो.
जंगली महाराज रस्त्यावर कुणाचा तरी फोन आला. आईच्या छोटुकल्या मोबाईलवर तो उचलला आणि मी कार चालवत नाहिए हे लक्षात आलं. दुचाकीच्या पुलाकडे टर्न मारला तशात ’कॉल वेटींग’! दिनेश दादाचा होता - त्याला म्हटलं - थांब दोन मिनिटांत करतो. असं बोलतोय न बोलतोय तो अचानक दुचाकी पूल अगदीच तोकड्या मॅन्युअल ट्रेडमिल सारखा अर्धा फूट अरुंद झाला - तो पण धळ सरळ नाही - वाकडा तिकडा! मग मोबाईल फेकुन देऊन डायरेक्ट पुलावरच उडी मारली. पुलाला धरुन लोंबकळायला लागलो. आईचं काय झालं माहित नाही, पण काही झालं नसावं, कारण एकेक करुन शेकडो लोक मला भेटायला यायला लागले तर आई ठणठणीत होती. मी ही ठणठणीतच होतो, पण का कुणास ठाऊक लोक मला भेटायला येत होते. आमचा हॉल म्हणजे ’काकडे पॅलेस’ मंगल कार्यालयाएवढा मोठा होता. उजवीकडे खुर्च्या होत्या, डावीकडे सोफ्याचे चार सेट्स. मधे मला भेटायला आलेल्या लोकांची रांग. भाऊ लोक येऊन ’चालु दे रे तुझं - आहोत आम्ही’ करुन सोफ्यांकडे वळाले. मी आपला मला माहित नसलेल्या लोकांना सिऍटल न्यु यॉर्क पासुन किती लांब आणि कॅलिफोर्नियाच्या किती वर आणि आमच्याकडे बर्फ का पडत नाही हे सांगत बसलो. बाहेर बदाबद पडणाऱ्या बर्फाकडे पहात मला या कालच्या स्वप्नातल्या आठवणी लख्ख आठवताहेत. त्यात परत गावाकडुन आलेल्या गुंठेपाटील मंडळींच्या बायका कपाळाला सोन्याचा पत्रा कि काय बांधुन! पण ते प्रकरण पत्र्यापेक्षा जाड असावं. कारण त्यावर सखुबाई नामदेवराव चव्हाण, खालच्या लाईनला A/P कवठे बुद्रुक Est 1972 आणि ते ही ऍम्ब्युलन्स वर कसं प्रतिबिंबित लिहितात - तसं लिहिलेलं. म्हणजे प्रत्येक बाईच्या पत्र्यावर वेगवेगळी नावं, गावाचं नाव वेगळं, Est लिहायचं का नाही आणि त्यावर कुठलं साल टाकायचं हे बहुतेक त्या त्या स्टाईलवर अवलंबुन. एका बाईच्या नाव आणि A/P च्या मधल्या लाईनवर Horn OK Please लिहिल्याचं आढळलं. ’हटके’ पत्रा लावण्याबद्दल त्या बाईचं कौतुक वाटल्याचं मला (अजुन) आठवतंय. भेटायला येणारे लोक मात्र माझ्या ऍक्सिडंट बद्दल विचारतच नव्हते - नुसतं आपलं अमेरिका!
मग भावांच्या टोळक्यात जाऊन बसलो. तिथे काय झालं ते डिटेलमध्ये सांगितलं - मग सगळेच हसायला लागले. कुणीतरी मी फेकुन दिलेला फोन आणुन दिला. त्याला जरा खरचटलं होतं. मग जीपमधुन कात्रज बायपासने कोंढवा कि असं कुठेतरी जायला लागलो तर कात्रजला पोलीस दिसला. त्याला टाळुन पुढे गेल्यावर वाटलं कि हे बरोबर नाही - त्याला त्याचा हप्ता दिलाच पाहिजे. म्हणुन मग हायवेलाच रिव्हर्स मारुन परत आलो. पण तो पोलिस पण अमेरिकेच्याच गप्पा मारायला लागला. आणि त्याने अमेरिकेला न्यायला माझ्यासोबत खाऊ पाठवला. एवढं कमी म्हणुन एक माजी छावी तिच्या भावाला बरोबर घेऊन भेटायला आली. तर कुणीही नातेवाईक तिच्याशी बरोबर बोलेनात. म्हणुन तिची चिडचीड झाली. मग मी तिला जाऊन म्हणालो कि हे बघ बाई, तु माझ्याशी जसं वागलीस त्यामुळे माझे हे आप्तस्वकीय तुझ्याशी असे वागणार हे स्वाभाविक आहे, पण तु त्यांना भेटण्यासाठी मुळात आलीच नसल्याने त्यांच्या वागणुकीचा तुझ्यावर प्रभाव का पडावा? हे बहुतेक तिला पटलं असावं. कारण तो प्रभाव नाहीसा झालेला मला बहुतेक दिसला. मग मी तिला ’पण मी तुझ्याशी बोलणं योग्य नाही’ म्हणुन उसाचा रस प्यायला गेलो. पहाटे साडे तीनला जाग आली तेव्हा थंडी वाजायला लागली. म्हणुन ऊब निर्माण करण्यासाठी लॅपटॉप मांडीवर घेऊन बसलो. पुरेशी ऊब निर्माण झाल्यावर लिहायला लागलो. एक दळभद्री पॅरेग्राफ लिहून लॅपटॉप ठेऊन देऊन झोपुन गेलो. झोपता झोपता व्हिस्कीचा उग्र दर्प आला. ’बाप रे!’ म्हणुन बायकोच्या तोंडाचा वास घेतल्यावर कळलं कि उग्र दर्प मीच साईड टेबलवर अर्धवट ठेवलेल्या ग्लासातुन येतोय. उगीच व्हिस्की वाया जायला नको म्हणुन ती प्यावी का असा विचार केला पण म्हटलं - कायको रिस्क! हाच वास उद्या सकाळी ऑफिसात यायचा. म्हणुन मग झाकायला इतर काही योग्य न मिळाल्याने दांडेकरांना सॉरी म्हणुन भ्रमणगाथा ग्लासवर ठेवलं आणि एकदाचा झोपी गेलो. परत एकदा उगीच बायकोपासुन लपवायला नको म्हणुन बायकोला झोपेतुन उठवुन स्वप्नाबद्दल - म्हणजे मला पडलेल्या स्वप्नाबद्दल (छावीचा पार्ट वगळुन) सांगितलं. मग बायको ’झोप आता’ म्हणाली. म्हणुन मग झोपी गेलो.

एवढं असं काही धडाधड लिहिल्याला तब्बल आठ महिने झाल्याने मला आता बरं वाटतंय. भारताच्या ट्रिपेत यंदा कळ्या सुरुवातीलाच भेटला. अजुनही राग म्हणुन ९५ साली सुरु केलेल्या इंजिनियरिंग चे दोन पेपर मुद्दाम ठेवलेत म्हणाला. हल्ली कॉलेजच ’दे रे, दे रे’ करत त्याच्या मागे लागलंय. त्या सब्जेक्ट्सचे बाहेर क्लासेस घेतो पण ’देत नाही - जा!’ ऍटिट्युड कायम. इतर वेळात सकाळी दहावी बारावी सायन्स चे क्लासेस, दुपारी CAT चे क्लासेस, संध्याकाळी CA आणि CS चा अभ्यास, आणि रात्री स्पॅनिश शिकतो. अस्खलित तमिळ बोलु शकतो म्हणाला. रजनी(कांत)ला भेटुन आला, कमल(हसन)ला भेटला. कुठलीही गोष्ट अस्खलित करणाऱ्या कळ्याच्या अस्खलित तमिळवरही शंका आली नाही. मग पॅरी भेटला. बायकोने पोराचं नाव ’रुद्र’ ठेवायला परवानगी तरी कशी दिली यावर म्हणाला - अरे बायको ना! ती म्हणे आमचे ज्योतिषी म्हणतात कि अशा नावाने मुलाचा स्वभाव रुद्र होईल. मग मी तिला म्हणालो - हे मला पटतंय, म्हणुन मग आपण आपल्या पोराचं नाव पैसा ठेऊ! (दे टाळी)!! राहुलला भेटलो, त्याने नविन फ्लॅट घेतला. मग मी संदीपला शिव्या घातल्या आणि राहुलला ’वॉक द लाईन’ची स्टोरी सांगितली. मग त्याने हल्ली ब्लॉग का लिहीत नाही विचारलं आणि ट्युलिप किती भारी लिहिते हे जरा जास्तच तिखट मीट लावुन सांगितलं. मग मी जनतेला माझ्या पोरीचे व्हिडिओज दाखवले. मग योगेशला भेटलो आणि ’अभिषेक’ मध्ये पावभाजी खाल्ली. अजुन लिहालला सुरु न केलेल्या पुस्तकाबद्दल बोललो. घरी येताना थंड वाऱ्याने सर्दी खोकला झाला. मग मी गावाला गेलो. आज्जी बाप्पुंना भेटलो. बालाजीचं मंदीर जोरात यंदा. विहीर तुडुंब. त्यात विरुळा दिसला. Handicam ने त्याचं शूटिंग केलं. काका गाळ काढायचं म्हणाले. सिताफळाची झाडं पाहिली, शेवग्याचं झाड पाहिलं, पेरुची बाग (लांबुन) पाहिली. झेंडु लावावा का - यावर जनतेला विचार करताना पाहिलं. घरी येऊन जेवलो - गावाला आता केबल आलिए, म्हणुन थोडा टि.व्ही. पाहिला. मग परत आलो. मग त्याच्या आधी राहुलबरोबर जाऊन सलील वाघला भेटलो. तो ई-मेल कर म्हणाला. मग ’बेगम बर्वे’ पाहिलं. बुधवार रात्रीची अस्सल सदाशिवपेठी गर्दी यशवंतराववर ओसंडुन वहायला लागल्यावर उलटी होईल असं वाटायला लागलं. म्हणुन मानकरांच्या केबीनमध्ये जाऊन बसलो. सोनावण्यांच्या फोनमुळे मानकरांनी उभेंकरवी फ्री पासेस पाठवले. नाटक ठीक होतं, मला झोप लागली. कजरीतुन साड्या ड्रेसेस घेतले, जयहिंद मधुन शर्ट पॅंट, श्रीमंत मधुन कुर्ता, गाडगीळांकडुन बायकोसाठी सोन्याचा पत्रा घ्यायचा विचार केला पण भाव वाढल्याने आयडिया ड्रॉप केली. मध्येच गिऱ्याला जाऊन भेटलो. त्यानेही फ्लॅट घेतला - दुसरा घेतोय. गजा टिंबर मार्केट मध्ये काम करतो म्हणाला - कुणी कुणी कुठे कुठे. गिऱ्याला म्हटलं मला तुझा अभिमान वाटतो. गहिऱ्या दुपारच्या पावणे बाराव्या प्रहरी मी भारताच्या आठवणी आठवायचा प्रयत्न करतोय. कांताताईला भेटायला गेलो, आत्तु भेटायला आली. संवेदला भेटलो, गणेशला भेटलो - तो Lynch on Lynch वाचत होता म्हणुन मग आम्ही Ganesh on Ganesh अशी चर्चा केली. चहा पिलो बिडी मारली.

अजुन काही आठवत नाही.

एस्कलेटर कसा हात पाय न हलवता वरुन खाली आणि खालुन वर पोचवतो, तसंच अमेरिकेत किंवा इतर देशांत एअरपोर्ट्सवर जमिनीवरच पट्टे असतात. त्यावर उभं राहिलं कि एका जागुन दुसर्या जागी (आपोआप) जाता येतं. त्यावर हळू चाललं तरी भराभर चालण्याच्या स्पीडने चाल्लोय असं (बाहेरुन पहाताना) वाटतं. भारतात गेल्यावर तसं वाटलं. भारतात रॅट रेसचा उत्साह ओसंडून वहात होता, प्रत्येक जण पैशाबद्दलच बोलत होता, प्रत्येक जण धावत होता. एवढी धावपळ नुसती बघुनच मला थकायला झालं. मला माझी परिस्थिती त्या एस्कॅलेटरवरच्या प्रवाशासारखी वाटली. अमेरिका माझा एस्कॅलेटर. म्हणुन बाहेरुन पहाणाऱ्याला मी ’स्पीड’ने चाललोय असं वाटणार. त्यावरुन उतरलं कि मी या रेस मध्ये कितपत टिकणार असं वाटायला लागलं. म्हणजे स्वत:बद्दल डाऊट नाही, पण असं कि - योगेश सांगत होता, हल्ली KG च्या ऍडमिशन साठी नुसतं डोनेशन नसतं - मुलांच्या परिक्षा असतात, त्यांच्या पालकांचे इंटर्व्ह्यु असतात. त्याला म्हटलं अरे त्यात नविन ते काय - ते तर मी जायच्या आधीही होतंच की! तर तो म्हणे अरे हे काही नाही - हल्ली पालकांच्या साठी लेखी परिक्षा सुरु झाल्यात, आणि हे कमी म्हणुन त्या परिक्षांसाठी क्लासही! आता या रेसमध्ये मी सहभागी होणार नाही हे नक्कीच, पण अशा आणखी किती रेसेस, याची कल्पना कराविशी वाटली नाही. विकी म्हणाला - तु आता काही परत येत नाही. मुळात जायचं नसुनही गेलो आता यायचं असुनही शंका सुरु झाल्यात - त्या यायच्या किंवा रहायच्या किंवा अशा काही नाही. वेगळ्याच आहेत. नक्की काय पाहिजे याच्या शंका - मग जे पाहिजे ते कुठे मिळणार हा (अजुनतरी) दुय्यम प्रश्न.

आज चालायला प्रारंभ जरा लवकरच केला आहे.
वैशाख नुकताच लागला आहे. नऊदहाचा सुमार झाला, कि नर्मदाकाठ सपाटुन तापतो. वाटेनं महामूर फुफाटा. पात्रांत गरम झालेली पांढरी स्वच्छ वाळू. तिच्यात तर फुटाणे भाजुन घेता येतील. पाऊल घालायची सोय नाही.
आजही हे अग्निकांड सुरू होऊन गेलं आहे. माझ्या पायांना भेगा पडल्या आहेत. त्यांच्यात रोज संध्याकाळी हाती लागेल त्या झाडाचा चीक भरतो. प्रदक्षिणा करणाऱ्यानं पायांत पायतण घालायचं नसतं.
पण मी त्यावर एक युक्ती शोधून काढली आहे. सरगंधाच्या वेलीनं पायांना वडाची जूनसर पानं बांधतो. आता हा उपाय काही चिरकालीक नव्हे. कारण चालूनचालून पानं फार लवकर फाटतात. पण दुसरा ईलाज काय!
आजही मी पानं बांधली होती. पण मुळी बेलाचं बंधनच टिकेना. मग वेदनांनी ठणकणारं मन बाजूला काढून ठेवलं, अन फाटून चीध्या झालेले पाय जंजाळीक तापलेल्या धुळीच्या स्वाधीन केले.
मी चाललो आहे. उजव्या हाताला माता नर्मदा वाहत्ये आहे. डाव्या बाजूला वाटेच्या पालिकडं शेतं आहेत, गुरचराईचं रान आहे, फताड्या पानांचे साग आहेत, खडक आहेत, आकाशाला भिडणारी अंजनाची झाडं आहेत. या सगळ्यामधून रेंगाळणाऱ्या वाटेवरुन मी भराभर पावलं टाकतो आहे. ती वाट मला लवकरच संपवायची आहे.
पण का?
खरंच की! हे कधी लक्षात आलं नाही. लवकर का? सावकाश का नाही? माझ्या या भ्रमणाचा - एकूण जीवनाच्याच वाटचालीचा अर्थ काय? प्रदक्षिणा उशिरानं संपली, अथवा न संपली, म्हणून काय बिघडलं?
प्रश्न तर मार्मिक आहे.
थोडं थांबून विचार केला पाहिजे याचा. पण कुठं थांबायचं?
डाव्या हाताला मोहाचं हे गरगरीत झाड आहे. बसूं या त्याच्याखाली. बुद्ध बोधीवृक्षाखाली बसला. ज्ञानेश्वर अजानवृक्षाखाली विसावले. आपण मोहाच्याच झाडाखाली बसूं या! आपल्या वाट्याला तेंच आलं. एकेकाचं भाग्य! दुसरं काय?
पण दुपारकरता पाणी आणलं पाहिजे! मग दरडीवरून खाली उतरतो. पात्रांतले खडकही अपार तापले आहेत. मूंडकगतीनं वाळूचं सहारा ओलंडीत प्रवाहाजवळ पोचतों.
वा! वा! काय पाणी आहे?
मला वाटतं, पंचमहाभूतांचं शरीर आहे ना, त्यांतलं जलतत्व या जातीचं असावं. कसं आहे कोण जाणे, पण या जातीचं व्हावं. किंबहुना इतर चारी महाभूतांच्या जागाही अशाच हिरव्या, नितळ, अति स्वच्छ पाण्याचं शरीर व्हावं.
काय मजा येईल! मग माझ्या शरीरात चाललेली प्रत्येक क्रिया मला बाहेरुन पाहतां येईल. अन्न कसा प्रवास करतं, ते पचतं कसं, त्याचं रक्त कसं बनतं, हृदय कसं, त्याचं स्पंदन कसं, मनाचे व्यापार कसे -
अरे!
हे तर जगालाही सहजगत्या दिसुं शकेल! माझ्या मनांत हेलकावे खाणाऱ्या वासना, अन् त्यांनी निर्माण केलेली घाण जर कुणाला दिसली तर -
पण नर्मदामैयाचं पाणी मात्र अति देखणं आहे. त्याकडे किती पाहिलं, तरी तृप्ती होतच नाही. दिवसा, राट्री - रात्रीला डोळे फुटावेत, अन् तिनं हे पाण्याचं अपार रूप पाहून धन्य होऊन जावं.
कडू भोपळा कोरून केलेला कमंडलू पाण्यानं भरला, अन् मोहाच्या झाडाकडे निघणार, एवढ्यांत काही तरी गंमत दिसली. जरा जवळ जावं म्हणून माझ्या पलीकडे पाण्यांत एक खडक होता त्यावर उडी मारून उभा राहिलों.
वा वा! कसं हे जीवसृष्टीचं दर्शन! पडदा नाही, बुरखा नाही, भय नाही, शंकोच नाही. मनांत उठलेला तरंग निष्कपटपणानं आकाररूप होऊन बाहेर उमटायचा!
मला वाटतं, त्या जोडींतली एक कासवी असावी. दुसरा तिचा प्रियकर. आकार मोठ्या परातीएवढाले. दोघं शिवाशिवी खेळताहेत. कासवी लबाड आहे. एका ठिकाणीं जळांत स्थिर राहत्ये. प्रियकर जवळ आला, की सुळ्कन् खाली बुडी देत्ये. कासव आंधळ्यासारखा पाण्यातल्यां खडकांना टकरा देत तिच्या मागं धावतो.
पुन्हा ती वर आली. ती जणुं पाताळलोकांतून धावत वर उमटली. मला ऐंकूं येत नाही - कारण कासवं मोठ्याने बोलत नाहीत, केवळ इसापाची कासवंच बोलतात! पण बहुधा आता कासवी हसत असावी.
तो चिडला असावासा दिसतो. हें कासवीला कळलं आहे. ती आपले फताडे पाय हलवीत एका ठायी स्थिरावली आहे. तिने विचार केला असेल, कि पुरे झालं. येईना का बिचारा जवळ! करु या चार पाऊसपाण्याच्या गोष्टी.
कासवानं आपला फताडा, गिळगिळीत पाय कासवीच्या खांद्यावर ठेवला आहे. दोघांची तोंडं एका ठायीं मिळाली आहेत, तोंच -
"नर्मदे हर!"
मी चमकून मागे पाहिलं. बहुधा तो माझ्याच संप्रदायातला साथी असावा. खाद्यावर पोटोबाच्या आहुतीचं सामान लादलेली पिशवी आहे. गळ्यांत भली टपोरी रुद्राक्षांची माळ. भस्म फासलंय अंगाला. इतकं कि मला एकदम मोहरममधल्या वाघाची आठवण झाली. कसंबसं हसू दाबत मी प्रतिसाद दिली.
"हर नर्मदे!"
पण तेवढ्यानं माझी सुटका नव्हती. अर्थ असा कि आता कूर्मक्रीडादर्शन थांबवलं पाहिजे. हा भिडू तास दोन तास खाणार. त्यानं तरी काय करावं? दिवसभर तोंड बांधून चालायचं. कुणी भला गुराखी किंवा शेतकरी वाटेंत भेटलाच तर ’नर्मदे हर - हर नर्मदे’ हा गजर व्हायचा. त्याला पुढचं गाव किती लांब ते विचारायचं. तो सांगेल ते ऐकून घ्यायचं. त्यावर चर्चा करीत बसणं निरुपयोगी आहे. कारण मैल दोन मैल, एवढ्या किरकोळ अंतराकडे हे भूमीपुत्र गंभीरपणे पाहूच शकत नाहीत. एखाद्याला विचारावं,
"का हो भैया, सरमाठी कै मैल दूरीपर है यहॉंसे?"
तो सरमाठीच्या दिशेला हात झुगारुन सहज बोलून जाईल,
"जे जहीं तो है -"
पुन्हा प्रश्न करायचं धाडस करावं,
"जे जहीं याने? कै मील -"
"होगा दूचार मील -"
"लेकीन लोगबाग तो कहते हैं कि दस मील है -"
"हो भी सकता है -"
"आपको शायद पता नहीं है!"
"अरे पता क्यों नही? एक बार गया जो था!"
"कै साल हुवे?"
"उं:! छोटा था. मॉंकी गोदमें बैठा बैठा गया था सरमाठी. वहॉं फूफाजीके घर पकौडे बने थे -"
अशा लोकांशी संगतवार असं काय बोलता येणार? मग कुणी परिक्रमावासी भेटला, की त्याच्याशी भरपूर बोलायचा मोह अनावर झाला, तर कुणीं नावं ठेवूं नयेत.
रुद्राक्षधाऱ्यानं जटाभार मागं फेकीत प्रश्न केला,
"काय पाहत होतांत?"
खरं बोलून सोय नाही. म्हणालों,
"मासे कसे खेळतात तें!"
"हां हां! पण सांभाळून बरं का!"
"का?"
"अहो, मगरमच्छ पट्कन् पाय ओढायचा?"
याचं म्हणणं काही अजिबात खोटं नाही. नर्मदेंत मगरी फार. मीं पटकन् अलीकडील थडीवर उडी मारली. मग फुशारकीनं म्हणालों,
"माणसाला काय करतो मगरमच्छ!"
"अरे बाबा असं बोलूं नकोस. जवान आहेस. गरम रक्त असंच बोलत असतं. पण काल सकाळीच एक तुझ्याएवढा मुलगा मगरमच्छानं ओढून नेला -"
"तुम्ही पाहिला?"
"न पाहिला म्हणून काय झालं? थोरामोठ्यांनी सांगून ठेवलंय, ते काय खोटं आहे?"
"काय सांगितलंय् थोरामोठ्यांनी?"
"की रानांत वाघ बलवान्, अन् पाण्यांत मगरमच्छ -"
पराभव कबूल करणं मला रुचलं नाही. म्हणालो,
"आपण नर्मदेचे पुत्र. परिक्रमावासी. आपल्याला काय करतो मगरमच्छ?"
हें ऐकलं मात्र, अन् रुद्राक्षधारी खवळला. तो डोळे वटारुन म्हणाला,
"परिक्रमावासी हो?"
"हो ना! तेंच तर -"
"और फिर नर्मदाजीको उलांघकर खडे थे?"
नर्मदा केवळ भडोचजवळ काय ती ओलांडून पार व्हायची. एरवी कधीही तिला पाय लावायचा नाही. म्हणजे पाण्यांत उतरायचं नाही. किनाऱ्याला सोडून एखादा खडक असेल, त्यावरही पाय देऊन उभं रहायचं नाही. नर्मदा ओलांडल्याचा दोष पदरीं येतो. किनाऱ्यावर बसुन स्नान करायचं. भुरभुर माता हर गंगे!
हा कठोर दंडक आहे. पाळायला हवा. अन् मी तो मोडला होता. कारण परिक्रमा अशानं खंडीत होते, हे मला मान्य नव्हतं. मी हसून बोललों,
"बाबाजी रेवामाता आमची आई आहे ना?"
"मग?"
"काही नाही. पण मूल नाही आईच्या मांडीवर खेळत? तसं हे -"
"तूं कुठला?"
गाडं भलतीकडेच चाललं. ताळ्यावर आणलं पाहिजे. म्हणालों,
"मी कुठला का असेना! तूर्त तर परिक्रमा करतोंय्."
"पडशी दिसत नाही तुझ्याजवळ ती? अंथरुण-पांघरुण?"
आता प्रकरण निकरावर येत चाललं. मी सावरण्याचा यत्न करीत म्हणालों,
"महाराज, मी पडशीबिडशी नाही बाळगीत. अंथरुण-पांघरुण रेवामातेचा काठ अन् आकाश."
"मग जेवतोस कुठं?"
"जो न मागता वाढील त्याच्या दारीं बसून."
छे! तापलंच गाडं! पडशी उतरून दोन्ही हात कमरेवर ठेवून तो म्हणाला,
"तूं लबाड आहेस!"
"कशावरून?"
"तू परिकम्मेचे नियम पाळीत नाहीस. अरे, तुझ्यासारख्या नकली गोट्यांनीच तर परिकम्मा-मार्ग बिघडवून टाकला आहे. सदावर्ते बंद पडत चालली आहेत. आमच्यासारख्या निरंजनमूर्तींनाही वेळेवर शिधा-आटा मिळत नाही! काल एका सदावर्तवाल्यानं लेकानं तूपच दिलं नाही! त्याचा सत्यानाश होवो -"
मी म्हटलं बरी फट सापडली. थोडी परनिंदा करावी. म्हणालों,
"हो ना! काही लोक फार लबाड असतात -"
पण प्रकरण अगदीच भडकलं.
"तुझ्यासारखे धतुंदरबाबाजी भेटतात ना त्यांना? मग ते तसेच व्हायचे! छे! तुम्हाला मोकळं सोडून भागायचं नाही. चला माझ्याबरोबर -"
"कुठं?"
"पोलिसचौकीवर."
लिगाड चिकटातंय्. झटकून टाकलं पाहिजे. थोडं उग्र रूप दाखवलं, तर कदाचित् बला टळेल. नाही तर पोलिसचं शुक्लकाष्ठ मागं लागायचं. हे भोपाळी पोलिस म्हणजे प्रतिनरकासुर आहेत. अनेकदा तो त्रास भोगावा लागला आहे. तर मग छानदार सोंग काढलं पाहिजे.
डोळॆ वटारुन म्हणालो,
"येत नाही जा! अरे, मला पोलिस काय करणार! अवधूत आम्ही. आम्ही कुणाची पर्वा करीत नाहीं. पोलिस तुम्हा माणसांना भिववतील. आम्हाला कुणाची भीति? नाहं मनुष्यो, नच देवक्षयो! आम्हाला पाणी भिववीत नाही, आग जाळीत नाही, वारा उडवीत नाही-अच्छेद्योSयमदाह्योSयमविकार्योSयमुच्यते!"
भडाभड काही कठिण उच्चारांचे श्लोक म्हटले. कांही गोखाण्डं, काहीं स्वजौसमौट्‍!अन् तो भला माणूस गर्भगळीत होऊन टकाटका बघत उभा राहिला. मग आणिकच वात्रटपणा सुचला. पाणी उचललं हातांत. अइउण्ऋलृक् या महामंत्रांनी तें अभिषिक्त केलं, अन् त्याच्याकडे धावूं लागलों. चुळुक उगारून.
जो का पळाला आहे म्हणून सांगू तो मोहरमचा वाघ! धावतां धावतां तापून आग झालेल्या वाळूंत पडला देखील. पडशी एकीकडे. घोंगडी एकीकडे. हातांतली दोरबाटली एकीकडे. कसाबसा धांदरटासारखा उठला, अन् सामान गोळा करून माझ्याकडे दृष्टी न वळवतांच त्यानं पुन्हा धूम ठोकली!
वाईट वाटलं. उगीच बिचाऱ्याला या आगीत लोळावं लागलं. पण मी काय तरी करुं? प्रकरण अगदी हातघाईवर आलं, म्हणजे माणूस शस्त्रं बाहेर काढतो.

पोस्ट इथेच संपवणार होतो पण हा प्रसंग इथे का लिहिला हे कोणी ना कोणी तरी विचारणारच आणि मग त्याचं उत्तरही द्यावंसं वाटणार - मग ते आताच का देऊ नये. तर उत्तर असं कि - ’कुणा एकाची भ्रमणगाथा’ या पुस्तकाबद्दल जेव्हा पासुन (सिरियसली) वाचायला लागलो तेव्हापासुन ऐकुन होतो, पण आकर्षक टायटल सोडून आणखी काहिही माहिती नव्हतं. खरं सांगायचं तर अजुनही नाही. अजुनतरी हा कुणीतरी तपस्वी यात्रेचे सर्वमान्य नियम झुगारुन - अनावश्यक वाटणारी लिमिटेशन्स न मानुन यात्रेवर निघालाय. तो कुठुन कुठे, कधी आणि कसा पोचणार आहे, हे अजुन तरी माहित नाही. इप्सित स्थळी पोचणार कि नाही हे ही. या सगळ्या unknowns मध्ये त्याचे फंडे interesting वाटताहेत. प्रदक्षिणा मारुन तो पुन्हा जिथुन सुरुवात केली तिथेच पोचणार असला तरीही! आणि तसंही कुठलाही माणुस एका ठिकाणुन निघुन काही वर्षांनी, महिन्यांनी, दिवसांनी पुन्हा तिथेच किंवा कुठेतरी पोचतोच - आणि जेव्हा कधी जिथे कुठे पोचतो तेव्हा त्याने प्रवासाच्या सुरुवातीपेक्षा जास्त कमावलेलंच असतं. फक्त जे कमावलं तेच कमावायचं होतं का - हा महत्वाचा प्रश्न!

भ्रमणगाथा continues....

(शीर्षक आणि उतारा संदर्भ - ’कुणा एकाची भ्रमणगाथा’ - गो.नी. दांडेकर - प्रथम प्रकाशन १९५६)

पुढचं पोस्ट - Adaptation वर.
लवकरच.

My Nonsense - 2

2008-09-09T13:25:00.001-07:00

पहिल्या चार गोष्टी मी सगळ्यात शेवटी लिहिल्यात.
बाकीच्या जशा प्रकाशित झाल्या - तशा क्रमाने आहेत.
पहिली - मी पॅरिसमध्ये लिहिली, शेवटची बार्सिलोनामधुन मेल केली.
त्याच्या आधीची माद्रिद मधुन.
माद्रिदमध्ये काम करायला धमाल यायची.
तशी तर पॅरिसमध्ये आणि फ्लोरीडातल्या की वेस्ट मध्येही.
पण ते फक्त थंडीत.
बाकी मॉन्टाना, टोरोंटो, शिकागो आणि क्युबातलं हवाना - लिहावं तर अशा ठिकाणी...
आणखीही जागा होत्या - नाही असं नाही - पण त्या एवढ्या खास नव्हत्या.
आयदर तसं - किंवा जेव्हा तिथे होतो तेव्हा आम्ही तेवढे खास नव्हतो.

इथे बऱ्याच प्रकारच्या गोष्टी आहेत - आय होप तुम्हाला त्यातल्या काही आवडतील.
कारण...कारण त्यातल्या काही मला आवडतात.
बाकीच्या म्हणजे...बाकीच्या अशा काही आहेत कि त्या उगीचंच काही लोकांना जरा जास्तच आवडतात.
आणि मग अशा गोष्टी आवडणाऱ्या त्या लोकांना भेटलं कि तुम्हाला ’आयची जय!’ फीलिंग येतं. धड हसता ही येत नाही ना रडता!
तर अशा आणखीही काही गोष्टी आहेत.
त्या कधीना कधी कुणाना कुणाला कोणत्या ना कोणत्या कारणाने आवडल्या असणारच.
हो - नाहीतर प्रकाशित कोण का करेल?

बर ते जाऊ दे.
तर त्याचं असं आहे ना - कि जिथ कुठं जाणं आवश्यक आहे तिथे जाताना, आणि जे करणं प्राप्त आहे ते सर्व करताना, आणि वर जसं जसं जे काही घडतंय ते तसं तसं बिनबोभाट बघताना - तुम्ही ज्याने कशाने लिहीता, मग ते काहीका असेना - पण बोथट होत जातं.
खरंय.
पण त्याचं असं आहे कि ते जे काही आहे - कि ज्याने मी लिहितो - मला असं वाटतं कि एकवेळ ते बोथट का होईना, कि त्याला थोडे चिरे का पडेनात, कि मला त्याला धार का लावायला लागेना - भेंडि धुसमटत चकचकीत रहाण्यापेक्षा ते लई परवडलं.

आता - धार लावायची वेळ आली.
अजुन तीन कादंबऱ्या आणि पंचवीसेक भन्नाट गोष्टी लिहुन होईतो जगायला आवडेल.
च्यायला - त्याचं आहे असं ना - कि मला एवढ्या गोष्टी माहितेत!

फुल टु माजात -

- अर्नेस्ट हेमिंग्वे.

----------------------------------------------------------

आय याम बाक!
हे वाक्य खरं तर अरनॉल्डी (किंवा श्वार्झनेगरी म्हणा हवं तर) उच्चारात ऐकायला जास्त बरं वाटतं, पण सांगायचा मुद्दा असा कि मी परत आलोय.
या वाक्याचं विश्लेषण करणं म्हणजे भंपकगिरी होईल, कारण मी कुठेच गेलो नव्हतो.
पण टेक माय वर्ड फ़ॉर इट - आय ऍम बॅक.

मागचे आठ दहा महिने - मुक्ता नावाची एक मुलगी आमच्या घरी रहायला येणार आहे - या वाक्याने सुरुवात करुन कैक पोस्ट्स लिहिली. एवढ्या वेळात मुक्ता येऊन जुनी पण झाली पण सुरु केलेली पोस्ट्स लिहुन संपेनात.
’मुक्ताने हुल दिली कि चाहुल’ - हे पोस्ट लिहुन होईपर्यंत माधुरीचं डोहाळजेवण पण उरकलं होतं.
डोहाळजेवण नावाच्या राडा प्रकाराबद्दल लिहीपर्यंत मी घाटात रस्ते बांधायला गेलो आणि माधुरी सिंगापुर, जपान वगैरे दौर्यावर. त्याच्याबद्दल लिहीपर्यंत ’डायपर’ नावाची दुपटी आणि ’गुलाब्बो की बैलगाडी’ नावाची बाबागाडी वगैरे वगैरेची खरेदी आली.
ती होईतो सासू आली.
आय मीन - आमच्या सासुबाई आल्या!
(माधुरीला असली मराठी वाक्य पर्फेक्ट समजतात).
त्या आल्या त्याबद्दल लिहिण्यासारखं काही नव्हतं, पण त्या आल्या त्या रात्रीच मुक्ता पण आली.
म्हणजे दुसऱ्या दिवशी दुपारी आली...पण - अबे समझा करो यार!

मराठी ब्लॉग्जवर एक लिखित नियम केला पाहिजे.
जे लोक MBA वगैरे करुन(ही) लिहितात - त्यांनी आपापल्या ब्लॉगवर तसं डिक्लेअर करावं.
म्हणजे लोक (निदान मी तरी) ते वाचण्याच्या फंदात पडणार नाही. हे लोक डेटा घेतात (नाहीतर तो अशक्य प्रकारे निर्माण करतात), त्याचं मस्तपैकी ऍनॅलिसिस करतात आणि त्यावर दळभद्री कन्क्ल्युजन्स काढतात. मला ज्यावेळेस आयुष्यात काहीच करावंसं वाटत नव्हतं तेव्हा ’भविष्याचे काय प्लॅन?’ या प्रश्नावर मी सरळ MBA असं ठोकुन द्यायचो. मी खरच आयुष्याला मरणाचा कंटाळलो असतो तर MBA केलं असतं. (अमेरिकेत MBA केलेले लोक या नियमाला सरसकट अपवाद - विषय संपला).
एनीवे - बाबाने MBA चा विचार जाहीर केल्यावर त्याच्यावर उखडलो.
बाबा हा (म्हणजे माझ्यासारख्या नतद्रष्टा साठी तर फारच) द्रष्टा माणुस.
आयुष्यातल्या कुठल्याही परिस्थितीचं अचूक आकलन करुन, त्याचं बिनतोड विश्लेषण करुन, त्या परिस्थितीतली (खरं तर तशा परिस्थितीतलीही म्हणायला हवं) सौंदर्यस्थळं दाखवत तुमची त्या परिस्थितीसाठी तयारी करुन देणं - या बाबतीत बाबाचा हात कुणी धरु शकत नाही. असं असताना - why fix something which aint broken?
बाबाचं MBA करुन होणारं भावी वाटोळं वाचवण्याचं (बाबाने दिलेलं नसलं तरी) क्रेडिट मी घेतो.

Your life has changed forever mann… It will never be the same again!! It is an amazing change… you’ll see it in everything you do… The stores you go to, the aisles you frequent in your local super market, the things that worry you, the things that please you, the channels you watch, the time you spend at home, the reasons you call home, the things that you discuss with friends and colleagues, you name it!

----------------------------------------------------------

मुक्ताला पहिल्यांदा हातात घेतलं त्याला आता तीन आठवडे झाले.
ते अंधुक आठवताहेत.
फोटो काढणं, व्हिडिओ शूट करणं वगैरे वगैरे नेहमीचे उपचार झाले, पण त्या क्लिप्स आता पाहिल्या कि काय वाटतं हे मला सांगता येत नाहिए.
लई तहान लागल्यावर बदाबद थम्स-अप पिलंयत का कधी?
तसं पिल्यावर - डोक्याला - म्हणजे टाळुच्या लगेच वरच्या डोक्याला, म्हणजे टक्कल पडायला लोकांना जिथुन सुरुवात होते - डोक्याच्या त्या पार्टला जशा झिणझिण्या येतात, तशाच मी मुक्ताला हातात घेतल्याच्या आठवणी येताहेत.

मुक्ता येणार हे बरेच दिवस माहित होतं.
बऱ्याचदा

---------------------------------------------------

मुक्ताला पहिल्यांदा हातात घेतलं तो क्षण वगैरे अंधुक आठवतोय.
आय मीन दोन आठवड्यापुर्वीची तर गोष्ट. पण मागचे दोन आठवडे जग असलं ढवळुन निघतंय सगळं ब्लर होतंय.

---------------------------------------------------

भींचे हुए जबडे दर्द कर रहे है।
कितनी देर तक दबाया जा सकता है अंदर खौलतें हुए लावे को?
किसीभी पल खोपडी क्रेटरमें बदल जाए
उससे पेहले जानलेवा ऐठनको लोमडीकी पुंछसे बांधकर दाग देना होगा।
हमलेसे बढकर हिफाजतकी कोई रणनीती नहीं है।
बेकार है ये सवाल कि संगीन किस कारखानेमें ढली है।
फर्क पडता है सिर्फ इस बातसे कि कौनसा हाथ उथे थामें है और किसका सीना उसकी नोंक पर है।
फर्क तो पडता है केवल इस बातसे कि उस जादूनगरीपर किसका कब्जा है
जहां रात दिन पसीने कि बुंदोंसे मोतीयोंकी फसल उगाई जाती है।
मानवता के धर्मपिता न्याय और सत्य का मंत्रालय कंप्युटरको सोंप कर आश्वस्त है।
वहीं निर्णय देगा -
निहत्थी बस्तियोंपर गिराए गए टनों नापाम बम
या तानाशाहकी बुलेटप्रुफ कारपर फेंका गया एकलौता हथगोला -
इन्सानियतके खिलाफ कौनसा जुर्म संगीनतर है?
दरसल -
इन्साफ और सच्चाईमें इन्सानी दखलसे संगीन जुर्म कोई नहीं है।

ताकत -
ताकत बंदुककी फौलादी नलीसे निकलती है
या कविताकी कागजी कारतूससे?
जिसके कोषमें कहेनेका अर्थ है होना
और होनेकी शर्त लडना -
उसकेलिए शब्द किसीभी ब्रह्मसे बडा है
जो उसकेसाथ हर मोर्चेपर खडा है।
खतरनाक यात्राके अपने आकर्षण है
आकर्षक यात्रा के अपने खतरे।
इन्ही खतरोंकी सरगमसे दोस्त निर्मित करना है हमें दुधारी तलवार जैसा अपना संगीत।

भींचे हुए जबडें अब दर्द कर रहे है।
कबतक दबाओगे खौलते लावेको?

-----------------------------------

परावृत्त करण्याचा प्रयत्न करुन झालाय - आता शिस्तीत धमकी - पुढे वाचु नका. परिणामांना मी जबाबदार नाही.

--------------------------------------
मिरची!

मला हे लिहायला अजिबात वेळ नाहिए.
मला माझ्या XXXXXXXX कारण XXXXXXXXXX! ह्याच्या बद्दल मी XXXXXXXX यापैकी कुणालाही सांगितलं नाहिए - मुक्ताला सांगितलंय - पण ती वेगळीच स्टोरी आहे....

-------------------------------

बरं तर सांगायचा मुद्दा असा कि मे बी वर्षभरापुर्वी एका पुलाच्या कामासाठी एका साईटवर जायला लागायचं. त्यात सगळ्यात बोरिंग गोष्ट म्हणजे सकाळी सात वाजता तिथे पोचायला लागयचं. एके सकाळी साईटवर पोचायच्या आधीच्या शेवटच्या सिग्नलला लेफ्ट टर्नची वाट बघत उभा होतो. पाऊस पडत होता, आणि सकाळचे सात वाजलेले असुनही थोडं थोडं उकडत होतं. (त्याचं कारण गाडीतला हीटरही असेल कदाचित (!)) पण उकडत होतं. मी आपला खिडकीची काच खाली करुन, मोठमोठ्याने ’सारे जहांसे अच्छा...’ वगैरे गात झोप घालवण्याचा प्रयत्न करत होतो. लेफ्ट सिग्नल मिळत नव्हता म्हणुन बोर होऊन मी उजवीकडे पाह्यलं आणि माझी झोप उडाली. कारण उजवीकडच्या ड्राईव्ह थ्रु कॉफी शॉपच्या खिडकीत उभी राहुन एक पोरगी (बहुतेक) कॉफी चा कप कि ग्लास भरत होती. ती काय करत होती हे मला सपशेल आठवत नाहिए कारण तिने अत्यंत तोकडी टु पीस बिकिनी घातलेली. (इथे मी स्वत:ला ईमॅजिन करतो तेव्हा मी एक कार्टुन कॅरॅक्टर आहे असं मला दिसतं - ज्याचे डोळे स्प्रिंग लावल्यासारखे बाहेर लटकताहेत!).
माझं ’सारे जहां से ...’ वरच्यावर अडकलं! मागच्या गाडीचा हॉर्न ऐकुन मी भानावर आलो तेव्हा ती पोरगी माझ्याकडे बघुन खट्याळ हसत होती (अस ऍटलिस्ट मला वाटलं)!

अशा "dazed" कंडिशन मध्ये मी साईट्वर पोचलो तेव्हा टिम माझी वाटच बघत होता.
म्हणाला - काय झालं? ठीक आहेस ना?
मी म्हटलं - मी ठीक आहे रे, पण मे बी मी फारच झोपेत होतो, कारण मी जे काही पाहिलं ते रिअल लाईफ मध्ये दिसणं शक्यच नाही!
तो म्हणे - आयची जय, काय पाह्यलं?
मी म्हटलं - अरे, मी त्या सिग्नलला उभा होतो ना, तेव्हा मी - असं असं - पाहिलं.
तर तो म्हणे - असं असं म्हणजे काय? डिटेल मध्ये सांग ना!
म्हटलं - च्यायला पकवु नकोस - असं असं म्हणजे काय ते तुला पण माहितीए.
मग त्याने साईटवरच्या तमाम जनतेला बोलावुन ’अब्जित ने असं असं पाहिलं’ असं सांगितलं.
मग सगळेच हसायला लागले - म्हणाले, अरे इतके दिवस या साईटवर येत असुन तुला काहीच दिसलं नाही?

---------------------

आई शपत हे असं झालं कि चिडचिड होते.
रविवारी हजार कामातुनही लईच किडा डोक्यात गेला तेव्हा लिहायला लागलो. झोप आली तेव्हा १-२ paragraphs च झाले होते. आता काहीतरी लिहु म्हणुन इकडे आलो तर आठवत नाहिए काय लिहायचं होतं ते. नाही म्हणायला माझ्या नावाचं ’अब्जित’ पासुन ’अबेजे..?त? - am I right?’ पर्यंत वेगवेगळ्या प्रकारे भजं होतं. माझं नाव उच्चारताना लोकांच्या चेहऱ्यावरच्या गटांगळ्या पाहुनपण मजा येते.

---------------------

तुम्ही इथपर्यंत वाचत आला असाल तर थोर आहात.

टिंब.
टिंब.
टिंब.

---------------------

आता अजुन वाचत असालच तर मी तुम्हाला काहीतरी सांगण्याचं देणं लागतो (असं मला उगीचच वाटतंय).
कवितांची पुस्तकं विकत घेऊन वाचणं वगैरे प्रकार मी भारतात असताना कधी केला नव्हता (अमेरिकेत राहुनही केला नाहिए, पण असं अधुनमधुन ’मी परदेशात रहातो’ चे पुरावे टाकले कि (मग तरी) लोक मला सिरियसली घेतील असा माझा गोड गैरसमज). एकतर बिबवेवाडी बसस्टॉप मागच्या रद्दीच्या दुकानात मिळतील तेवढ्या कविता (किलोने) विकत घ्यायचो. मग त्यातल्या प्रेमभंगाच्या वगैरे कविता फाईल करुन ठेवायचो. कधी केलं नसेल तर करुन बघा - आठवणी उगाळायला यांचा लई उपयोग होतो.

आयची जय - परत एकदा १२.०१ - लगेच संपवायचं असल्याने पाल्हाळ बंद.
प्रश्न बिश्न पडण्याएवढा पेशन्स असेल तर विचारा. नाही विचारलेत तर माझी उत्तरां बित्तरांची मगझमारी वाचेल.

----------------------------------

इतकावेळ लिहिलंय ते म्हणजे absolute चुत्याप्स होतं, पण सलील वाघ ची ही कविता मी इथे ’उगीच’ टाकत नाहिए.
मी बरेच दिवस सलीलशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न केला, पण नंतर म्हटलं ’एवढा’ संपर्क रोज होत असताना - कशाला उगीच conventional संपर्कांच्या फंदात पडा! मला कुणी शोधत आलं तर मी किती embarrass होईल!
तर -

सव्वीस -

बारकावे समजतील असं धोरण ठेवलं
टिकाणी पोचेपर्यंत प्रतिकीकरण करत आणलं
षड्रिपुंचं अरण्यरुदन शब्दांच्या व्यासपीठावर
ठेवून
मनमुराद पडताळा घेत मी जमिनीत शिरलो
पुढं गेल्यावर एक अंधार भेटला तो खडक होता
साशंक भाषा शिलगावून
भुरूभुरू पुढे गेलो
रस्ते दिसले न दिसले तरी
ओळख झाली न झाली तरी
माती भिजली न भिजली तरी
स्वत:चा जीव
खुडुन तळहातावर ठेवला
दिवसेंदिवस टाळली
ती कविता आता ही
लिहिली
न लिहिली तरी

--------------------

आणि ही लिहिण्यापासुन मला स्वत:ला परावृत्त करता येत नाहिए -

अठ्ठावीस -

काव्याची एवढी ह्या
उलटी पाचर बसेल
असं वाटलं नव्हतं
आता नंतर लफडं नको
हे मी
आत्ताच सांगून ठेवतो आधी
माझे चुकीचे अर्थ निघतील
माजं मौलिक ढापलं जाईल जगात
मी नको तसा रुपांतरीत होईन
माझ्या नंतर माझ्या मागे
कवितेबाहेरच मी केवढातरी सापडतो
प्रयत्नांतीही कवितेत सगळा
संपूर्ण शिरु शकत नाही
पुरुनही उरतो
अपरिमेय
कवितेच्या आणि माझ्या
व्यतिरिक्तातच
मी माझ्या वर्माची साधना करु शकतो

माझा सडा पडलाय माझ्या आजुबाजूला
मी चालत येतो माझ्याकडे चहुबाजूंनी
माझ्या समुद्रावरुन
मी येतोय का जातोय
ते मला सांगता येणार नाही
ने आण होते माझ्यात कसलीतरी
ये जा चालू असते कसली ना कसली रहदारी
गोड लाडावलेलं आकाश
पावसोत्तर प्रकाशाला
दैदिप्य पुरवतं
दिवसरात्री उचंबळतात भरुन येतात
सूर्यास्तानंतर दोन अडीच
चकचकीत ढग आग्नेयेला
तब्बल कबूल झाले कह्यात
वस्तुत्वकेंद्राचे तरंग माझ्यात
- एकसंपाती
लागोपाठ उद्‍भवत
फेर धरणाऱ्या
अवधींचा वेढा
जोरदार मी परतवतो
एकामागोमाग एक
थांबायची बात नस्से

- सलील वाघ.

अरे रुक जा रे बंदे!

2008-06-29T11:10:00.000-07:00

नविन जॉब सुरु केल्यापासुन बसने ऑफिसला जातोय.
बसमधले अलिखित नियम -
खिडकीशेजारची जागा मोकळी असताना इकडे तिकडे बसु नये.
शक्यतो एकेकटे बसावे.
इतरांशी बोलु नये.
स्मितहास्य वगैरे वर्ज्य.
अगदीच जागा नसली तर कुणाच्या शेजारी बसायला हरकत नाही.
त्यातही पुरुषांनी पुरुषांच्याच शेजारी बसावे (आणि बायकांनी बायकांच्या) - किंवा गेला बाजार आपापल्या बायकांच्या.
पण काहीही झालं तरी - म्हणजे अगदी जग पालथं झालं तरी - देसींनी देसींशेजारी बसु नये!
तसा प्रयत्न करु नये - अपमान होईल.
म्हणजे अगदी अपमान वगैरे नाही होत - पण मग तो देसी फोन काढुन गुल्टित किरकिर करायला लागतो.
मग आपली - ’जागा नको पण फोन आवर’ परिस्थिती होते!

एनीवे -

अशात काल गंमत झाली.
मी आपला आयपॉडवर गाणी ऐकत एक रिपोर्ट रिव्ह्यु करत होतो तर एक (अर्थात आयटम) देसी पोरगी माझ्या शेजारी येऊन बसली. म्हटलं चला! अजुन कशात काही नाही पण नियमाला अपवाद - हे ही नसे थोडके!!
म्हणुन मग मी कालच बायको ने प्रेझेंट दिलेला छोटुकला आयपॉड शफल खिशातुन बाहेर काढुन इंप्रेशन मारायच्या तयारीने बसलो.
मग ’चायना गेट’ मध्ये नासीर ज्या सहजतेने मागच्या खिशातुन भला मोठा सुरा काढतो - त्या आवेशात आयटमने (मागच्या खिशातुन) तिचा आयपॉड नॅनो काधला! (मग मी (ओघाने) चाट पडलो वगैरे वगैरे).
तिने तो नुसता बाहेर काढला नाही तर त्यावर ’परदेसी परदेसी जाना नहीं’ हे कर्णबधीर गाणं लावलं.
मग मी कैलाश खेरला ओरडायला लावुन तिचा आवाज मिट्टीमध्ये मिळवला (भा.पो.).
ऐक ना - पुढे आणखी गंमत.
(च्यायला मी लिहायला लागलो कि मला नको नको ते फाटे फुटत जातात.
म्हणजे या गमती वगैरे लिहायचं हे डोक्यातच नव्हतं.
बर ही सांगतो आधी).
म्हणजे झालं असं कि ओव्हरलेकला पोचेपर्यंत बाईंचा पाय माझ्या पायाला लागतोय अशी मला (खात्रीपूर्ण) शंका आली!
मग मी माझ्या दोन्ही हातातल्या ’strategic’ अंगठ्या वगैरे (दोन्ही हातांनी) फिरवत ’बाई - गैरसमज होतोय’ वगैरे (चिल्ला चिल्लाके) समजावण्याचा प्रयत्न सुरुवात करता करता कानात ’अरे रुक जा रे बंदे’ सुरु झालं.
इथे मी ऍक्चुअली थांबलो. (का ते माहित नाही).
पुढे ’अरे थम जा रे बंदे’ वर मी एक (खोल) श्वास घेतला.
पण ’के कुदरत हस पडेगी....होsss!’ वर माझी टोटल फाटली.
मग ’च्यायला - रुक जा काय!’ वगैरे वगैरे प्रश्न (मनातल्या मनात मनाला) विचारत मी काढता पाय घेतला.
च्यायला! ’काढता (आणि) पाय (आणि) घेतला’ या वाक्याने मला चांगलंच बुचकळ्यात टाकलंय!!
म्हणजे सांगायचा मुद्दा असा कि - माझाच पाय मीच बाजुला घेतला.
पण मॉन्टलेकला पोचेपर्यंत पुन्हा तेच!
च्यायला मग मी उखडलो आणि ’ओ बहेनजी - आपको बाप भाई नहीं है क्या?’ च्या आवेशात तिच्याकडे पाह्यलं तर कळलं कि बाई झोपल्यात! यावर मला हायसं आणि निराश असं एकत्र वाटलं.
पुढे आणखी गंमत आहे, पण ते जाऊ दे.

तर सांगायचा मुद्दा असा कि देसी देसींचं असं अगदी विटाळ नसलं तरी टाळाटाळ नातं असताना, घरी परत येताना १० मिनिटं माझं निरिक्षण करुन (सगळे अलिखित नियम धुडकावुन) सिराज माझ्या शेजारी येऊन बसला तेव्हाच मला तो अमेरिकेत नवा असल्याची खात्री पटली.
त्याने कागदावर लिहिलेला पत्ता दाखवत ’इथे जायला स्टॉप कुठला?’ हे विचारलं आणि आमच्या गप्पा सुरु झाल्या.
म्हणजे बोलत मी होतो आणि ऐकत तो. (असल्या ’गप्पा’ मला भयंकर आवडतात).
गप्पांना - त्या पण ’एवढ्या’ गप्पांना कारणही तसंच होतं.
म्हणजे - ’तु कुठला?’ वर (’चीनी कम’ मधल्या कोलगेटच्या टोनमधे) ’हाईद्राबाद’ असं उत्तर मिळाल्यावर मी त्याला आणखी थारा देण्याचा काही स्कोपच नव्हता, पण का कुणास ठाऊक मी माझ्या सासुरवाडीचं (अ)ज्ञान पाजळायला म्हणुन ’हायद्राबाद - म्हणजे प्रॉपर कि....’ विचारलं आणि तो ’गुन्टकल’ म्हणुन गेला.
म्हणुन गप्पा सुरु झाल्या.
झाल्या त झाल्या - लांबल्या.
लांबल्या त लांबल्या - त्याला जेवायला घरी घेऊन गेलो तिथे सुरु राहिल्या.
गप्पा म्हणजे - आयुष्यातली एकमेव दुपार ज्या गुन्टकल मध्ये काढली त्या दुपारच्या आठवणींना उजाळा.
आता तो उजाळा आयपॉडमधुन, ओरहान पामुकच्या ’स्नो’ मधुन, तेराव्या मजल्यावरुन दिसणाऱ्या समुद्राच्या पाण्यातुन - आणि न लिहिलेल्या ’यात्रा’ तुन पुन्हा एकदा झिरपत राहिलाय.

कुठल्याही गोष्टीचं एवढं विश्लेषण करु नये - नाहीतर तुमचा ’विदुषक’ होतो - असं जी.ए. म्हणतात.

ते बहुतेक खरं असावं.

(sort of अपूर्ण - पूर्ण व्हायचा स्कोप कमी).

वहाँ दासताँ मिली....

2008-05-06T23:40:00.000-07:00

बर्फ आणि धुक्याचा राडा

सगळीकडे नुसतं धुकं, बर्फ, पाऊस, बोचरा वारा, डोंगर, त्यांचे सुळके, जागा मिळेल तिथे उगवलेलं, उंचच उंच वाढलेलं पाईनचं जंगल, गोठलेलं भलं मोठं तळं, डोंगरउतारावर रस्ता काढायच्या नादात बनलेले उंचच उंच कडे, त्याच्यावरुन निखळणारे दगड, सततची ऍव्हलान्शची भिती, आणि मान वर करुन कड्याच्या वरच्या जंगलाकडे पाहिलं तर अस्वल दिसेल अशी मनात भंपकसारखी घर करुन राहिलेली भावना.

आणि हो - मी.

मी -
सुरुवात इथुन होते आणि झोपायच्या आधी शेवट इथेच होतो.

काल दुपारी कंट्री सॉंग्ज ऐकत घरुन निघालो या साईटवर यायला. नविन जॉब घेतला. नविन म्हणजे तसा जुनाच. ब्लॉग लिहायला सुरुवात केली - म्हणजे मराठीत ब्लॉग लिहायला - तेव्हा ज्या इंटर्व्ह्युला निघालो होतो, तोच जॉब दोन वर्षांनंतर स्विकारला. त्यात बायको माहेरी गेलेली असताना त्यांनी - महिनाभर साईटवर जाशील का म्हणुन विचारल्यावर बोरियतमध्ये हो म्हटलं. इतर सगळे लोक जायला नाही का म्हणत होते, ते इथं आल्यावर कळलं.
म्हणजे अगदी कुठे स्मशानात वगैरे काम नाहिए, पण सुरुवातीला म्हटलं तसं - सगळीकडे नुसतं धुकं, बर्फ, पाऊस, बोचरा वारा, डोंगर, त्यांचे सुळके....आणि मी.

हे अमेरिकेतलं बरंच फेमस स्कीईंग रिसोर्ट.
पण हिवाळा संपायला (आणि यांचा सिझन संपायला) आणि मी इथं यायला काहीतरी विक्षिप्त टायमिंग जुळायला लागतं - तसा मी इथे. च्यायला काय करावं?
येताना - एवढा एकांत मिळतोय तर भरपुर लिहावं असा विचार केलेला, पण असा विचार डोक्यात येणं याचा अर्थच मुळी अश्या विचाराला नाट लागणं असा होतो. त्यामुळे प्रयत्न करुनही काहीही सुचणं अशक्य.

ऍलन टेलर चुत्या आहे.
’चुत्या’ हा माझा सिग्नेचर शब्द बनायला लागलाय कि काय अशी शंका मला यायला लागलिए.
काहिही लिहायचं म्हणजे - चुत्या म्हटल्याशिवाय मला बहुतेक माणसात आल्यासारखं वाटत नाही.
तर - ऍलन टेलर चुत्या आहे.
५०० मिलियनचा प्रोजेक्ट आहे (असं ऐकुन आहे). प्रोजेक्ट टीम २-३ ठिकाणी डिजाईन्स करतिए. वॉल्स आणि फाउंडेशनची डिजाईन्स मला करायचिएत, प्रोजेक्ट २ वर्षांपुर्वी सुरु झालाय आणि पुढच्या २ वर्षांत संपवायचाय आणि आमचं गाडं अजुन कन्सेप्चुअल डिजाईनपाशीच अडकलंय. त्यात बरेच लोक सोडुन गेले - म्हणुन माझ्यासमोर पायघड्या. मला या प्रोजेक्टबद्दल पप्पु एवढा गंध. पप्पु म्हणजे गुल्टी चिंच-गुळाची आमटी - म्हणजे मला या प्रोजेक्टचा आमटीएवढा गंध. (याचा अर्थ गंध नाही).
आणि म्हणुन ऍलन टेलर चुत्या.
आज ड्रिलिंगचा पहिला दिवस आणि बाप्पुला ड्रिलिंग लोकेशन्स माहित नाहीत, जी.पी.एस. कसा वापरायचा माहित नाही, ड्रिलर्सवर वचक कसा ठेवायचा माहित नाही, बर ते कमी म्हणुन त्याच्या जोडीला यिन आणि यॅंग.
दोघंही चिंकु.
यिन चिंकु - वय वर्ष ४६.
यॅंग चिंकु - वय वर्ष ४७.
आज या दोघांनी (अगदी छापा-काटा करुन) माझा एकेक कान वाटुन घेतला.
दिवस संपेपर्यंत आपापल्या वाट्याला आलेल्या कानाचा पार चावुन चावुन चोथा करुन टाकला.
च्यामायला - दोघं चिंकुत बोलतात. त्यांना म्हटलं - अरे चिंकुत काय बोलताय? तर ते एकदम ऑफेन्सिव्ह झाले - म्हणे हे चिंकु नाही - मॅन्डॅरिन आहे. च्यायला मला एकदम ’दलाई लामा झिंदाबाद!’ म्हणायची उबळ आली.
नंतर ते दोघही माझ्याशी मॅन्डॅरिनमध्ये बोलायला लागले - मग मी उचकलो - म्हटलं - बाप्यो, मला ही मॅन्डॅरिन येत नाही! तर म्हणे मॅन्डॅरिन कुठे? आम्ही तर आत्ता इंग्लिशमध्ये बोललो!
मग म्हटलं - जाऊ द्या राव - आपल्या खाणाखुणांतुन अर्थ पोचल्याशी मतलब. या लोकांना फोन करायचा म्हणजे अंगावर काटा येतो.
तर हे यिन आणि यॅंग.
चावु असले तरी हुशार आहेत.
म्हणुनच ऍलन टेलर आणखीनच डोक्यात जातो.
च्यायची जय!
कामाचा गंध नाही, उगीच झुलपं उडवत फिरतो, बायकोला बरोबर घेऊन आलाय, गरज पडेल तेव्हा हमखास नसतो, असला तर त्याला (पप्पुचा) गंध नसतो.
हा माणुस झोल करणार.

तर - आज पहिल्याच दिवशी एवढा कावलो आणि हॉटेलवर परत आलो.
म्हणजे यायला निघालो.
आत्तापर्यंत कंट्री सॉंग्जचा कंटाळा आलेला.
ग्लव्ह कंपार्टमेंटमध्ये हात घातला आणि हातात आलेली पहिली सी.डी. (Abhi the great - vol. 3) प्लेयरमध्ये टाकली.
परत एकदा - धुकं, घाट, बर्फ आणि मी.
आणि नेमाडे.
भालचंद्र नेमाडे ’कोसला’ वाचायला लागले!
सुर्शाचं आधीपासुनच मराठी होतं - इथपासुन गाडी सुरु झाली ते महामहोपाध्यायांनी एसवीसन एकोणिशशे ऐंशी बद्दलची काय मतं मांडली येईपर्यंत हॉटेलवर पोचली.
बेचिराख बर्फाकडे पहात किती वेळ नेमाडे ऐकत गाडीत बसलो काय माहित.
तिरिमिरीत वाटलं ट्रंकमधुन फील्ड नोटबुक काढावी आणि नेमाड्यांचे शब्द ऐकत ’कोसला’ लिहावी.
दरवाजा उघडला तर बोचरी थंडी वाजली - मग गुपचुप हॉटेलमध्ये येऊन बसलो.
टी.व्ही. लावला, आंघोळ केली - पण डोळे बंद केले तरिही बर्फमिश्रीत धुक्याचा पापुद्रा डोळ्यांसमोरुन हटत नाही.
खिडकी उघडली तर समोर चार इंचांवर कुणीतरी पांढऱ्या कापडाचा मांडव घालावा तसा बर्फ! च्यायला घरातली एक भिंत बर्फाची असल्यावर खिडकीसाठी पडद्यांचीही गरज नाही. आता तर डोळ्यांसमोर पापुद्रापण नाही - आख्खी भिंतच.
च्यायला धुकं बिकं म्हटलं कि आपल्याला ’माया मेमसाब’ आठवायचा - आता च्यायला इतक्या धुक्यात ऍव्हालान्श आला तर काय करायचं याचीच भिती. याबद्दलचं (मानसिक) ट्रेनिंग ’रारंगढांग’ पुरतं मर्यादित....

आणि त्यात परत ऍलन टेलर चुत्या.

--------------------------

बऱ्याच प्रोजेक्ट्स बद्दल बरंच लिहावंवंसं वाटतं, पण राहुन जातं.
आता अनायासे करायला (म्हणजे हॉटेलवर परत येऊन करायला) काम धंदा नसल्याने लिहु म्हणतोय.
२० दिवसांचा प्रोजेक्ट आहे, एकच दिवस झालाय.
लाईव्ह पहिल्यांदाच लिहितोय - त्यामुळे अर्थातच पुढे काय होणार माहित नाही.
सगळी पात्रं अर्थातच खरी आहेत, आणि अर्थातच त्यांची नावं बदललिएत. ऍलन बॉर्डर आणि त्यानंतरचा मार्क टेलर - त्यामुळे ऍलन टेलरचं नाव ऍलन टेलर पडलं - त्याला मी जबाबदार नाही.
लेखाचं नाव - बर्फ आणि धुक्याचा राडा असं ठेऊ.
भाग बिग नको म्हणुन - इथुन पुढचं इथेच.
तरी रेफरन्स मध्ये झोल नको म्हणुन प्रत्येक भागाचं नाव वेगळं ठेऊ.

--------------------------

दिल दर्द का टुकडा है....

आज यॅंग चिंकु परत गेला आणि मी दिवसभर यिन चिंकुशी सुरक्षित अंतर ठेवलं.
असं म्हणेतो संध्याकाळी त्याने मला गाठलंच.
रॉक कोर सँपल्स लॅबला पाठवण्याची तद्दन गावठी प्रोसीजर त्याने लई रंगवुन दोन तास समजावुन दिली. ती ऐकुन इतका वैताग आला कि याला सहन करतो म्हणुन ऍलन टेलर बद्दलही मला सहानुभुती वाटली!
त्या कावाकावीचा विचार करत करत परतत होतो तर एक्झिट चुकुन आठ अधिक आठ असा सोळा मैलांचा वळसा पडला....
पार्किंग लॉटमध्ये गाडी लावली आणि म्हटलं गेलं उडत सगळं - मी चाललो फिरायला.

शॉर्ट कट मारुन इथलं वर्णन करायचं म्हटलं तर निकल्सनचा ’द शायनिंग’ पाह्यलाय का? तर तिथल्या हॉटेलचं करावं लागेल. सिझन संपुन ओसाड पडलेलं एक सहलीचं ठिकाण. आणि गारीगार एकटेपणा वगैरे वगैरे....
वेल, इट डिपेंड्स.
आज धुक्याने मूड बदलला आणि महाबळेश्वरात भर पावसाळ्यात फिरतोय असं वाटायला लागलं.
मागच्या वेळेस इथे आलो होतो तो माधुरी, आयोडेक्स आणि डिस्को बरोबर. तेव्हा सहा एक फूट बर्फ होता, तो आता पंधरा फूट वगैरे झालाय.
बर्फ इतका असला तरी, तापमान शुन्याच्या वर गेल्यानं तो वितळायला लागलाय आणि म्हणुन स्कीइंग बंद.
माझ्या गुहेतल्या बर्फाच्या भिंतीच्या एका टोकाकडुन बर्फाची शुभ्रता वाढत चाललिए असंही मला वाटायला लागलंय....
बर्फ वितळला कि त्याचं पाणी होतं! (असं वाक्य मीच लिहु शकतो, हे माझं मलाच पटल्याने मलाच माझं कौतुक वाटायला लागलंय! :))
पण त्यामुळे होतं असं कि सगळीकडुन पाणी गळत असतं किंवा बाहेर पडल्या पडल्या पाण्याचाच आवाज आधी जाणवतो. धुकं तर नेहमीचंच - त्यामुळे पावसाची रिपरीप सतत चालु आहे का असं वाटत रहातं....
धुक्याचं आणि सुर्यकिरणांचं युद्ध दिवस चालु झाल्यापासुन सुरु होतं ते संध्याकाळपर्यंत संपत नाही. पण बहुतेक वेळ धुक्याचाच माज जास्त चालतो.
साईटवर तळं, डोंगर, बर्फ, आणि मधुन मधुन पडणारं ऊन - हे निसर्गदृश्य दिवसभर धुक्याला टांगलेलं रहातं.
सगळ्यात वैतागाची गोष्ट म्हणजे अशा थ्री डायमेन्शल व्ह्यु मध्ये विचार करायला भरपूर वेळ मिळतो आणि इथेच गोची होते.
कॉलेजमध्ये रॉयसी आणि राजेश दोघं बॅकी होते - मी लेफ्ट मिडफील्ड खेळायचो. तसा माझा खेळ कबड्डी, पण अकरा लोक भरायचे म्हणुन फुटबॉल टीममध्ये मी पण. तेव्हा रॉयसी ने एक टेक्निक शिकवलं होतं. तो म्हणे बॅकीचं काम सगळ्यात सोपं. बदाबदा धावत फॉरवर्ड बॉल घेऊन येत असेल नुसतं त्याच्या समोर उभं रहायचं. त्याच्या मनात तुमच्या दसपट जास्त टेन्शन्स असतात. त्यात तो एवढा गुरफटतो कि स्वत:च काहितरी चूक करतो आणि बॉल आपसुक तुमच्याकडे येतो! मला खरं नव्हतं वाटलं, म्हणुन थोडे दिवस बॅकी होऊन पाह्यलं आणि विश्वास बसला.
तर सांगायचा मुद्दा असा कि विचार बिचार करायला वेळ मिळाला कि मी त्या फॉरवर्ड सारखा होतो आणि माझा एक्झिट येईपर्यंत माझी गोची झालेली असते.
आजची गोची म्हणजे - का कुणास ठाऊक आज भर दुपारच्या कोवळ्या उन्हात मला ’अस्तित्व’ आठवला.
थोडा आणखिन प्रयत्न केल्यावर तब्बु बद्दल मजबुत सहानुभुती वाटल्याचंही आठवलं. आणि सचिन खेडेकर आणि सुनील बर्वेला खरंच शिव्या का घालाव्यात असंही वाटुन गेलं.
तेवढ्यात स्काय नावाच्या एका हेल्परने पांढऱ्या शेपटाची घार दाखवली.
तिचे फोटो काढले.
मग अचानक एक सहा फुटी खडक डोंगरावरुन गडगडत खाली आला. त्यावर जरा हाय हुय झालं. त्याच्या धक्क्याने एक झाड पडलं.
रस्तारुंदीत आधीच कापलेले कडे आणखी कापायचे कि रस्ता तळ्यात ढकलायचा यावर जुगलबंदी चालु असताना या रस्त्यावर एक कॉंक्रीटचा बोगदा बांधुन वरुन येणारा ऍव्हालान्श बोगद्यावरुन तळ्यात जाऊन द्यावा असा एक सनसनाटी विश्वनाथी विचार माझ्या डोक्यात तळपुन गेला. रारंग ढांगात डंपी लेव्हल ठेवायला जागा नव्हती - मग एवढ्या उतारावर ड्रिल रिग ठेऊन सॉईल सॅपल्स कशी घेणार या कारणावरुन विश्वनाथाला जेम्स राईटने कटवलं होतं. इथं आमचे जेम्स राईट म्हणताहेत कि - त्यात काय? आपण हेलिकॉप्टरने ड्रिल रिग उचलुन ढांगावर ठेऊ.
म्हटलं ठेऊ तर ठेऊ.
माझा आणि राईट साहेबांचा अजुन तरी सुखसंवाद चालु आहे. पण मध्ये नायरसारखे देणं घेणं नसलेले आणि बंबा सारखे बधीर लोकही आहेत. ऍव्हालान्श थांबवु तर शकत नाही - पण दर वेळेस रस्ता बंद करण्याची तसदी कशाला या कारणाने निर्मिती चालु.

सकाळी सकाळी - म्हणजे भल्या पहाटे सव्वा सहाला सगळे इथल्या फायर स्टेशन कम वर्कशॉपमध्ये जमतात.
दोन महिन्यांपुर्वी इथल्या एका जवळच्या गावातल्या काही बिल्डिंग्ज चं साईज्मिक रिट्रोफिटिंग केलं - म्हणजे ऍक्चुअली केलं नाही - नुसते रिपोर्ट लिहिले - कसं करायचं याचे. असे नाकर्ते रिपोर्ट्‍स लिहिले कि चिडचिड होते.
साईज्मिक रिट्रोफिटिंग म्हणजे - भुकंप झाला तर ही उभी असलेली बिल्डिंग ’ढेर’ होऊ नये म्हणुन त्यात जे काय बदल करतात ते.
तर त्या दरम्यान काही फायर स्टेशन्स पाहिली - म्हणजे अग्निशामन विभागाची दुकानं. तिथल्या फायर फायटर लोकांशी गप्पा मारल्या. त्यांनी आगीशी लढायचा खेळ शिकवणारी घरं फुल टु आग वगैरे लावुन दाखवली. पण सगळ्यात जास्त कौतुकाने दाखवलं ते त्यांचं जिम! म्हणजे असं कि - रोज रोज सकाळ संध्याकाळ काय आगी लागत नाहीत. मग उरलेल्या वेळात शक्तिप्रदर्शन म्हणुन जिम. वेल एक्झॅक्टली शक्तिप्रदर्शन नाही - त्याचे त्यांच्या व्यवसायात होणारे फायदेही बक्कळ आहेत, पण तरी....
तर हे असं फायर स्टेशन.
रोज सकाळी सकाळी २३ पुरुष ’आज काय करायचं?’ याच्या मीटिंगला बसले कि जे व्हायचं ते होतं. Testosterone नुसतं भरभरुन वहात असतं.
रस्त्यावरच्या वहानांपासुन आणि इतर नैसर्गिक आपतत्तींपासुन बचाव म्हणुन आम्हाला एक दहा लोकांचा भीमकळप दिला गेलाय. शरीरयष्टी सोडली तर हे लोक आणि आपल्या शिक्षण संचालनालयातले कर्मचारी यांच्यात मला तरी फरक जाणवत नाही. म्हणजे असं कि SSC, HSC बोर्डातल्या लोकांना वर्षभर कसं कुत्रं विचारत नाही, पण परिक्षा, रिझल्ट, ऍडमिशन आल्या कि या लोकांची चलती असते - तसं.
म्हणजे कडे बिडे कोसळले, आकाशातुन ढिगभर बर्फ पडला, पुर बिर येऊन रस्ता बुडाला कि या लोकांना शक्तिप्रदर्शनाची संधी मिळते. अशा वेळेस हे लोक अशक्य कोटीतलं काम करतात. इतर वेळेस वादळवाऱ्याचा धावा करत झोप घालवण्याचा प्रयत्न करतात.

बर ते सगळं नंतर.

संध्याकाळी फिरायला गेलो आणि लगेचच धुक्याने वेढलं.
रिसोर्टकडे चालत राहिलो.
मग मध्येच बर्फाचं मैदान लागलं.
मग कळलं कि सगळीकडे पांढराच पांढरा बर्फच बर्फ.
वर पाहिलं तर तीन तीन बाजुंनी डोंगरांनी वेढलेलं.
डावीकडाच्या दरीतनं येणारं धुकं समोरच्या कड्याला वळसा घालुन घाई घाईत डोंगराकडे चाललेलं.
च्यायला - कॅमेरा गाडीत राहिला.
मग म्हटलं चांगलं झालं गाडीत राहिला.
मग डोंगराखालच्या कुठल्यातरी घराच्या धुराड्यातनं येणारा धूर दिसला.
मग अचानक एखादं पीस उडत यावं तसे नकळत रस्त्याकाठचे दिवे लागले.
मग मला बर्फात पंजे दिसले.
मला वाटलं - आयला! अस्वल!!
पण पंजे अगदीच छोटे होते - कुणाचंतरी कुत्रं वगैरे असणार.
मग म्हटलं - कायको रिस्क लेनेका?
मग परत आलो.

आलो तर यिन चिंकुचा मेसेज - भायसाबको कलका डिस्कशन करना है!
मग त्याला मॅन्डॅरिनमध्ये शिव्या घातल्या.

-----------------------------

दिवस ३

आज ऍलन टेलरशी पंगा झाला.
त्याचा मुर्खपणा, बेजबाबदारपणा, आणि बौद्धिक दारिद्र्य याचे परिणाम मला भोगावे लागल्यानं त्याच्यावर उखडलो.
करतोय त्या कामातलं त्याचं अज्ञान इतकं टोकाचं अगाध आहे कि झिणझिण्या येतात....

झिणझिण्या जास्त झाल्याने पोस्ट उद्या.

-----------------------------

.....और पर नालोंसे खून बहें.....

या टायटलचा आणि जे काही लिहीन त्याचा काहीही संबंध नाही.
आज दुपारी गुलजारचं हे गाणं गुणगुणत होतो म्हणुन हे टायटल.
च्यायला प्रत्येक टायटल मध्ये गुलजार असलाच पाहिजे का? असा प्रश्न मलाच पडायला लागलाय.
सिव्हिल मध्ये ’प्रोजेक्ट’ म्हणजे काय, आमचं काम कसं चालतं - कंपनीचं स्ट्रक्चर कसं असतं वगैरे वगैरे गोष्टी सांगितल्या पाहिजेत म्हणजे तुम्हा लोकांना यिन, यॅंग, टेलर, बंबा, राईट वगैरे लोकांची माहिती मिळेल.
पण ते सांगत बसलो तर बराच वेळ जाईल.
सकाळी उठुन बाहेर पडेपर्यंत दात घासणे, एकावर एक हजार कपडे चढवणे, दिवसभरात लागणाऱ्या सगळ्या गोष्टी आहेत ना हे तपासणे आणि शूज घालणे या सगळ्या गोष्टींना मिळुन मी दहा मिनिटं ठेवलेली असतात.
आज परत आल्यावर टबमध्ये सूर मारताना - दोनेक तास तरी लिहू असं ठरवलं होतं - ते आता १४ मिनिटांवर आलंय - त्यात जेवण इनक्ल्युडेड! :-(
माझ्यासाठी साधे स्पोर्ट शूज घालणे हा ही एक मोठा कार्यक्रम असतो - स्टील टो शूज घालणे सा तर आणखीच मोठा कार्यक्रम होतो.
पण मला हे शूज आवडतात.
एक तर यांची लेस कधी निघत नाही (हे मुख्य कारण), शिवाय यातुन थंडी कधी वाजत नाही.
स्टील टोज मुळे थंडी वाजते असं लोक म्हणतात - पण माझं (नेहमीसारखंच) उलटं असतं.
शिवाय - स्टील टो शूज आणि हेल्मेट घातलं कि लई भारी वाटतं हे एक वेगळंच.
परवा सेफटी जॅकेट घातलेलं माधुरीने पहिल्यांदाच पाहिलं - ती म्हणे तु यात किती वेगळा दिसतोस....

एनीवे -

टेलरला म्हटलं - चल बीयर मारु.
मग बोलता बोलता त्याला कुठकुठल्या गोष्टींची माहिती पाहिजे याबद्दल बोललो.
तो पण परवाच्या गोष्टीबद्दल सॉरी म्हणाला.
हे निस्तरतंय तर यिन आणि मी एकच काम वेगवेगळ्या प्रकारे करतोय हे लक्षात आलं.
त्यात कन्सिस्टंसी असणं महत्वाचं आणि ती आहे हे पहाणं यिंगचं काम - त्याचा अर्थातच त्याला पत्ता नाही.
बंबा शी बोलतो म्हटलं यिन ला तर यॅंग पेटला.
म्हटलं त्याला उभा आडवा घ्यावा - पण परत विचार केला कि जुम्मा जुम्मा दोन आठवडे झालेत जॉब जॉईन करुन. एकाच वेळेस समस्त जनतेशी पंगे घेणं बरोबर नाही.
मॅनेजमेंट में जाना है तो इन्ही लोगोंसे अपने तरीकेसे काम करवाना पडेगा - असं सत्यातल्या भिकु म्हात्रेच्या (देख - करना है, तो करना है) स्टाईलमध्ये स्वत:ला सुनावलं - मग ते ही मिटलं.

आता चार मिनिटं राहिली.

आज एक आर्मी कॉनव्हॉय साईटवरुन गेला.
७० माईल पर आवर ने जातानाही त्यांच्या हम्व्ही वर तीन तीन बाजुंनी मशीनगन्स धरुन सैनिक बसले होते - वाटलं च्यायला बगदाद वरुन परत आलोयत याचा मेमो या लोकांना मिळालाय कि नाही?
माझा एक मित्र अफघाणिस्तानात काम करायचा - म्हणजे त्याने थोडे दिवस केलेलं आणि दुसरा एक्सप्लोजिव्ह्ज एक्स्पर्ट होता - म्हणजे ’detect and destroy' पथकात.
त्यांच्या स्टोर्याही सांगितल्या पाहिजेत कधीतरी.

च्यायला एकदा गम्मतच झाली - काम करता करता रात्र झाली.
४ वर्षांपुर्वीची गोष्ट ही - बाल्टिमोर ला होतो - अजुन लग्न वगैरे झालं नव्हतं - त्यामुळे काम करता करता रात्र झाली वगैरे बद्दल फारसं काही वाटायचं नाही.
रॉजर रिग दुरुस्त करत होता तेव्हा त्याच्या हेल्परशी बोलायला लागलो.
तर तो म्हणे सी.आय.ए. मधुन रिटायर झालो!
च्यायला - म्हटलं तिथे काय करायचास?
डिटेक्टिव्ह होता - पण तो म्हणे बऱ्याच लो लेव्हलला होतो.
मग त्याने कुणाचा पाठलाग कसा करायचा, होणारा पाठलाग कसा टाळायचा वगैरे वगैरे लई भारीमध्ये सांगितलं.

च्यायला - सांगत वेगळंच होतो. आर्मीच्या बोटिंबद्दल.

ते आता उद्या.

ओळ अशी होती -
छतपर आकर गिध बैठे और पर नालोंसे खून बहे....
अरे कौन कटा है कौन गिरा है किसे मातम है कौन कहे....

त्याबद्दलही नंतर. (नाहीतर उद्या मला अनवाणी साईटवर जावं लागेल....) :))

-----------------------------

?

Discontinued for good....

चि. विश्वनाथ - हजामा, आठव!

2008-03-19T13:14:00.000-07:00

आज ठरवुन बोर लिहायचा विचार आहे!
आय मीन - न ठरवताही बोर लिहिणार असेल तर च्यायला ठरवुन काही केल्याचं समाधान तरी का नको?
शिवाय युजुअली मन:स्थिती जशी असेल तसं लिहिलं जातं - त्यामुळे unpretentious लिहायचं असेल आणि जसं आहे तसं दाखवायचं असेल (बघणार कोण आहे म्हणा) तर बोरियत बाहेर पडणार.

काय विशेष नाय - सकाळी उठुन बायकोबरोबर ऑफीसला जातो.
घरापासुन पाच मिनिटांच्या अंतरावर बायकोचं ऑफीस - सहाव्या मिनिटाला माझं. (च्यायला आम्ही तरीसुद्धा दोन दोन गाड्या का विकत घेऊन ठेवल्यात काय माहित).
मग ऑफिसात जरा इकडे तिकडे, मग कॉफी, मग मेल्स, मग न्युज, मग थोडं काम, मग लंच, मग काहीतरी रटाळ काम आणि मग बायकोला घेऊन घरी.
तर हा दिनक्रम - त्यामुळे त्यात लिहिण्यासारखं काय घडणार?
गोष्टी बिष्टी लिहायच्या फडतुस विचारात अडकुन सहा एक महिने घालवले (त्यात एकही गोष्ट सुचली नाही).
ऑफिसमधल्या सनसनाटी (!) घटनांमध्ये मलाच इंटरेस्ट नसतो - त्यामुळे त्यातही विशेष काही नाही.
वीकेंड्स....सगळ्यांच्या वीकेंड्स सारखे हळुहळु येतात आणि भरभर जातात. शिवाय रविवार हा आठवड्यातला सगळ्यात भीषण दिवस! त्याच्यापेक्षा गुरुवार शुक्रवार कितीतरी प्रेमळ!
सर्किट म्हणतो त्याप्रमाणे आयुष्याची पानं उलटत रहायची - मग त्यात काय लिहिणार?

बाबाची मागच्या पोस्टवरची कमेंट वाचुन वाटलं, च्यायला खरंच मी माझ्या कामाबद्दल का नाही लिहीत? जेव्हा दुनियेतली सगळी जनता एकाच प्रकारची मगझमारी करत असते - तेव्हा मी तरी ’हटके’ काम करतो....
साईट - मग ती कुठलीही असेना - हा एक भन्नाट प्रकार असतो.
पण त्याबद्दल लिहिणं म्हणजे लिखाण टेक्निकल होण्याची भिती.
टेक्निकॅलिटी शिवायचा त्याबद्दलचा दुसरा प्रॉब्लेम असा कि सिव्हिल इंजिनियरिंग - या विषयाबद्दल लिहायचं म्हणजे ते ’रारंगढांग’, ’आम्ही भगिरथाचे पुत्र’ आणि काही प्रमाणात ’द फाउंटनहेड’ च्या तोडीचं नाही झालं तर त्यात काही राम वाटणार नाही अशी एक निष्कारण भिती.
निष्कारण कारण....जे इनएव्हिटेबल आहे ते झालं तर काय - अशी भिती वाटुन घेण्यात काय हशील?

तर - प्रोफेशन बद्दल लिहावं.

तर प्रोफेशन.
एकेकाळी माझेही रविवार प्रसन्न होते! त्यावेळी वय अवघे अकरा असल्याने असेल कदाचित, पण अशाच एका प्रसन्न रविवारच्या प्रसन्न सकाळी फिजिक्स लॅबमध्ये बसुन पोंक्षे सरांबरोबर ’ब्रिज ऑन द रिव्हर क्वाय’ पाहिला आणि सिव्हिल इंजिनियर बनायचं ठरवलं.
असं आता आठवतंय - पण इतर आठवणींसारखंच - एवढं धडधडीत विधान करणं योग्य का असा प्रश्न पण मनात येतोय. कारण एवढं ठरवलं वगैरे असतं तर भविष्यातल्या झका मी का मारल्या असत्या?
मे बी ’जंजीर’ बघुन जसं इन्स्पेक्टर बनावंसं वाटलेलं तसंच ’ब्रिज ऑन द रिव्हर क्वाय’ बघुन सिव्हील इंजिनियरिंग बद्दल वाटलं असणार.
ठरवलं नक्की कधी याबद्दल माझंच कन्फ्युजन आहे, पण तसं वाटलेलं हे नक्की.
पुढे (गोनीदांच्या) ’आम्ही भगिरथाचे पुत्र’ ने ती ओढ वाढली.
(प्रभाकर पेंढारकरांच्या) ’रारंग ढांग’ ने आणखीनच तीव्र झाली. (हे पुस्तक वाचुन BRO - Border Roads Organization - साठी काम करण्याची इच्छा अजुनही अधुन मधुन मान वर काढते).
पण एवढं होऊनही - मी CME - म्हणजे College of Military Engineering - च्या परिक्षेला कल्टी मारली ही फॅक्ट आहे. तशीच INS शिवाजी मध्ये Naval Architecture चा प्रवेश नाकारला ही पण. कदाचित तेव्हा भोपाळच्या SSB - Service Selection Board - मध्ये ऐकलेला ’अंधे लौडे फौजमें दौडे’ हा सुविचारही त्याला कारणीभूत असेल.
मग बारावी झाल्यावर (रिझल्ट यायच्या आधीपासुनच) ’मी सिव्हिल इंजिनियरिंग करावं कि नाही’ यावर पप्पांशी घुमशान लढाया सुरू झाल्या. (पुन्हा) एवढं सगळं करुन - सुखासुखी मिळणारी सिव्हिल इंजिनियरिंगची ऍडमिशन नाकारुन मी Instrumentation & Controls या शाखेत प्रवेश घेतला!

इथे एक मेजर गोष्ट झाली. पहिलं वर्ष संपलं आणि वाचंच म्हणुन सत्यजितने माझ्या हातात ’द फाउंटनहेड’ कोंबलं. आता मेजर गोष्ट म्हणजे - या पुस्तकात मला हॉवर्ड रॉर्क रुपी देव भेटला (ज्याची जागा आजतागायत कुणी माईका लाल घेऊ शकलेला नाही) आणि त्याने मला पुढची तीन वर्ष ’जिस गांव जाना नहीं उस रस्ते चलनेसे क्या फायदा?’ म्हणत मरणाचं छळलं! ही छळवणुक सोसत आणि (एक दिवस) सिव्हिल इंजिनियर बनायची स्वप्नं पहात मी Instrumentation इंजिनियर झालो!

BE झाल्यावर (म्हणजे अगदी नुक्ता नुक्ता - गरम गरम - झाल्या झाल्या - म्हणजे शेवटचा पेपर दिल्या दिल्या) टोटल राडा.
अगदी हाथी घोडा पालकी....करत आणि Absolute विध्वंस mode मध्ये मी Instrumentation ला रामराम ठोकला, आणि स्वत:ला Civil Engineer ही पदवी प्रदान केली.
एकतर रॉर्कचं भूत मानेवर संवार आणि ’जर मला उरलेलं आयुष्य सिव्हिल इंजिनियर म्हणुन घालवायचंय तर त्याची सुरुवात आजच आणि झालीच पाहिजे’ हा एक विचार.
तर थोडक्यात सांगायचं म्हणजे - पुढे २ वर्ष भारतात कॉन्ट्रॅक्टर म्हणुन काम करुन मी अमेरिकेला कल्टी मारली. मग इथे निवांतपणे (हे जरा अगदीच निवांतपणे झालं) सिव्हिल इंजिनियरिंगचं उच्चशिक्षण वगैरे घेऊन मागचे चारेक वर्ष इमानेईतबारे (हे फक्त म्हणायला) चाकरी करतोय.

हे सगळं लिहिताना मला मी माझा रेझ्युमे इथे का लिहितोय असा प्रश्न पडायला लागलाय!

तर आता माझी आणखी जास्त लाल करण्यापेक्षा आपण भारतात सिव्हिल इंजिनियरिंगचा धंदा कसा चालतो याच्या सुरस कथा ऐकु.
म्हणजे मी सांगतो - तुम्ही ऐका.
आय मीन - वाचा.

आता इथे काही disclaimers (म्हणजे बहुतेक नकारघंटा) टाकले/टाकल्या पाहिजेत.
१) मी स्वत:ला सिव्हिल इंजिनियर असं डिक्लेअर वगैरे करुन काही फायदा झाला नाही (तो होणार नव्हताच - पण तरी - झाला नाही). रॉर्कच्या नादाला लागल्याने मला ’काम’ करायचं होतं - कुठलंही आणि कुठेही. ते मी केलं.
२) Unofficially मी designs वगैरे केली - पण officially मी contractor म्हणुन काम केलं. (तसंही designs करायला logic आणि common sense शिवाय फार काही लागत नाही - तरिही...)
३) इथे नमुद केलेले (म्हणजे करीन ते) अनुभव माझे वैयक्तिक आहेत - तुमचे अनुभव वेगळे असु शकतील.
४) इथे नमुद केलेल्या (मी सोडुन) प्रत्येक व्यक्तीचे नाव बदललेले आहे.
५) भारतात प्रचंड भ्रष्टाचार चालतो, पण भ्रष्टाचार करणारा माणुस बुद्धीने तल्लख असणं आवश्यक असतं. त्यामुळे सिस्टिम कितीही disgusting असली तरी भारतात तल्लखबुद्धी सिव्हिल इंजिनियर्सची कमी नाही. रस्त्यांवर कितीही खड्डे असोत, गटारं कितीही वाहती (अथवा न वहाणारी) असोत आणि दरवर्षी मुंबई कितीही बुडो, ही सेना - अनियमीत मिळणाऱ्या तुटपुंज्या पगारावर आणि नियमीत मिळणाऱ्या (आणि नाईलाजाने स्वीकारल्या जाणाऱ्या) लाजिरवाण्या लाचेवर - देश चालवते ही वस्तुस्थिती आहे. (तरीही त्यांनी केलेला भ्रष्टाचार समर्थनीय नाही).
६) भारतात राहुन, भ्रष्टाचार न करता सिव्हिल इंजिनियरिंगमध्ये जागतिक तोडीचं काम करणारे लोक आहेत - अशा काही लोकांना मी वैयक्तिकरित्या ओळखतो. पण त्यांची संख्या (काळजी वाटावी एवढी) कमी आहे.

अजुन काही disclaimers आत्तातरी सुचत नाहिएत! सुचले तर जेव्हा सुचतील तेव्हा लिहीन.

मयुरेश आणि शची या जवळच्या मित्रांनी अमेरिकेला रामराम ठोकुन भारतात सिव्हिल इंजिनियरिंग मध्ये काम करायचं ठरवलंय. Believe me - सिव्हिल इंजिनियरिंग मध्ये (अजुनही) हा धाडसी निर्णय आहे. हा लेख त्यांच्यासाठी!
मयुरेश, शची (आणि राधा, अर्जुन) (आणि तुमच्या आधी गेलेला मंदार) - Best of luck - लढा!

----------------

कंत्राटदार हा एक भिकारचोट शब्द आहे.
कॉन्ट्रॅक्टरला कंत्राटदार कुणी म्हणत नाही. आपल्याकडे पेपरमध्ये बोली भाषेतले शब्द वापरण्याची प्रथा नाही आणि तिथे कॉन्ट्रॅक्टरचा कंत्राटदार होतो. कॉन्ट्रॅक्टर ही जगातली बहुतेक सगळ्यात बदनाम जात. यांनी कितीही चांगलं काम केलं तरी बिनकामाचे पैसे घेणे - हा आरोप या जातीवर सर्रास होतो. तो बऱ्याचदा रास्त असतो.

मी काम करायला लागलो एका नातेवाईक मामांबरोबर. ते earthwork contractor होते. खरंतर माझे आजोबा (आईचे बाबा) ही contractor होते एकेकाळी, पण त्यांच्यानंतर त्यांचा व्यवसाय कुणी चालवला नाही. पुरंदर गडावर जाणारा गाडीरस्ता त्यांनी बांधला असं आई सांगते.
तर मी माझ्या या मामांबरोबर काम करायला लागलो.
आता earthmoving contractor म्हणजे काय? तर जो contractor माती एका ठिकाणुन उचलुन दुसऱ्या ठिकाणी टाकतो त्याला earthmoving contractor म्हणतात.
आता तुम्हाला वाटेल यात विशेष ते काय?
खरं सांगु का?
काहीच नाही!
I mean - खरं तर इन जनरल - सिव्हिल इंजिनियरिंग या व्यवसायाबद्दल विशेष असं काहीच नाही. लोक जेव्हा माझाच (म्हणजे त्यांचाच) धंदा कसा महत्वाचा - याबद्दल वाद घालायला लागतात तेव्हा माझी सॉलिड चिडचिड होते! खरं सांगायचं तर कुठलाच धंदा महत्वाचा नाही किंवा सगळेच महत्वाचे - किंवा तुम्हाला जसं वाटेल तसं - उगीच मला पटवायच्या फंदात पडु नका.
आता कृती असते एवढीशी - कि एका ठिकाणची माती दुसऱ्या ठिकाणी नेउन टाकायची - पण त्यात हजार झंझटी येतात. म्हणजे - ही कृती करायला तुम्ही शे-पाचशे मजुर लावणार आहात कि earthmoving machinery?
हल्ली या कामासाठी मजुर (आणि माती वाहुन न्यायला गाढवं) वगैरे कुणी वापरत नाही - आमच्याकडे यासाठी JCB आणि Poclain नावाची machinery होती - आणि हो - डंपर! (खरं तर मी कार बीर नंतर चालवली - ’ड्रायव्हिंग’ शिकलो ते या डंपरवर!)

JCB हे एक ट्रॅक्टर सारखं दिसणारं मशीन असतं (याला इकडे अमेरिकेत Back hoe म्हणतात), आणि त्याला हातासारखा दिसणारा अवयव असतो! ज्याला arm म्हणतात (duh!) आणि त्याला जोडलेलं - माती उचलणारं (हाताच्या पंजासारखं) - bucket. पुढे bulldozer सारखं दिसणारं (आणि त्याच्यासारखंच वागणारं) पातं असतं. हे एक मजबूत काम करणारं यंत्र - पण इतर मोठी यंत्रं पाह्यली कि ’हे म्हणजे काहीच नाही’ असं वाटु शकेल.

Poclain ला Poclain का म्हणतात माहित नाही - खरं तर ही (poclain) एक फ्रेंच कंपनी - ज्यांनी hydarulic excavation machinery बनवायला सुरुवात केली, पण ते १९७० च्या सुमारास! नंतर ही कंपनी विकली गेली आणि blah blah blah - पण कसंतरी त्या सुमारास हे नाव भारतात पोचलं आणि या particular यंत्राला चिकटलं! - ते आजतागायत!! (अशी कित्येक नावं कित्येक गोष्टींना चिकटलेली असतात, शिवाय सिव्हिल ही इंजिनियरिंग ची अशी एक शाखा - जिथे अनपढ लोकांशी बराच संबंध येऊ शकतो - त्यामुळे साध्या सुध्या इंग्रजी शब्दांचेही भयानक अपभ्रंश पहायला मिळतात - त्या अपभ्रंशांची मुळं शोधणं हा एक जबरा exciting खेळ होऊ शकतो).

तर poclain हे एक रणगाड्यासारखं tracks वर चालणारं यंत्र असतं, आणि JCB सारखा यालाही हातासारखा अवयव असतो - फरक एवढाच कि हे यंत्र स्वत:भोवती गोल गोल फिरु शकतं - डंपर ’लोड’ करायला त्याच्यामुळे य बरं पडतं - शिवाय हे मशीन कुठेही जाऊ शकतं - काट्याकुट्यातुन, झाडाझुडपातुन, चिखल-राड्यातुन....
मी पहिल्यांदा हे मशीन पाह्यलं त्याची एक स्टोरीच आहे!

साईट होती - पुण्यापासुन तीसेक किलोमीटर वर.
असं फक्त म्हणायला!
तीसेक म्हटलं कि तीस ते शंभर - याच्या अधेमध्ये कुठेतरी असणार असं समजायचं.
या साईटबद्दल सांगायचं म्हणजे - पुणे नगर रोडवर (तीसेक किलोमीटरवर) आम्ही रस्ता (पुणे - नगर) सोडला आणि एका खेड्याकडे घुसलो.
आम्ही म्हणजे - मी, सुन्या मोहिते (contractor), आणि शंकर नावाचा poclain ऑपरेटर.
मग डांबरी रस्ता संपुन खडीचा रस्ता लागला.
मग तो संपुन बैलगाडीचा!
सगळीकडे उजाड माळरान, काट्याची झाडं (ज्याला बाभळी म्हणतात), अधुनमधुन येणाऱ्या टेकड्या, randomely पसरलेले दगड....

च्यायला या दगडाचीपण स्टोरीच आहे!
Contractor लोक (ऍटलिस्ट भारतातले - वेल, अमेरिकेतले फार काही वेगळे नसतात, पण आपण सध्यातरी भारतातल्या contractor लोकांबद्दल बोलु) फारसे शिकलेले नसतात. म्हणजे अगदीच अनपढ असतात असं नाही, पण त्यांना अर्धशिक्षित म्हणु.
काही लोक पदवीधर वगैरे पण असतात, पण B.A., B.Com. केलेले.
काही लोक डिप्लोमे (Diploma in Civil Engineering - यांना बोली भाषेत ’डिप्लोमे’ म्हणतात) असतात.
अगदी rarely वगैरे BE सापडतात, त्यांच्याकडे इतर contractor लोक कीवमिश्रीत आदराने बघतात.
यांना आयदर सॉलिड पोलिटिकल बॅकिंग असतं - किंवा हे लोक पराकोटीचे उद्विग्न असतात.
बर ते नंतर - तर contractor लोक इन जनरल (किंवा टेक्निकली) - अर्धशिक्षित असतात.
इंग्रजी शब्द वापरुन हे अर्धशिक्षण लपवण्याचा मग ते पराकोटीचा प्रयत्न करतात - हे सगळं पुढे (कदाचित) येईलच, पण इथे सांगायचं कारण म्हणजे - साधारण १ फुट diameter च्या sphere एवढ्या दगडाला - ज्याला आपण दगड किंवा छोटा दगड म्हणु शकु - अशा दगडाला हे लोक आवर्जुन boulder म्हणतात. (सुरुवातीला मला हे असे इंग्रजी शब्द वापरणं लई विनोदी वाटायचं - नंतर सवय झाली).

तर कुठे होतो आपण - हां - तर आम्ही असे डोंगर, बाभळी, भरपुर गवत आणि इतस्तत: विखुरलेले ’बोल्डर’ यांच्यामधुन गेलेली बैलगाडीची वाट फॉलो करत जात राहिलो.
अधुन मधुन बाभळी, गवत आणि बोल्डर - यांचं प्रमाण कमीजास्त होत होतं, पण तेवढंच.
इथे कुठलातरी मेजर प्रोजेक्ट चालु असेल अशी सुतरामही शंका वाटत नव्हती.
अशात - आपण मस्तपैकी हातातल्या काठीने आजुबाजुचं गवत हाणत जात असताना अचानक समोर गवा दिसावा - तशी दाण्‍कन ती हवेली आमच्यासमोर आली!
आय मीन - it was ridiculous!
इथे आजुबजुला काहीच नाही, रस्ता नाही, बाभळीचं जंगल, अशात कोण मरायला इथे रहाणार - असा प्रश्न आम्हा तिघांनाही पडला.
हवेली ऐतिहासिक वाटत होती.
ऑफकोर्स - तिचं आता खंडहर झालं होतं - पण एकेकाळची शान लपत नव्हती.
कुंपणात गवत माजलेलं - दारं-खिडक्या लोकांनी बाकायदा (म्हणजे बा च्या कायद्यानं) पळवलेली.
मागं उरलेला आणि आत अडकलेला - अनामिक इतिहास!
हे बघत आम्ही हवेलीच्या गेटसमोर थांबलो.
जीप बंद केली.
आणि पहिल्यांदाच भरदुपारी रातकिड्यांचा प्रचंड गोंगाट ऐकु आला!
प्रचंड कलकलाट करणारं ते स्तब्ध रान, काळी पडत चाललेली ती कोठी कि हवेली, आणि जीपने उडवलेला धुरळा खाली बसला कि आपले पुतळे होऊन आपणही या इतिहासाचा भाग होणार असं काहीसं आलेलं फीलिंग.
फारशी चर्चा न करता तिथुन कल्टी मारलीच पाहिजे यावर एकमत झालं.
मग आम्ही (ताबडतोब) तिथुन कल्टी मारली.

अंदाजाने थोडा वेळ गवतातुन जात राहिलो आणि अचानक हिरालाल कोठारींची हिरवीगार केळीची बाग दिसली.
काम इथेच चालु होतं.
हिरव्यागारीचं कारण म्हणजे - बाजुने वहाणारी, तुडुंब भरलेली, संथ नदी!
हिरालाल कोठारी आणि केळी - यांचा खरंतर बादरायणही संबंध नाही. पण कुठल्यातरी शासकीय अधिकाऱ्याने कोठारींना सांगितलं कि ’कोठारी - आता तुम्ही शेतकरी व्हा!’ म्हणुन कोठारी शेतकरी झाले.
म्हणजे - कागदावर!
पैसे कमावणे हा कोठारींचा एक आवडता छंद (आणि conscience धुवुन बिवुन स्वच्छ करण्या करता वेळ मिळेल तेव्हा तिरुपतीच्या खेपा घालणे - हा दुसरा). त्यात चोरांपासुन (म्हणजे - शासनापासुन) पैसा वाचवायचा असेल तर दाखवायला म्हणुन शेतीसारखा टॅक्स-फ्री धंदा नाही!
त्यात शासनाने केळीशेती वाढावी म्हणुन भरमसाठ सबसिडी डिक्लेअर केलेली.
म्हणुन केळी.
आणि अगदी काहीच न लावता पैसा लाटायचा हे बरं दिसत नाही म्हणुन हा प्रपंच, आय मीन - प्रोजेक्ट.
शेती ’लेव्हल करणे’.
शेती ’लेव्हल करणे’ हा सधन शेतकऱ्यांचा (आणखी एक) आवडता छंद. (इतर छंदांसाठी चौफुला वगैरे आहेच, अधिक माहितीसाठी एका माजी गृहमंत्र्यांना गाठावे). कारण शेती अशी ’लेव्हल’ असेल तर मोठमोठी यंत्रं वापरुन शेती करणं सोयिस्कर ठरतं.
हे सिद्ध करणारं संशोधन उपलब्ध आहे.
पण कुठे? तर अमेरिकेत!
यावर अवचटांनी ’माती आणि पाणी’ मध्ये लई भारी लिहिलंय.
एनीवे - तर तिथे मी पहिल्यांदा poclain पाह्यलं.
शंकर म्हणाला - ’चलिए भैय्या - आपको अंदरसे मिशन दिखा दुं!’ (राज ठाकरे - तुमच्या मताशी मी पूर्ण सहमत आहे कि महाराष्ट्रात रहायचं असेल तर पराभुत राजकारणाचं प्रतीक असलेला मरणप्राय बिहार तुम्हाला महाराष्ट्रात निर्माण करता येणार नाही. पण असं असुनही 'मावळत्या उन्हात, केवड्याच्या/बाभळीच्या बनात’ poclain चालवायला मराठी माणुस मिळत नाही ही वस्तुस्थिती आहे).
तर मी शंकरला म्हटलं - ’चलो, दिखा दो!’
तुम्ही लोक gaming या प्रकाराचे रसिक असाल तर तुम्हाला joy stick म्हणजे काय प्रकार असतो ते माहित असेल.
असं रिमोटच्या आकारचं खेळणं असतं.
अशा त्या खेळण्याने हे अजस्त्र धुड हलतं.
अजस्त्र म्हणजे केवढं तर त्याच्या दोन बकेटमध्ये डंपर नुसता भरत नाही, तर वजनाने कुरकुरायला लागतो! त्याचं बकेट म्हणजे एक मोठा हौद असतो ज्यात पाच-सात माणसं आरामात मावतील. आणि हे सगळं - शिवाय tracks आणि गरगर motion - या joystick ने चालतं. (ही मशीन्स अमेरिकादी देशांत विकसित झाल्याने) operator ल बसायला प्रशस्त आणि AC केबिन असते.
त्या केबिनमध्ये बसवुन शंकरने मला त्याचं काम समजावुन सांगितलं.
तेवढ्यात सुन्या म्हणाला - ’चल अभि, तुला गंमत दाखवतो!’
मी त्या रणगाड्यातुन उतरता उतरता सुन्या आणि शंकरमध्ये काही खाणाखुणा झाल्या आणि मी आणि सुन्या बकेट बघायला गेलो.
त्या अजस्त्र बकेटला तीक्ष्ण लोखंडी वगैरे दात होते.
सुन्या म्हणे - ’जा बकेटमध्ये!’
म्हटलं - ’कशाला?’
’अरे जा तर - गंमत दाखवतो!’
’भाय मेरे - काय करणार आहेस ते सांग आधी’.
तर सुन्या म्हणे - ’अरे काय घाबरतो!’
असं म्हणुन सुन्या बकेटमध्ये जाऊन literally 'बसला'!
मग भीड चेपवत मी पण जाऊन बसलो.
मग शंकरने हत्तीच्या सोंडेच्या टोकासारखं बकेट आत वळवलं आणि त्याच सोंडेसारखा poclain चा हात वर उचलला. वर उचलत सरळ केला.
आता आम्ही जमिनीपासुन पंचवीसेक फुटांवर - हवेत!
तिथुन नदी, केळीची हिरवीगार बाग, त्याच्यापलिकडचं गवताचं पिवळंशार रान आणि बाभळी - नको इतक्या स्पष्ट दिसायला लागल्या.
वीस वर्षांचा होऊन ओरडणं प्रशस्त दिसत नाही म्हणुन मीपण ’सही है मॅन, सही है मॅन’ असं मोठयाने (आणि परत परत) म्हणायला लागलो!
मग शंकरने खालुन आम्हाला ’थम्स अप’ केलं. हसत हसत सुन्याने पण केलं. मला काहीच न कळल्याने मी पण.
मग शंकरने तो poclain चा हात मशिनभोवती बऱ्याच वेळा गोल गोल फिरवला! आयची आण - आजतागायत अमेरिकेतल्या कुठल्याही रोलर कोस्टरमध्ये माझी एवढी फाटली नाहिए जेवढी त्या दिवशी शंकरच्या poclain मध्ये फाटली!
खाली आल्यावर मग मलाही सहत सहत टाळ्या देणाऱ्या सुन्या आणि शंकर बरोबर हसायला लागलं! (हे सहत सहत चुकुन झालेलं नाहिए - ती चक्कर आठवली कि माझी अक्षरं अजुनही पुढे मागे होतात).
मग सुन्याने मला ’प्रोजेक्ट’ समजावुन सांगितला.
त्यात विशेष काही नव्हतं - इकडची माती तिकडे.
सिव्हिल इंजिनियरिंग - particularly construction - मध्ये इंजिनियरिंग पेक्षा मॅनेजमेंट - मशीन्स आणि माणसांचं - महत्वाचं ठरतं. १९९९ मध्ये मी पहिल्यांदा जेव्हा poclain (आतुन) पहिलं तेव्हा आम्ही ते तासाला रु.१२००/- या दराने भाड्याने देत होतो. त्याची किंमत तेव्हा - ४५ लाख रुपये होती. असं असताना हे मशीन रोज कमीत कमी १२ तास चालणं आवश्यक होतं. इतकं चालवल्यावर मशीनचं आयुष्य चार सहा वर्षापेक्षा जास्त असु शकत नाही. अशावेळेस डिझेल, इंजीन किंवा हायड्रॉलिक ऑईल, किंवा इतर मेकॅनिकल ब्रेकडाऊन्स मुळे मशीन २-४ तास न वापरता उभं ठेवणं परवडत नव्हतं. अजुनही नाही. शिवाय प्रॉब्लेम कितीही छोटा असला तरी असल्या अशक्य जागी - जिथे सायकल मेकॅनिक मिळणं मुश्किल - तिथे हे मशीन दुरुस्त करणं दुरापास्त होतं. मग अशावेळेस २-३ Operators (एक आजारी पडला तर काय घ्या!), स्पेअर पार्ट्स, ऑईल्स वगैरे तयार ठेवायला लागायचं.
एनीवे - हे सगळं कधी तर अजुन मी BE पण व्हायचो होतो.

मशीन वगैरे बघुन झाल्यावर जवळच्या एका विहिरीपाशी जाऊन बसलो - हिरवीगार झाडी, मागची नदी, केळीचं बन - सगळाच खतरनाक प्रकार होता. तिथे स्वैपाकाला ठेवलेल्या आजीबाईंनी मग आम्हाला गरम गरम भाकऱ्या आणि बोंबलाचं कालवण आणुन दिलं.
आता इथे नमुद केलंच पाहिजे म्हणजे - (शिवाय माझं लेखन ’प्रॉडक्टिव्ह’ वगैरे करण्यासाठी तुमच्यापैकी मला कुणी जेवायला वगैरे बोलावलंच तर) संगीत, खवैय्येगिरी वगैरे प्रकारांबद्दल अगदी ’अहाहा’ करुन हळहळ वगैरे व्यक्त करणारे लोक असतात.
मी त्यातला नाही.
मी काहीही खाऊ शकतो, काही न खाताही राहु शकतो. फक्त जेव्हा जेवीन तेव्हा मला ’क्वान्टिटी’ लागते - क्वालिटीशी माझं फारसं देणंघेणं नसतं. (MS करताना मी Taco Bell मध्ये जाऊन ७५ पैशांचा ’बीन बरिटो’ खाल्ला होता. रोज. सलग सहा महिने!)
एवढं सगळं असुन त्या वातावरणात खाल्लेलं बोंबलाचं कालवण आठवुन अजुनही तोंडाला पाणी सुटतं.
तट्ट जेवण झाल्यावर नदीत राईड मारुन यायची कि तिथेच झाडाखाली पडी टाकायची असा विचार सुन्या करायला लागला. म्हटलं - अरे आपण इथे काम करायला आलोय - पडी काय टाकायची?
तर सुन्या म्हणे - अरे अभि, आपण कामच करतोय! ही मशीन्स चालु आहेत ना - म्हणजे आपले मीटर पूर्ण क्षमतेने चालु आहेत - त्यातला कुठला बंद न पडु देणं हे आपलं काम.
मला Civil Engineering मध्ये दिग्विजय करायचे होते - आणि मला वाटायला लागलं - च्यायला मी इथे वेळ वाया घालवतोय.
पण तिथे, मग तिथुन पुढे, मग ब्रायसन बरोबर स्कुल मध्ये, एरिक, शिवा, सुरी बरोबर अमेरिकेत - कळत गेलं कि Civil Engineering म्हणजे एक युद्ध असतं.
एक असं युद्ध जिथे सैनिक जन्मभर खंदक खोदत रहातात - शत्रुपासुन बचावासाठी.
शत्रु म्हणजे निसर्ग -
स्थपति!
त्याच्याबद्दलचं, त्याला समजण्याचा प्रयत्न करणारं शास्त्र ते - स्थापत्य!

हे निसर्ग वगैरे प्रकारावरुन आणखी एक आठवण आठवली.
भोपाळला SSB च्या interview च्या वेळेस interview घेणारा कमांडर म्हणाला - मी तुला मला एक प्रश्न विचारायची संधी दिली तर काय विचारशील?
मी म्हटलं - तुमचं शिक्षण काय?
तो म्हणे - मी मेकॅनिकल इंजिनियर आहे.
मग म्हटलं - आणखी एक प्रश्न....
तर तो म्हणे - एकाची संधी होती, एक झाला.
म्हटलं ठीक आहे.
तर तो म्हणे - मी प्रत्येक interview मध्ये प्रत्येकाला ही संधी देतो आणि प्रत्येकाचे प्रश्न ठराविक असतात, पण आत्तापर्यंत ’माझं शिक्षण किती’ - हे कधी कुणी मला विचारलं नव्हतं. तुला असा प्रश्न का विचारावासा वाटला?
मी म्हटलं - तुम्ही अशी संधी प्रत्येकाला देता हे बाहेर येऊन प्रत्येक जण सांगतो - मग प्रत्येक जण काहीतरी जबरा प्रश्न विचारुन तुम्हाला थक्क वगैरे कसं करायचं याचे आराखडे बांधतो - मला ती सगळी चुत्येगिरी वाटली. पण तरी - मी तुम्हाला हा प्रश्न का विचारला याचं कारण ऐकायचं असेल तर मला दुसरा प्रश्न विचारणं आवश्यक आहे.
तर तो म्हणे - विचार.
म्हटलं - मेकॅनिकल इंजिनियर असुनही, infact मेकॅनिकल इंजिनियर असल्यानेच - तुम्हाला Indian Navy चा motto ’शं नो वरुण:’ ऐवजी ’शं नो यंत्र:’ करावासा कधी वाटला नाही का?
तर त्यावर तो (काळा कभिन्न) कमांडर हसला आणि म्हणाला - तुझं वय (मग कागद चाळुन - ) सतरा असल्याने तुला असं वाटणं साहजिक आहे, पण तंत्रज्ञान कितीही पुढारलं आणि शत्रुला नेस्तनाबुत करण्याची तुमची ताकद कितीही वाढली तरी निसर्गाला टक्कर देऊन नेहमीच त्यावर विजय मिळवतील अशी यंत्र अजुन बनली नाहीत. Navy जॉईन कर - ऍटलिस्ट अशी यंत्र बनवायचा अटेम्प्ट करता येईल तुला.
(मला अजुनही या गोष्टीचं आश्चर्य वाटतं, पण) तेव्हा मला त्याचं उत्तर फारसं पटलं नव्हतं!

च्यायला फाटा कुठे फुटला?
तर खंदक!
Civil Engineering मध्ये प्रत्येक सैनिक जन्मभर असे खंदक खोदत रहातो - स्वत:भोवती, सोबत काम करणाऱ्या प्रत्येकाभोवती, प्रत्येकासाठी, प्रत्येकाकडुन असे खंदक खोदुन घेत रहाणं हा त्याचा व्यवसाय बनतो. जुन्या जाणत्या सैनिकांनी निसर्गाचा संहार पाहिलेला असतो. त्यांच्याकडुन शिकत, कधीकधी त्यांच्याशीही लढत, जो सैनिक लढत आणि कणा शाबुत ठेऊन दिवसाच्या शेवटी त्याची स्टोरी सांगायला जिवंत रहातो - तो झाड.
बाकीची लव्हाळी.

हे नंतर कळलं पण.
कळत गेलं - अजुन कळतंय.
पण तेव्हा माझी सॉलिड चिडचिड होत होती.
निसर्गाचा संहार मी लिंबाळ्यात पाहिला होता, जेव्हा याच navy चे भाऊबंद याच poclain ने खड्डे करत होते, याच डंपर्समधुन प्रेतं येत होती, पांढऱ्या कपड्यात गुंडाळलेल्या त्या प्रेतांनी हेच खड्डे भरत होते, त्यांच्यावर हेच बुलडोझर्स माती ढकलत होते....
इयत्ता अकरावीत होतो, पण तोवर मी कधी प्रेत पाहिलं नव्हतं.
लिंबाळ्यात इतकी पाहिली कि काही न वाटण्याएवढा बधीर झालो होतो.
त्या बधीरतेत जीपमध्ये बसुन केळी खाताना आलेला एक अनुभव सांगता सांगवत नाहिए....

च्यायला हे असं काही स्क्रीनवर उमटलं कि असं वाटतं कि माझ्या लहानपणी मला आलेल्या विदारक वगैरे - म्हणजे ’दीवार’ मधल्या ’मेरा बाप चोर है’ सारख्या अनुभवांमुळे तर मी Civil Engineer नाही ना झालो! (मग मला - मी earthquake resistant structures वगैरे बांधुन हजारो लोकांचे जीव वगैरे वाचवुन हीरो होतोय वगैरे वगैरे स्वप्न पडायला लागतात).
वेल, मी हीरो नाही.
आय मीन - अजुनतरी नाही.
त्याचा निवाडा व्हायला अजुन बरीच वर्ष जायचीत.
हीरो रॉर्क असतो, अमिताभ असतो, 'प्रहार’ चा नाना असतो, ’धारावी’ चा ओम पुरी असतो, (its funny but) ’राम जाने’तला शाहरुख असतो आणि माझ्याशी जागतिक युद्धं करुनही मला माझ्या आयुष्यातल्या प्रत्येक लढाईत लढायला उकसवणारा माझ्या बापासारखा बाप असतो!

असं असताना - विहिरीशेजारच्या त्या झाडाखाली, सतरंजीवर झोपुन, काम करणाऱ्या अजस्त्र यंत्रांकडं पहात - माझी चिडचिड होत होती.
ज्या शत्रुची इतके दिवस वाट पाहिली, तो शत्रु मला दिसत नव्हता.
त्याच्याशी लढायला तो लढाईच करत नव्हता.
नको तेव्हा झाड बनुन मलाच सावली देत होता

विहिरीशेजारच्या त्या झाडाखाली, सतरंजीवर झोपुन, मनात एकच विचार घुमत होता -

आत्ता - माझ्याजागी - रॉर्क असता तर -

त्याने काय केलं असतं?

-------------------

(मला ते भाग बिग पाडुन लिहायला आवडत नाही - शिवाय हे म्हणजे हनुमानाच्या शेपटीसारखं लांबतच चाललंय -
त्यामुळे इथुन पुढचं - इथेच).

-------------------

उत्खनन

सिव्हिल मध्ये एक भारी असतं - पावसाळ्यात (This is incomplete - will work on it offline and publish it whenever ready).

न सुटलेल्या प्रश्नांची उत्तरं

2008-02-27T16:47:00.000-08:00

आकाश, सिद्धार्थ आणि समीर.
म्हणजे काय तर - आपण.
’दिल चाहता है’ ची पब्लिसिटी चालू होती - तेव्हा भारतात होतो. त्यावेळचा फरहान अख्तरचा इंटरव्ह्यु आठवतोय. तो म्हणे - ’हिरोचा आदि-अंत सगळ्यांनाच माहित असतो, पण कित्येक सीन्समध्ये अधुन मधुन डोकावणाऱ्या, त्याच्या जोक्सला हसणाऱ्या, त्याच्या लफड्यात त्याची मदत करणाऱ्या मित्रांचं काय होतं याची मला नेहमीच उत्सुकता असायची. म्हणुन हा पिक्चर!’
त्या मित्रांबद्दल उत्सुकता मलाही होतीच.
पिक्चर पाहिला - आवडला.
नुसताच आवडला नाही तर त्याने मागचे सहा वर्ष विचार करायला भाग पाडलं. जसे सगळेच ग्रेट पिक्चर्स करतात - मग तो ’इटर्नल सनशाईन ऑफ द स्पॉटलेस माइंड’ असो कि ’इजाजत’, ’मेमेंटो’ असो कि ’हजारों ख्वाईशे ऐसी’....
पण खरं तर ग्रेट पिक्चर्स हा या लेखाचा विषय नाहीच. डिसीएच पण नाही.
विषय - न सुटलेल्या प्रश्नांची उत्तरं.
वेळ - दुपार.
स्थळ - पॅसिफिकचा रम्य किनारा, हवा ढगाळ पण तरीही स्वच्छ, मागे कर्कश्श कोकलणारं ऍन्डीचं ड्रिल रिग.
अशा ’आई शपत!’ आणि ’आयला!’ च्या रेताड किनाऱ्यावर अडकलो कि सुचतात ते हे असे ’नदीला पाणी वेग कमी’ प्रश्न.
आता विषय निघाला आहेच डिसीएच चा तर -
प्रीती झिंटाने आकाशशी लग्न करुन चूक केली का?
पिक्चर पाहिल्यावर तसं वाटत नाही वाटत.
पण माझ्यासारखा (उल्टी खोपडीका) विचार करुन पहा -
म्हणजे असं कि - बाई, तुझं लग्न ठरलंय. अगदी बुडुक बुडुक प्रेमात नसशील त्या प्राण्याच्या पण निदान - ’शादी! और तुमसे!!’ असा तर प्रकार नाही!
अशात तुझा छावा तुला पूल खेळायला घेउन जाणार. तिथे तु मैत्रिणीशी ’मी कि नै - लग्नात कांजीवरम घालणार’ किंवा तत्सम विषयावर गहन चर्चा करत असताना एक बडे बापका (अर्थात वाया गेलेला) पोरगा भरसभेत तुझा हात धरुन वगैरे तुला प्रपोज मारणार, आणि कुठलाही - शहाणासुरता/येरागबाळा/मुंबईचा/दिल्लीचा/गेला बाजार पुण्याचा - छावा वागेल तसाच तुझा छावा त्याला काळा-निळा बदडणार.
मग माझे आई - तु त्याच टवाळाबरोबर ऑपेरा हाऊसच्या पुढे-मागे बागडायला लागल्यावर तुझ्या छाव्याने तुला शिव्या घालायच्या कि हातातल्या क्यु स्टिकचं टोक गोल करायचं?
त्याचे ’अवगुण’ काय? तर म्हणे पजेसिव्ह आहे. कोण नसतं?
आणि या आकाशचे गुण काय - तर दर आठ्वड्याला छावी बदलणे, मित्रांबरोबर टवाळक्या करणे, कुठलंही क्वालिफिकेशन नसताना डॅडींच्या बिझनेसच्या नावावर सिडनीत लफडी करणे आणि मग रडत गात कल्टी मारणे.
एवढं कमी म्हणुन मागच्या दाराने लग्नात येऊन ’चल’ म्हणणे!
(च्यायला प्रीती आकाशला ’चल फुट!’ म्हटली असती तर त्याचा कसला पोपट झाला असता!)
बरं यावर तिचा छावा बोलतो पण कसलं प्रॅक्टिकल! तो म्हणे - ’धिस इज सो एम्बॅरेसिंग!’
’मी नाही जाऊ देणार तिला याच्या बरोबर’ म्हणतो तो. मग आकाश मारे एक ढिशुम मारुन राग आवरण्याचा प्रयत्न वगैरे करत त्याला हात वगैरे देतो. (च्यायला हात द्यायला त्याच्या बापाचं काय जातंय?)
आकाशने काय एवढा दिग्विजय केला कि त्याचं सगळं चांगलं होणार? आणि त्या छाव्याची कुठली असली घोडचुक कि आऊच्या काऊ समोर त्याचा एवढा मोठा पोपट होणार?
आय गेस - दॅट्स लाईफ!
हे आणि असे प्रश्न हा पिक्चर पाडतो - म्हणुन हा पिक्चर माझ्यासाठी ग्रेट होतो. गैरसमज नको - आकाशला प्रीती मिळाल्यावर मी सुद्धा टाळ्या पिटतो, पिक्चरची तोंडभर स्तुती करतो (एनफॅक्ट या पिक्चरची करु तेवढी स्तुती कमीच होईल), चहा टाकतो आणि कल्टी मारतो.
पण हा पिक्चर - न संपता मनातल्या मनात सुरुच रहातो. प्रश्न विचारत रहातो -
आणि अशा भर दुपारी - अनुत्तरित प्रश्नांच्या उत्तरांत भर घालत रहातो.

आता हे लिहुन झालं.
पण अजुन ड्रिलिंग चालु. समुद्र चालु. पक्षी बिक्षी पण चालु. म्हणुन मग आणखी प्रश्न.
स्वातंत्र्य म्हणजे काय?
म्हणजे मी वैयक्तिक स्वातंत्र्य वगैरे बद्दल विचारत नाहिए. इन जनरल - पंधरा ऑगस्टच्या राष्ट्रीय स्वातंत्र्याबद्दल वगैरे विचारतोय. म्हणजे त्याचं असं कि -
आताचा मी आणि स्वातंत्र्याआधीचा मी - यात काय फरक?
आताच्या मी ने देश सोडलाय - म्हणजे कायमचा नाही, पण तात्पुरता तरी - सोडलाय ना?
तर देश सोडलेल्या आताच्या मी आणि (जर सोडला असता तर) देश सोडलेल्या तेव्हाचा मी मध्ये - काय फरक?
कन्फ्युजिंग आहे ना?
मलाही तसंच वाटतंय!
ऍन्डीने सातवा ऍन्कर सुरु केला - सिल्टी फाईन मीडियम डेन्स टु डेन्स सॅन्ड - च्यायला वाळु पण तीच ती!

परवा गब्बरने मेल करुन सांगितलं - ब्रिटिशांच्या काळात भारतात इन्कम टॅक्स म्हणे ६०% होता - च्यायला म्हणजे वाईटच!
म्हणजे ब्रिटिशांच्या काळी माझे आजोबा आणि पणजोबा शेतमजुर होते - त्यांना बहुतेक इन्कम टॅक्स भरावा लागला नसणार - पण होत्या त्या तुटपुंज्या शेतीवर सारा भरायलाच लागत असणार.
अर्थात -तो अजुनही भरावा लागत असणार. आता इन्कम टॅक्सही ३३ कि ३५ टक्के झालाय.
तर ३५% म्हणजे स्वातंत्र्य आणि ६०% म्हणजे पारतंत्र्य का?
कधी नव्हे ते काय वाटतंय ते मांडताना माझाच झोल होतोय.
म्हणजे त्याचं असं कि परवा ’रंग दे बसंती’ (परत) बघताना एक प्रश्न (परत) पडला - कि असं काय होतं कि ज्याच्यामागे आख्खा देश पेटला होता? ज्याच्यासाठी लोक बिनदिक्कत आयुष्य झुगारुन देत होते? (ऍटलिस्ट असं ऐकलंय).
पारतंत्र्य पारतंत्र्य - म्हणजे त्यांना नक्की एवढं काय टोचत होतं? काहीतरी असणारच! मग स्वातंत्र्य मिळाल्यावर ती टोच संपली का? म्हणजे ६०% ची ३५%? म्हणजे स्वातंत्र्य ३५ ते ६० मधे कुठेतरी असणार.

-------------

हे लिहुन पण वर्ष वगैरे झालं असणार.
पॅसिफिकच्या रम्य वगैरे किनाऱ्यावर नक्की कुठे होतो ते आठवत नाही. आय मीन आठवतंय - पण अंधुक - आणि जे आठवतंय ते चुकही असु शकेल.
ज्या ऍन्डी नामक प्राण्याचा इथे १-२ वेळा उल्लेख आलाय - तो आठवत नाही.
उगीच बोंबलत उन्हातान्हात कसकसले प्रश्न पडत होते आणि त्यांची कुठली उत्तरं सुचत होती - ते ही आठवत नाही.
बायको आयोडेक्स कडे गेलिए - घरी जाऊन बोर होण्यापेक्षा ऑफिस साफ करु म्हटलं तर कचऱ्यात हे कागद सापडले - आणि न आठवणाऱ्या प्रश्नांची न सुचणारी उत्तरं.
साला लाईफ भी कुछ ऐसाही होगा.

काल ’४९ अप’ नावाची एक डॉक्युमेंट्री बघत होतो. म्हणजे इंग्लंडमध्ये बीबीसी कि कुणीतरी अशी शक्कल लढवली कि आपण ७ वर्ष वयाच्या एका लहान मुलांच्या ग्रुपचा इंटरव्ह्यु घेऊ या. मग सात सात वर्षांनी त्यांना भेटुन त्यांच्याशी बोलु. असे सात सात करत ते आता ४९ वयाचे झालेत.
सगळेच.
आय मीन होणारच - डि.एन.ए. पासुन प्रत्येक गोष्ट वेगळी असणाऱ्या प्रत्येक आयुष्यात तेवढी एकच गोष्ट कॉमन - वेळ.
डॉक्युमेन्ट्री दोनेक तासांची आहे - मी अर्धाच तास पाहिलिए - आज घरी जाऊन कंप्लिट करीन. पण जी अडीच आयुष्यं पाहिली त्यातलं पहिलं म्हणजे - त्याचं नाव आठवत नाही - म्हणुन त्याला ब्रुस म्हणु.
तर ब्रुसला सात वर्षाचा असताना घोडे आवडत. त्याला जॉकी व्हायचं होतं. १४ व्या वर्षी तो एका तबेल्यात कामालाही लागला होता. पोरीबाळींत इंटरेस्ट नाही म्हणत होता. जॉकी व्हायला जमलं नाही तर काय करणार तर म्हणे - माहित नाही, मे बी टॅक्सी चालवीन. २१ व्या वर्षी ब्रुस टॅक्सी चालवत होता आणि त्याचा जोरदार प्रेमभंग झाला होता. आता पोरिबाळींपासुन लांब रहाणार म्हणत होता. २८ व्या वर्षी ब्रुसचं लग्न झालं होतं. नवरा बायको लाजत लाजत कॅमेऱ्यासमोर - तीन वर्षांपुर्वी कसे भेटलो सांगत होते. डिस्कोत भेटलो, आवडलो, लग्न केलं. प्रेम म्हणजे काय तर दोघांनाही सांगता येईना. आता ब्रुसच्या बायकोचं नाव काय ठेवायचं? तिला डेमी म्हणु. तर ब्रुसने स्वत:ची टॅक्सी घेतली होती. खरंतर २ टॅक्सीज घेऊन ब्रुस आणि डेमी दोघंही कॅबी झाले होते. आयुष्यात एक मुलगा हवा - असं ब्रुसचं तेव्हाचं स्वप्न.
३५ व्या वर्षी त्यांना दोन मुलं - मोठा मुलगा, धाकटी मुलगी. च्यायला आता आणखी नावं! तर मुलाचं नाव किम्बल आणि मुलीचं मिसी. मुलं घरात बागडत असताना ब्रुस आणि डेमी डायनिंग टेबलशी एकमेकांकडे बघुन मख्ख. लाईफ टफ असतं म्हणत होते. भांडतो एकमेकांशी, कधी कधी वाटतं कि डिव्होर्स घ्यावा. पण यु हॅव टु वर्क ऑन इट - यु नो! मग आढ्याकडे बघत परत पुटपुटतो - लाईफ इज टफ!
४२ व्या वर्षी ब्रुस, डेमी, किम्बल आणि मिसी मध्ये आणखी एक भर - डेना! मनोज कुमार, आशा पारेख वगैरे चेहरे पाहिल्यावर आता कसं वाटतं - तसं ब्रुस आणि डेमीकडे पाहिल्यावर वाटतं. अंधुकशी ओळख. बाकी निराशा. आणि शांतता. दोघं एकमेकांना केवळ सहन करताहेत. त्याच्या बागेत गेल्यावर म्हणतो - मागच्या वेळेस छोटी होती ती झाडं बघा किती मोठी झालिएत! पण ते झाड बघा - कुणीतरी म्हटलं कि त्याच्या फांद्यांवर पाणी मारा, तर ते झाड मरुन गेलं - लाईफ इज टफ! यु नो!! देशात सुळसुळाट झालेल्या देसी, पाकिस्तानी लोकांबद्दल बोलायला लागला कि त्याचा तिळपापड होतो - हा आमचा देश आहे म्हणतो. आमच्यासारखे वागा.
४९ व्या वर्षी ब्रुस आणि डेमीने देश सोडलाय - दोघं स्पेनमध्ये रहातात आणि धमाल करतात. त्यांच्याकडे पाहिल्यावर वाटतं कि ही ती ’हीच ती’ का! इंग्लंडमधल्या घरावर सेकंड मॉर्टगेज काढुन आणि दोन्ही टॅक्सीज विकुन त्यांनी स्पेनध्ये एक हॉलिडे होम विकत घेतलंय. टाईल्स पासुन प्रत्येक गोष्टीत भांडत प्रत्येक क्षण एकमेकांसाठी जगताहेत. जवळंच मोठं टुरिस्ट कॉम्प्लेक्स बनतंय. तिथे एक स्पोर्ट्‍स बार सुरु करायचा ब्रुसचा विचार आहे. किम्बल जॉब करतो इंग्लंडमध्ये. मिसीला हायस्कुल मध्ये असतानाच मुलगी झाली. छावा पळुन गेला म्हणे. पण तरी आता ती जबाबदार झालिए म्हणे. पोस्ट ऑफिसमध्ये काम करते - पहाटे पाच वाजता उठुन जाते. तिचा बॉयफ्रेंड तिची काळजी घेतो. त्या मानाने डेना चांगलीच समजुतदार - आणि हुशार.
लाईफ इज टफ - बट वी आर हॅपी - इती ब्रुस.

मी सात ते एकोणपन्नास च्या अधे मधे!

बायकोचा फोन आला - अजुन थोडा वेळ थांब म्हणाली.
मला थांबायला लागलं कि प्रश्न पडायला लागतात.
उगीच कुणाचं काय नि कुणाचं काय!
जॉशुआ वेइट्झकिन नावाच्या एका अमेरिकन चेस प्लेयरवरचा एक पिक्चर बघत होतो. नाव - ’सर्चिंग फॉर बॉबी फिशर’.
बॉबी फिशर हा ही एक चेस प्लेयर.
त्याचं झालं असं कि बॉबी फिशर वयाच्या सातव्या वर्षापासुन बुद्धिबळाच्या सामर्थ्यावर लोकांना थक्क करायला लागला. वयाने, अनुभवाने आणि गणतीत मोठ्या असणाऱ्या लोकांना लीलया हरवायला लागला. हसत खेळत वीस वीस लोकांशी एकाच वेळी लढत त्याचा आत्मविश्वास दुणावला. अशात वर्ल्ड चेस चॅम्पियनशीप आली. अमेरिका रशिया एकमेकांवर कुरघोडी करायला सदैव तत्पर. आणि चेसमध्ये आपला हात धरणारं कुणी नाही अशी रशियाची दर्पोक्ती. ’मी रशियाला हरवीन’ असं फिशर म्हणाला आणि लढायला आईसलंडला गेला. पण स्पर्धेशिवाय इतर बाबतींमुळेच त्याचं नाव गाजायला लागलं. म्हणे मागासलेला देश आहे हा - का तर तिथे बोलिंग ऍलीज नव्हत्या!
पण घुमशानपणे त्याने बोरिस स्पास्कीला हरवलं आणि रातोरात तो अमेरिकेत स्टार झाला!
अमेरिकेचा पहिला बुद्धिबळ विश्वविजेता!
बॉबी फिशर हे नाव गाजु लागलं.
’मी माझा शब्द पाळला - रशियाला हरवलं’ करत बॉबी फिशर भाषणं ठोकायला लागला.
हे सगळं चालु असताना बॉबी फिशर कुणाचाही विश्वास बसणार नाही अशी एक अचाट खेळी खेळला.

बॉबी फिशर गायब झाला.

पुढे ’फिडे’ वगैरे आलं, त्यांनी बॉबी फिशरला आव्हान दिलं कि - ये, लढ, नाहीतर दुसरं कुणीतरी विश्वविजेता होईल, पण कुठलाही मागमुस मागे न ठेवता बॉबी फिशर बेपत्ता झाला तो झाला.

शाळेतुन परत येता येता बागेत बसणाऱ्या अट्टल जुगारी चरसी लोकांकडे उत्सुकतेने बघत बघत जॉशुआ वेइट्झकिन बुद्धिबळ खेळायला शिकला. आय मीन - तो खेळायला शिकला हे कुणालाच कळलं नाही. आई हात ओढत घरी न्यायचा प्रयत्न करायची आणि हा सात वर्षाचा पोरगा चरसींच्या कोंडाळ्यातुन हटायचा नाही. एकदा गम्मत म्हणुन एका भिकारी पण नावाजलेल्या जुगाऱ्याला त्याच्या आईने पाच रुपये देऊन जॉशुआशी खेळायला सांगितलं. दोन मिनिटांच्या स्पीडचेस मध्ये जॉशुआ हरला, पण दोन मिनिटं पुरी होता होता ’जॉश वेइट्झकिन’ या नावाचा रुतबा बागेतल्या अट्टल चरसींना कळला होता. सात वर्षाचा जॉश तेव्हापासुन बागेत आला कि बिड्या विझायला लागल्या आणि डोकी खाजायला लागली!
जॉशचे बाबा बेसबॉल रिपोर्टर होते.
जॉशने बॅट ऐवजी प्यादं उचललं याचं त्यांना क्षणभर वाईट वाटलं, पण मग त्यांनी जॉशसाठी उत्तमोत्तम शिक्षकांचा शोध सुरु केला. शिक्षक म्हणुन त्यांना बेन किंग्जले सापडला - सर बेन किंग्जले! बुद्धिबळापायी स्वत:चं आयुष्य उधळलेला आणि अनेक आयुष्य उध्वस्त झालेली पाहिलेला - जुना जाणता शिक्षक. त्याच्या कडुन शिकत बागेतल्या अवलिया लॉरेन्स फिशबर्नशी टपोरी बुद्धिबळं लढत जॉश धमाल आणायला लागला.

पहिली स्पर्धा खेळेपर्यंत.

जॉशचं दुर्दैव म्हणजे खेळलेली पहिलीच स्पर्धा जॉश जिंकला.
इतके दिवस ’आपल्या बाळात गुण आहेत’ एवढंच माहित असलेल्या जॉशच्या बाबांना पहिल्यांदाच आपल्या बाळात किती किती गुण आहेत याची प्रचिती आली. प्रत्येक स्पर्धेगणिक त्यांची मान अभिमानत गेली आणि जॉशला हरायची भिती वाटायला लागली. राणी बाहेर काढु नकोस, पेशन्स ठेव म्हणणारा बेन किंग्जले, धुंवाधार लढ - पटाशी नाही तर प्रतिस्पर्ध्याशी लढ म्हणणारा लॉरेन्स - जॉशला समजु शकले नाही. ते काम केलं जॉशच्या आईने. न बोलता. जॉशने बुद्धिबळ सोडलं. चूक लक्षात आल्यावर सगळ्यांनीच मग जॉशला असं कर, तसं कर सांगणं थांबवलं.
आणि अशात अचानक - जॉश खेळायला लागला. बेन किंग्जले म्हणाला तसं - पटावर प्यादी न ठेवता.
पटाशी न खेळता, प्रतिस्पर्ध्याशी न खेळता - स्वत:शी खेळायला लागला.
पुढच्या चालीचा विचार न करता - पुढच्या पंधरा चालींचा विचार करु लागला.
आणि जॉश वेइट्झकिन स्वत:साठी जिंकु लागला.
पिक्चर संपला तेव्हा जॉश वेइट्झकिन - अमेरिकेचा अठरा वर्षांखालील - बुद्धिबळ विजेता होता आणि त्याला बॉबी फिशर बनवण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या प्रत्येकाला ’मी बॉबी फिशर नाही!’ हे खमक्यात सांगु लागला होता.

एवढं होऊन - गेला तसा अचानक बॉबी फिशर परत आला!
सतरा वर्षांनी!!
फिरुन बोरिस स्पास्कीशी लढला.
फिरुन जिंकला आणि पुन्हा बेपत्ता झाला.

पण यंदा परत आला नाही.
दोन-तीन पॅरेग्राफ्स पुर्वी त्याला विकीपीडिया वर शोधुन काढलं तर कळलं कि बॉबी फिशर मागच्याच महिन्यात गेला....

लेखाला टायटल तर दिलंय ’न सुटलेल्या प्रश्नांची उत्तरं’, पण लिहितोय तसा भलतेच प्रश्न पडत चाललेत आणि भलभलत्याच प्रश्नांची उत्तरं मिळत चाललिएत. आता हे लिहिलंय तर पब्लिश करावं का?
करुन टाकावं - कारण अजुन वर्षभर थांबुन त्यात काही सुसुत्रता येईल कि नाही ही शंका आहेच.
वर्षभरापुर्वी आठवलेले डीसीएच, विचार करायला लागणारे आरडीबी, काल परवाचे ’४९ अप’ आणि बॉबी फिशर....

बायकोने मला वाट पहायला लावणं बंद केलं पाहिजे.

आठवण आठवण - जय मल्हार

2008-01-31T22:10:00.000-08:00

मला एक बायको आहे.
आणि एक मित्र आहे.
आय मीन - मित्र अनेक आहेत, पण बायको एक.
आय मीन -
वेट अ मिनिट - झोल होताहेत.
मला म्हणायचंय वेगळंच आणि बाहेर येतंय भलतंच!

मला लिहिण्यापासुन परावृत्त करणाऱ्या दोन व्यक्ती - एक माझी बायको आणि दुसरा हा मित्र.
अनेक जवळच्या (ऑर जवळच्या अनेक) मित्रांमधला हा एक मित्र. (असं लिहितोय म्हणजे मी थाप मारतोय. कारण मला फारच थोडे जवळचे मित्र आहेत). {ओह बाय द वे - पूर्णविराम हा कंसाच्या आत घालतात कि बाहेर?}
बायकोचं म्हणणं असं कि मला हजार चांभारचेष्टांसाठी वेळ आहे, पण तिच्यासाठी नाही. (हे ऍक्चुअली खरं नाहिए - पण तरी).
माझ्या मराठी लिखाणाला तिचा तत्वत: विरोध नाही, पण ज्यातुन पैसे अथवा मार्क्स मिळत नाहीत अशा गोष्टी निरर्थक - हे गुल्टी पासपोर्टचं ब्रिदवाक्य असल्याने तिचाही नाईलाज होतो.
ति़च्या उलट मित्र - मी लई भारी लिहितो असा त्याचा गैरसमज. वेल, नॉट एक्झॅक्टली, पण माझा ऍटिट्युड लई भारी असा त्याचा बचपनसे गैरसमज. तर त्याचं म्हणणं असं कि - वेल, त्याची बरीच म्हणणी आहेत. अगदी मी का लिहावं इथपासुन मी कुठे लिहावं (आणि त्यापेक्षा महत्वाचं म्हणजे - कुठे लिहु नये) इथपर्यंत.
तर बायको आणि मित्र यांना सुरक्षित अंतरावर ठेउन लिहित होतो, तोपर्यंत बरं चाललं होतं. दोघांचे एकेकटे हल्ले व्हायचे ते ही काही वाईट नव्हतं, पण काही महिन्यांपुर्वी बहुतेक एकत्र हल्ला झाला आणि....आणि पुढचं आठवत नाही.
म्हणजे ते कसं - ’मै कहां हुं?’ माणुस बेडभोवतीच्या आपल्याच माणसांकडे आश्चर्याने पहातो तसं माझं आणि माझ्या पोस्ट्सचं झालं.
म्हणजे हे मीच लिहिलंय माहिती होतं, असंच वाटलेलं माहिती होतं आणि मग आपण कसे एस.टी. स्टॅंडवर कुणा सटासट चित्रकाराच्या चित्रांकडं बघुन ’कसं काय जमतं एकेकाला....’ चेहरा करतो तसा मी माझ्या पोस्ट्स कडे पाहुन करायला लागलो.
त्यातुन झालं असं कि -
खरं सांगायचं तर काहीच झालं नाही.
लिहायचं थांबलो म्हणुन बायकोची भुणभुण थांबली नाही कि मित्राची गाऱ्हाणी....
रात्र आणि दिवस जात राहिले - or whatever....
मग एड भेटला.
एड म्हणजे - एडवर्ड.
आडनाव - नॉर्डन. नॉर्टन नव्हे. नॉर्डन.
त्याचं झालं असं कि नेहमीसारखा मी ’सबवे’ मध्ये गेलो लंच साठी.
नेहमीसारखी त्याच वाढप्याला तीच ऑर्डर दिली.
टुडेज स्पेशल ऑन व्हाईट, पेपरजॅक प्लीज, येस प्लीज, लेट्युस, टोमॅटो, अनियन, ग्रीन पेपर, कॅन आय हॅव सम ऍलॅपिनोज प्लीज, चिपोटले साऊथवेस्ट, नो थॅन्क्स, कॅन आय हॅव अ ग्लास फ़ॉर वॉटर, थॅन्क यु.
आता नमुद केली पाहिजे ती गोष्ट म्हणजे - मी माझी ऑर्डर कधीच बदलत नाही.
सबवेचं ’डेली स्पेशल’ रोज बदलतं, म्हणजे रोज त्यात वेगवेगळ्या प्रकारचं मीट असतं, हाच काय तो बदल. त्याला मी जबाबदार नाही.

****

निद्रानाशाच्या कविता -

असं म्हणुन निद्रानाशाच्या कविता न लिहिणं म्हणजे जनतेला चुत्यात काढणं.
तसं तर तसं.
रात्री अकरा चाळीसला धाड धाड खाली जाऊन लॅपटॉप आणला तेव्हाच माहित होतं कि आजच्या रात्रीला चुना.
सकाळी सकाळी बो ला मर्सर आयलंडवर भेटीन म्हटलंय - पण सकाळचं सकाळी.
विशीचे पाच महिने राहिले.
याचं फारसं सोयर नाही आणि सुतकही नाही.
यावर लिहु म्हटलं तर विशी आठवायला लागली.
लहानपणापासुन खत्रुड मराठी खत्रुडपणे शिकवण्याचा आणि मुख्य म्हणजे मी शिकण्याचा परिणाम म्हणजे - मन नको तेव्हा नको तिथे भरकटतं आणि जिथे भरकटणं आवश्यक असतं तिथे - म्हणजे इथे, ते लाईनीत चालायला लागतं. म्हणजे विशी आठवायची म्हणजे - १९९८ साली मी नक्की काय करत होतो - असा सरळ सरळ विचार डोक्यात आला.
चिडचिड झाली.
म्हणजे १९९८ मुळे नाही, माझ्या डोक्यात असा बिनडोक विचार आला म्हणुन.
१९९८ - म्हणजे मी आणि छावी चुत्यासारखे एकमेकांच्या प्रेमात पडलो होतो. म्हणजे - असं मला वाटलं होतं. मी पडलो होतो, छावीचं छावीला माहित.
लिहायचं म्हणजे गांडीत दम लागतो.
मी एकेकाळी क्ष मुलीवरती प्रेम केलं होतं.
हे वाक्य इथे लिहायचं सोडा, स्वत:शी मान्य करण्यात अनंत वर्ष गेली.
माझ्याकडुन चूक झाली - परत न करण्याचा प्रयत्न करीन - हे एक असंच निद्रानाशाचं वाक्य.
वीस वीस वीस - नाही, आढावा नाही घेणार. कारण....कारण झोप आवश्यक असताना जागं राहुन आढावे घेणं यासारखी चुत्येगिरी नाही.
’अस्वस्थ दशकाची डायरी’ लिहावी तर एवढं पण अस्वस्थ नाही गेलं दशक - थोडं फार मेहनतीचं वगैरे ठीक आहे, पण रुळलेल्या वाटा चालत गेलं कि रुळलेलं यश मिळतं आणि त्याच्यात दम नसतो - हे तुम्हाला माहित आणि मला.
तुम्हाला नसेल माहिती तर तुम्ही सुदैवी आहात.
वि.कु. अमिताभचं उदाहरण द्यायचे - कि चित्रपटात दाखवतात तसा हीरो - हुशार,प्रामाणिक, शूर, यशस्वी - जन्मत: नसतो. त्यामागची मेहनत चित्रपटात दाखवत नाहीत. पण तुम्ही तसे बनु शकता - एकेक मुद्दा घ्या - त्याच्यात हीरो बना. वगैरे वगैरे.
नाही - अनादर नाही करत आहे, एकेक मुद्दा घेऊन हीरो बनता येतं, पण त्यात ढिशुम ढिशुम ची मजा नसते.
ओह बाय द वे - हे म्हणायला ठीक, पण भर चौकात कुणाकडुन सण्णकन कानाखाली खाऊन बघा, किंवा त्याचं नाकाड फोडुन हातावरचं रक्त त्याचं कि माझं या झोलात अडकुन पहा - छातीतला भाता बाहेर पडायला धडपडत असतो, कानशिलं तापलेली असतात, हात थरथरत असतात आणि आईशपत - आख्ख्या जगातुन किण्ण आवाज येत असतो....
तर - ढिशुम ढिशुम ची मजा वेगळी.
विशीत ढिशुम ढिशुमची मजा घेतली. त्यात तेव्हा काहीच मजेशीर वाटलं नव्हतं, आता....मे बी.
हे लिहायचं खुळ म्हणुनच वाईट. तेव्हा कसं वाटलं होतं हे तेव्हात जाऊन लिहायला लागतं कारण आज त्याबद्दल वेगळंच वाटत असतं. आय मीन आठवणी वगैरे निव्वळ भंकसपणा आहे - मनाचे खेळ.
म्हणजे त्याचं असं कि मी चार वर्षाचा असताना मला विकेटकीपर म्हणुन उभा केला. बंटीच्या बॉलवर मंगेश पुढं जाऊन मारायला गेला, बॉल हुकला, आणि माझ्या हातावर टप्पा खाऊन स्टंपवर आदळला. मग सगळ्यांनी धावत येऊन माझी पाठ थोपटली - हे असं मला लख्ख आठवतंय. पण हल्ली मला तसं नक्की झालं होतं का? याची घोर शंका वाटतिए.
बहुतेक म्हणुनच लोकांना जुन्या मित्रांना भेटायला आवडत असावं. आपापल्या आठवणी तपासुन घेऊन (वाक्य अर्धवट - कंस अर्धा
पण तिच्यायचा माझा प्रॉब्लेम असा कि मला तेव्हाच्या आठवणी तेव्हासारख्याच आठवतात - त्या जुन्या होत नाहीत, त्यांविषयीच्या माझ्या भावना बदलत नाहीत किंवा त्यांची इंटेन्सिटी ही. आयदर हे - किंवा मी त्या आठवणी - म्हणजे आठवणींची माझी व्हर्जन - उगाळत रहातो, त्यांना जुनं होऊ देत नाही....
’घायल’ मध्ये सनी देओल कसा जुन्या घरच्या अठवणींत एवढा मग्न होतो कि तेव्हाची घरंगळती बाटली उचलायला खाली झुकतो - तसं काहीसं....
असा आठवणींचा लवाजमा घेऊन लिहायला बसल्यावर खरं काय आणि भास कुठले, दाखवायचं काय आणि बघायचं किती, कसं, कुठे, कुणाला - झोल इतके होतात, कि काव्याशिवायच्या निद्रानाशाच्या कविता जन्म घेतात.
किंवा घेत असाव्यात.
वीस -
लिहायला काही नाही, असल्यास लिहावंसं वाटत नाही, वाटल्यास लिहिता येत नाही, येत असल्यास लिहायचा दम नाही, दम असल्यास -
वेल दम आहे म्हणुनच लिहायला बसलोय, पण वीसला जनक मानुन लिहिणं यात राम वाटत नाही.
वीस आलं आणि गेलं - त्यात माझं काय झालं हे महत्वाचं.
माझ्या आयुष्यात माझं काय झालं याचा ऍनॅलिसिस मला करता आला तर सही होईल.
’Life is what happens when you are planning for something else' असं लोक म्हणतात - तसं माझ्या बाबतीत झालं नाही. मी जे प्लॅन केलं ते मिळवलं. निदान मला तरी तसं वाटतं. म्हणुन मी महान होत नाही. चारचौघांच्या नजरेत यशस्वी होतो. हेच चारचौघे दशकापुर्वी माझ्या याच प्लॅनला हसत होते - हा भाग अलाहिदा.
या चारचौघांना ’ले भेंचोद’ म्हणणं २-४ वर्षांपुर्वी बरं वाटायचं - आता बोअर वाटतं.
दशकांपुर्वीची जयगीते अजुनी घुमत कानी
दशकांपुर्वी अखिल धरेला क्षेम दिले आम्ही
ते सळसळते पौरुष फिरुनी नसांत वाहु द्या....

गिरीकुहरातिल गर्द बनांतिल सिंहाच्या छाव्यांनो....उद्या झोप बीप झाली कि परत लिहायला बसा.

मीनव्हाईल - लिहिणं चालु.
नसल्यास - लिहायचा विचार चालु.
नसल्यास - अनुभव चालु.
नसल्यास - असला पाहिजे.
नसल्यास - त्याची आठवण बनते.
बनल्यास - छळु लागते.
लागल्यास - कधी ना कधीतरी लिहुन तिची कत्तल करावी लागते.
विशीची कत्तल - तिशी उदास.

मध्यंतर.

नको - समाप्त.

****

ता.जा.भां.ल.न.

इटर्नल सनशाईन ऑफ द स्पॉटलेस माइंड

2007-09-24T00:13:00.000-07:00

सतरा.

- सलील वाघ.

काही पानगळीची
काही पानगळ थांबलेली
वसंताच्या रस्त्याला लागलेली
वस्तुमानाची वाटणी वेगळी
प्रत्येक झाडात फांद्यांना खोडांना
पानांना
तसंच माझं इथं आहे
प्रत्येकात प्रत्येकात माझी
गुंतवणुक आहे वर्मी
ठक्क आकाशावर ठिण्ण चांदण्यांवर
शुकशुकाट दिव्यांवर
अपरात्री पसरलेल्या मैदानांवर
माणसं घरोघर गेल्यावर
आणि कोणत्यापण रस्त्यांवर
माझा जीव आहे वर्षांवर महिन्यांवर
प्रसंग कट्टे ओळखी आठवणी
आजुबाजुच्या झुडपाकुंपणाला
मंद फासलेले कडुलिंबाच्या
मंजिऱ्यांचे वास शिवाय
मोगऱ्याचेही सहनशक्तिपलिकडचे
घणाघाती घणाघाती
माझे अवयव आहेत ते
मला फुटलेले
मी त्यांना आपलं मानतो
शिवाय त्यांना मी मजकुराची
विरामचिन्हं मानतो
धाव घेतो एका विरामचिन्हाकडुन दुसऱ्या
प्रत्येकाकडुन उचल घेत
धाव घेतो धाव घेतो
उफाळुन धडपडत
गोळा करतो फेकतो गोळा करतो
माझ्या संज्ञेची खांडोळी वारंवार

धाव घेतो एका विरामातून
दुसऱ्या विरामाकडे
प्रत्येकात असतो वेग
कोंडिस्त
माझ्या अस्तित्वाचा स्फटिक
पदोपदी विरघळतो धारण होतो त्यात
निकरानी. तगमगत. मंत्रमुग्ध.

पण हवं ते मिळायला
धूळप्रमाथी पश्चिमवारा इथं येईल
तेंव्हा मी सगळ्या इथून
हायसा झालेलो असीन
माझ्यालगत बिलगुनही
अनोळखी देशात
अस्तित्वप्रमेयाची दणकट चौकट फोडून
अज्ञाताच्या अमानुष प्रांतात
फारतर माझा लवलेश
आणि मागमूस इथं उरणार
कवितांमधुन ठाय लयीत

कवितांमधून ठार लयीत
एकदा मला एक कोणतंतरी
फूल सापडलं होतं म्हणजे
ऍक्चूली फूल असं नाही
फुलासारखंच काहीतरी
ते मी तुझ्याकरता
दोनशेपानी वहीत
जपुन ठेवलवतं फार
हमसाहमशी. तू दिसताक्षणीच
शेकडो शुभवाद्यं डसली इत्यादी सगळं
मी तुला कसं कळवू कायम ठेवू
कवितेत्‍नं
माझी अस्तित्वमुळं थेट पसरलेली
माझ्यापासून जैविक शरीरानी
माझ्या उंचीत रंगात चणीत श्वसनशैलीत
रक्तगटात वीर्यपेशींत घटकात एकीकडे
माझ्या इतिहासभूगोल मूल्यांत
परंपरा सणासुदी मानस-विश्वात
एकीकडे मी आत्मसात करतो
अभिव्यक्त करतो त्या जाणीवांच्या
अंतरिक्ष खगोलात. ददातीत. शोषात.
अगदी एकूणएक एकूणएक
आणि तू तरी वेगळी कशी
तुझी सुद्धा अस्तित्वमुळं
वेगळी तरी अशीच थोड्याफार फरकानी
अशीच गेलेली सर्वकडे.....
अस्तित्वाचं केवलमूल्यं
व्यवस्थेच्या कालावधीच्या
जागतिक नाईलाजाला खिळलेलं
माझ्यासारखंच एका मनुष्याचं माणसाचं

या सगळ्या पाळामुळांचे भानांचे
उंबरे ओलांडून
कसं जाता येईल
क्रांतीमान उजाडणाऱ्या भाषांमध्ये
नको असलेल्या संदर्भांना धाशा देऊन
तुझ्यापुढं निमिषात कसं होईल
माझं रूपसर्जन कवितेत्‍नं आणि -
परिक्रमेचं परिमार्जन खडानखडा?
त्यातून शिवाय हल्ली तर मी
मलाच आवडेनासा आहे
माझ्या खुनशी नजरेपास्नं
नेटानी लपवतो मी स्वत:ला
पण एक दिवस असा येणार
आणि खडसावेल मला परखड
म्हणून मी अगोदरच सगळ्या
सगळ्या संवेदना दोलायमान
पाजळून घेतोय
मांज्रीसारख्या
ह्यावर त्यावर
ओक्साबोक्शी

टु एन्शियन्ट ईव्हिनिंग्ज....

2007-09-11T01:41:00.000-07:00

आई शपत -
हे असं पहिल्यांदाच होतंय.
युजुअली लिहायला वेळ काढायचा फक्त प्रश्न असतो. लिहायला आपोआप सुचतं. मग धाडधाड लिहित जायचं, एकदा वाचायचं आणि पोस्ट करायचं. (मग जनता त्याचे काय काय अर्थ लावते ते पहात हसत बसायचं).
पण मागच्या काही दिवसांत ऍब्सुल्युटली काहिही सुचत नाहिए.
नाही म्हणायला २ आठवडे फक्त समुद्र बघत काढले तेव्हा लिहायचं होतं - लिहिलंही, पण पोस्ट करण्याच्या दर्जाचं झालं नाही.
दोन आठवडे रंग वाळताना पाहिला तेव्हा एक गोष्ट सुरु केली, पण ती ही पुर्ण नाही झाली. यात एक धमाल झाली पण. म्हणजे गोष्टीत एक मुलगा आणि एक मुलगी. मग नुसते डायलॉग्ज लिहायचे कि परिस्थितीवर्णन वगैरे करत बसायचं याच्या झोल मधे आणखी झोल झाले. म्हणजे त्याचं असं कि डायलॉग्ज लिहायला लागलो तर लक्षात आलं कि च्यायला - पोराचे डायलॉग्ज लिहिता येताहेत, पण पोरीचे कसे लिहिणार?
म्हणजे हातानेच - पण कसे म्हणजे - नक्की पोरी बोलतात कशा?
आमच्या शाळेत पोरी होत्या पण त्यांच्याशी बोलल्याचं कधी आठवत नाही. अकरावी- बारावीत नाही, इंजिनियरिंगची पहिली दोन वर्ष नाही. मग पुढचे दोन वर्ष एक छावी होती - पण तो प्रकार वेगळा होता.
परत कधी कुठल्या मराठी पोरीशी बोलायचं कारण पडलं नव्हतं.
त्यामुळे - मुली नक्की बोलतात कशा - हा एक (गहन) प्रश्न पडला.
यावेळी - जॅक निकल्सन चं 'ऍज गुड ऍज इट गेट्स' मधलं तत्व पण वापरुन पाह्यलं - म्हणजे त्याचं असं कि निकल्सन त्यात एक (प्रसिद्ध वगैरे) लेखक असतो. मग त्याची एक चाहती (अगं बाई अरेच्चा करत वगैरे) त्याला - तुम्ही बायकांच्या मनोवृत्तीचं वर्णन इतक्या छान प्रकारे कसं करता विचारते. हा प्राणी आधीच (आणि कायमचा) वैतागलेला असल्याने उत्तर देतो - हे बघा बाई, त्याचं असं आहे कि बाईच्या मनोवृत्तीबद्दल लिहिताना मी एक पुरुष घेतो आणि त्यातुन लॉजिक आणि अकाउंटॅबिलिटी काधुन टाकतो! व्हॉला!!
तर - ते लॉजिक पण वापरुन बघितलं. पण ते पटेना.
मग एकदा (ऑफकोर्स 'वन टू मेनी' झाल्यानंतर) 'धडक धडक' लिहायला घेतलेलं - ते एवढं पुचाट झालं कि मी ते परत परत डिलीट केलं - अगदी लॅपटॉप फॉरमॅट करावा का एवढं वाटेपर्यंत!

तर सांगायचा मुद्दा - मध्यंतरी लिहायचा प्रयत्न केला पण जमेना.
आता तर प्रयत्न करायलाही जमेना व्हायला लागल्यावर म्हटलं - च्यायला हे जरा अतीच होईल. कॉलेज फुटबॉल बघताना 'ब्रिजेस ऑफ मॅडिसन काउंटी' सुरु झाला - आणि आपोआप सुचायला लागलं....
'ब्रिजेस ऑफ मॅडिसन काउंटी'....हुरुहुरींची ऐतिहासिक कहाणी - कि ऐतिहासिक हुरहुरींची?....
वेल - आय ऍम शुअर - प्रत्येकाचंच 'युं होता तो क्या होता' होत असेल वेगवेगळ्या गोष्टिंबाबत!

समुद्राचं सांगत होतो.
एका मिलियन डॉलर घराची (बँड-एड लावुन) डागडुजी करायला एका समुद्राकाठी जात होतो दोन आठवडे मध्यंतरी....
जाता येता फेरीमध्ये सामंतांचं 'अश्वथ' वाचत होतो. सुरुवातीला वाटलं - सामंत वाचावा तो समुद्राला साक्षी ठेऊनच....
डागडुजी करायला इतर लोक होते - त्यामुळे मला समुद्राकडे बघत बसणं याशिवाय दुसरं काम नव्हतं.
का कुणास ठाऊक - असं उगाचंच वाटायचं कि (जेव्हा कधी) असं समुद्राकडे बघत काही दिवस काढीन तेव्हा त्याच्या गूढतेबद्दल वगैरे येड लागेल.
तुम्ही कधी असे समुद्राकडे पहात बसलायत का?
अथांग, निळा, लाटा आणि पाण्याने भरलेला समुद्र?
अशा वेळेस पटतं कि समुद्राबद्दल अवाढव्य विषेशणं वापरणारे लोक तरी च्युत्ये आहेत किंवा आपणतरी!
आय मीन - असला आळशी समुद्र पाहिला कि असं वाटतं कि सुर्य, चंद्र, तारे आणि जगातली तमाम बदकं झक मारतात!!
हे आणि असंच काहितरी लिहिलं होतं - ते पण कागदावर.
बहुतेक तेव्हाच तो आळशी समुद्र मला चावला.
मग मागचा महिनाभर - शक्यतो आलेली कुठलीही मेल ओपन करायचं टाळणे, लायब्ररीची पुस्तकं मुदत उलटल्यानंतरही परत न करणे, ५ तारखेच्या सकाळपर्यंत रेन्ट भरणं लांबवणे वगैरे - डिप्रेशन मधले रेग्युलर प्रकार डिप्रेशन शिवाय अनुभवले.
आळशीपणा म्हणजे धमाल असते पण - म्हणजे काहीच करायचं नाही. म्हणजे रात्री उशिरा पर्यंत झोपेशी लढत जागायचं आणि सकाळी उशिरापर्यंत गजराशी लढत झोपायचं. प्रॉब्लेम म्हणजे गिल्ट! च्यायला जाता जात नाही. आणि मग त्याच्यामुळे आळस एन्जॉय करता येत नाही....

हे सगळं लिहिताना दिवस होता.
आता रात्र झाली.
म्हणजे आता सन्नाट्यात काहीतरी अल्टिमेट सुचेल!
भेंडी च्यायला हे अल्टिमेट वगैरे सुचतं कसं पण?
अभ्यास करताना ट्रान्स मध्ये गेल्यावर जसं वेळेचं भान रहात नाही, तसा ट्रान्स मध्ये जाण्याचा प्रयत्न केला तर प्रत्येक सेकंदाला किटकिट करुन हॉलमधलं घड्याळ मला बेभान होऊ देत नाहिए.
च्यायला पावणे बारा! म्हणजे भुतंखेतं पंधरा मिनिटांत येणार....
आणि हा लॅपटॉप मिटवुन डोक्यावर गच्च पांघरुन ओढुन झोपायला १५ मिनिटांपेक्षा जास्त वेळ लागणार. त्यापेक्षा जाऊदे ना! येऊ दे भुताला.
त्याला माझ्या पॅरानॉईया च्या गोष्टी सांगीन.
पॅरानॉईया म्हणजे....
म्हणजे एखाद्या गोष्टीची विनाकारण भिती वाटते ना - त्याला पॅरानॉईया म्हणतात!
म्हणजे....म्हणजे मी तिसरीत असताना माझ्या मित्रांनी मला सांगितलं कि सगळ्या प्राण्यांमध्ये सगळ्यात जास्त ताकद गव्यात असते! तर गवा तुमच्या मागे लागला तर तुम्ही वाचु शकत नाही. तुम्ही कितीही जोरात धावलात तरी गवा तुम्हाला शिंगावर उचलतोच! मग उपाय एकच. कधीही सरळ रस्त्याने किंवा गोलात धावायचं नाही. काटकोनात पळायचं! (कारण बहुतेक गव्याचा पिक‍अप कमी असतो!). तर तेव्हापासुन मला काटकोनातले रस्ते आवडतात!!! (बहुतेक म्हणुनच मला 'कल डी सॅक' मधलं घर नकोय)....
पाचवीत असताना घरी थोडी तंगी आलेली. त्यातच आम्ही पुण्याला शिफ्ट झालेलो आणि टि.व्ही. वर सतत लहान मुलांना किडनॅप करणाऱ्या चोरांबद्दलचे कार्यक्रम लागायचे. मग मला सतत अशी काळजी कि मला किडनॅप केलं तर आई-बाबा पैसे कुठुन आणणार? तेव्हापासुन बसमध्ये शिरल्या शिरल्या बसमधल्या प्रत्येकाचा चेहरा पाहुन तो लक्षात ठेवण्याचा प्रयत्न करण्याची सवय लागली ती आजतागायत.
ती एक सवय तशीच कुठल्याही हॉटेल मध्ये गेलं तरी जागा निवडताना - जिथुन दरवाजा दिसेल अशी निवडायची सवयही! सबब - आपला पाठलाग करणऱ्या माणसाला हुलकावणी जरी देता आली नाही तरी निदान तो कोण आहे ते कळावं!
आता आमच्या घरातलं भुत पण माझ्या शेजारी बसुन खुदुखुदु हसायला लागलंय!
आमच्या घरातलं भूत म्हटलं कि गम्मत वाटते ना? पण खरंच आमच्या घरात एक भूत आहे! इथे आल्याआल्याच त्याला ओझरतं पाहिल्यासारखं वाटुन २-४ वेळा दचकलो होतो, पण मग त्याने - ते पण मला बघुन असाच दचकलं होता सांगितल्यावर आम्ही शक्यतो एकमेकांना घाबरवायचं नाही असं ठरवलंय!
का कुणास ठाऊक - भूत म्हटलं कि (ऑफकोर्स लहानपणा पासुन) ते निळू फुलेंसारखं दिसत असावं असा समज!
आता भूत पण मुडात आलंय! मला - त्याच्या पॅरानॉइयाच्या गोष्टी सांगायला! पण मी त्याला कटवतोय. बाबा रे - बारा पाच झाले. तुझी वेळ संपली. आता मला पकवु नकोस. जा बाहेर जाऊन टी.व्ही. बघत बस. आणि हो - तो रिमोट उद्या सापडेल अशा जागी ठेव! च्यायला इथे (बायको उदार मनाने देईल त्यातलं) निम्मं आयुष्य टी.व्ही. बघण्यात आणि उरलेलं निम्मं रिमोट शोधण्यांत चाल्लंय!
कधी कधी हे भूत एवढ्या रात्री टी.व्ही. वर काय बघत असेल याचं मला नवल वाटतं. कारण एवढ्या रात्री (रात्रीच काय - दिवसाही) कुठले 'सन टी.व्ही.' वगैरे आमच्याकडे दिसत नाहीत. पण आम्ही एकमेकांना न घाबरवण्याची प्रतिज्ञा (रात्रीही) पाळतो.

साडे बारा!
म्हणजे बहुतेक भुताबरोबरच काहीतरी भन्नाट सुचण्याची शक्यताही मावळलेली दिसतिए!

त्या मुला मुलीच्या गोष्टी बद्दल सांगत होतो.
ती सुरू केली तेव्हा - पुर्वग्रह दूषित ठेवायचे नाहीत असं ठरवलं होतं.
म्हणजे - म्हणजे ते दोघं प्रेमात पडत नाहीत असं दाखवायचं!
का? तर ऑबव्हियस नको म्हणुन.
ते का? - माहित नाही.
मग विचार केला कि - उगीच यांना असं बांधुनही ठेवायचं नाही.
मग काय? तर बोलु देत.
प्रेमात बिमात पडायचं तर पडू देत.
कोरी पाटी घेऊन सुरुवात करु देत.
आता मीच माझ्याकडे कोऱ्या पाटीचा हट्ट धरल्याने, भेटले तेव्हा त्यांना त्यांची नावं आठवेनात.
पण मुलगा मुलत:च हुशार असल्याने (!) त्याने स्वत:चं नाव - 'चि. च' असं सांगितलं!
आणि मुलगी संकोच सांभाळुन बिनधास्त असल्याने तिने मुलाची री ओढुन -
वेट अ मिनिट - इतके वर्ष विचार केल्यावर मला आज कळतंय - री ओढणे म्हणजे टांग ओढणे!
तर मुलीनेही मुलाची (शाब्दिक) री ओढत तिचं नाव 'कु. क' असल्याचं सांगितलं.
पण मुलाला (तो पुण्याचा असल्याने) 'आज माझ्या गाडीला सॉल्लीड अपघात होता होता वाचला. पण एकच्या आत चितळ्यांकडे पोचायचं असल्याने एकशे वीसने लक्ष्मी रोडने सुसाट सुटलो. वाहतुकीच्या खोळंब्याने नागनाथाला कट मारुन शनिपाराला गाडी लावतो तो पोपट! चितळ्यांनी शटर खाली ओढलेलं!!' - या किंवा अशाच काहीशिवाय बोलणं सुचेना.
मग मुलीनेही त्याला कट मारुन तिच्या कझिनच्या (!) घोड्यावर मांड ठोकली, आणि (टिपिकल पुणेरी आवेशात) घोड्याला (कि कझिनला?) टाच मारली.
ते तिघेही (कु. क, कझिन आणि घोडा) मग 'एकशे वीस' ने (चौखूर) उधळले - हे सांगणे न लागे!

उसळले धुराचे मेघ सात निमिषांत -
वेडात मराठे वीर दौडले रस्त्यात.....

च्यायला एक वाजला आणि मला विडंबनं सुचताहेत.....
तर - अशा तऱ्हेने गोष्टीचा पोपट झाला.

मीनव्हाईल - बरीच जनता मी का लिहित नाहिए यावर बोंब मारतिए व माझ्या जिवंत असण्याचे पुरावे मागतिए - हे पाहुन मौज वाटली आणि 'आईना मुझसे मेरी पेहलीसी सूरत मांगे' हे गाणं आठवलं. तसा मौजेचा आणि गाण्याचा अगदी बादरायणही संबंध नाही, पण आठवलं. बरेच लोक भुमीगत झालेत आणि आपापल्या अभयस्थानांवरुन मला आंदोलन चालु ठेवण्याबद्दल (सांकेतिक) प्रोत्साहन देताहेत हे पाहुनही मौज वाटली. अर्थात - यावेळी 'आईना मुझसे मेरी....' आठवलं नाही!
थोडक्यात काय - तर गाणं आठवो न आठवो - मौज वाटली.
इतर जनता (म्हणजे ट्युलीप) कम्युनिस्टांच्या आवेशात 'सरकार पाडु!' चा आव आणत दुकान चालु ठेऊन आहेत याचा विषेश आनंद वाटला. मी पण मग संघाच्या आवेशात 'अखंड भारत' चा नारा दिल्याप्रमाणे 'आमचंही दुकान चालु आहे' चा नारा देतोय!

अर्थात - दुकान चालु असल्याचं दाखवणं आणि दुकान चालवुन दाखवणं यात जमीन-अस्मानाचा फरक आहेच. आमचं दुकान दिवाळखोरीत गेलं तरी चालु रहाणार याची हमी. आता ते चालवायला आम्हाला किती जमतंय ते बघु!

तोपर्यंत -

'टु एन्शियन्ट ईव्हिनिंग्ज ऍन्ड डिस्टन्ट म्युझिक'....

अधिवेशन - पेज २ ऑफ २

2007-07-05T12:33:00.000-07:00

म.टा. ने पोपट केला.
म्हणजे त्यांनी लेख इथे पाठवा - म्हणुन दिलेला ऍड्रेस चुकीचा निघाला.
म्हणजे - आग्रहाने जेवायला बोलवायचं आणि चुकीचा पत्ता द्यायचा - तसं काहीतरी.
एनीवे - आज सोमवार, म्हणजे अधिवेशन संपुन दिवस लोटलाय. अधिवेशनाची लाईव्ह कमेंट्री करायचा विचार होता - अर्थात बाहेर बसुन, पण वीकेंडच्या इतर कामांमुळे ते काही शक्य झालं नाही. त्यामुळे आता जसं आठवेल तसं लिहितो.

मागचा लेख लिहिल्यावर मलाच अधिवेशनाबद्दल उत्साह कि काय ते आला. मग गुरुवारी रात्री जेवण झाल्यावर श्रीखंड सोडुन मी सहकुटुंब सहपरिवार अधिवेशनाची तयारी बघायला गेलो. नेहमीच्याच पार्किंगच्या तुटवड्याला वैतागुन गाडी ४-५ ब्लॉक्स लांबच लावायला लागली. कन्व्हेन्शन सेंटरकडे जायला लागलो तसे मराठी देसी दिसु लागले. त्यावर काय वाटलं ते आता नीटसं आठवत नाहिए किंवा शब्दांत मांडता येत नाहिए. म्हणजे (टाय शिवाय) कोट घालुन किंवा पंजाबी ड्रेसेस घालुन कॅरी ऑन लगेज कुणी साईड वॉकवरुन ओढुन जाताना दिसलं तर काय वाटेल? अंगात जरा उत्साह आला. अरे - आपलीच माणसं आहेत, असं वाटलं. गावचा माणुस शहरात भेटल्यावर वाटायची तेवढी आपुलकी वाटली. ’काही मदत करु का?’ असं विचारण्याचा विचार प्रत्येक मराठी दिसला तेव्हा आला. पण ते लोहचुंबकाचे एकाच पोलॅरिटीचे पोल जवळ आले कि कसे ’रिपल्स’ करतात, तसं रिपल्शन जाणवलं. शेवटी एक काका-काकु समोरुन आले.
म्हणजे मी काका-काकु म्हणण्या एवढे मोठे नव्हते ते लोक, मे बी मिड-थर्टीज असतील. पण दोघेही सुबक, सुंदर, ठेंगणे. अशा लोकांना लहानपणी पासुन काका-काकु म्हणायची जी सवय लागलिए ती अजुन मोडवत नाही.
मी हसलो.
काका हसले.
काकुंचा नक्की कुठलं एक्सप्रेशन द्यावं यावर गोंधळ झाला.
मग काकांच्या चेहऱ्यावरचं हसु टोटल वाईप आऊट होऊन पुन्हा १ ते ३२ प्रकटलं!
मी ’नमस्कार’ म्हणालो.
ते म्हणे - ’तुम्ही रेडलाईन मधुन आलात का?’
मी इथल्या बसेस वगैरे फारश्या वापरत नाही - त्यामुळे रेडलाईन कि ग्रीनलाईन वगैरे माझ्या सपशेल डोक्यावरुन.
मी म्हटलं - ’मला रेडलाईन बद्दल माहिती नाही, पण तुम्हाला जायचंय कुठे नक्की?’
’नाही नाही, आम्हाला वाटलं तुम्हीपण रेडलाईन हॉटेल मधुनच येताय.’
’ओह! हॉटेल....’
मी आजुबाजुला रेडलाईन नावाचं काही पाहिलं कि नाही ते आठवायचा प्रयत्न केला पण आठवेना.
मग तेच म्हणाले ’असु द्या - आम्ही शोधतो. आमचा हा डावीकडे कि उजवीकडे घोळ तिसऱ्यांदा होतोय.’
मी ’सॉरी’ म्हटलं.

आलेल्या लोकांमधले भारतातुन किती आलेत आणि ’इथलेच’ (म्हणजे अमेरिकेतले) किती हे नीटसं कळत नव्हतं. अर्थात ते कळणार तरी कसं? कारण (जेवढं काही ऐकु आलं त्यावरुन) सगळेच लोक ऍक्सेन्ट दाखवण्याच्या अथवा त्याची टिंगल करण्याच्या प्रयत्नांत. यावर मला (लहानपणी) गावाला गेल्यावर ’मला आईसक्रीम हवंय!’ असं म्हटल्याची आठवण झाली. आजींनी खुदुखुदु हसत ’गारीगार पायजे व्हय तुला?’ म्हणुन १० पैसे दिले होते. आमच्यातल्या लग्नकार्यात पण असंच होतं. गावाकडची माणसं गावचा ऍक्सेन्ट लपवण्याच्या प्रयत्नांत आणि पुण्यातले लोक पुणेरी ऍक्सेन्ट दाखवण्याच्या प्रयत्नांत. मग जे व्हायचे ते झोल इथेही होताना दिसले.

अधिवेशनाची ’थीम’ ही ’विश्वची घर माझे’/’सेतु बांधा रे’ अशी होती. आता विश्वच घर असल्यावर घरातल्या घरात सेतु का बांधायचा असला अघोरी विचार माझ्या मनात आला, पण म्हटलं जाऊ द्या - आपल्याला काय?

वातावरण सांगायचं झालं तर टिळक रोडवर ’बादशाही’ च्या चौकात जेवढं मराठी वाटेल - तेवढं आणि तेवढंच मराठी वाटायला लागलं होतं. त्याच चौकात टिळक स्मारकच्या कॉर्नरच्या कॅसेट शॉप मध्ये एकदा भक्ती बर्वे दिसली होती. इथेही नजर कुणी ओळखीचं दिसतंय का म्हणुन भिरभिरत होती, पण कुणी दिसत नव्हतं. काही अंधुक ओळखीचे चेहरे होते पण ते कधी आणि कुठल्या मालिकेत वगैरे पाहिले ते आठवत नव्हतं. माधुरीला त्या मराठी वातावरणामध्ये ’मराठी’ काही दिसत नव्हतं.

वर गेलो आणि जब्बार पटेल दिसले!
आई-शपत माझी कॅमेरा विसरल्याबद्दल प्रचंड चरफड झाली. ते दीपा श्रीराम आणि आणखी लोकांबरोबर गप्पा मारत उभे होते. मग आम्ही कुठले कार्यक्रम किती वाजता आणि कुठल्या सभागृहात आहेत याचे फलक बघत बसलो.
नमुद केलंच पाहिजे असं म्हणजे - लोकांना माहिती देणारी व्यवस्था चोख होती. प्रत्येकाला कार्यक्रमांचे डीटेल्स देणाऱ्या पुस्तिका रजिस्ट्रेशन करतानाच दिल्या जात होत्या. त्या पुस्तिका, बीएमएम शिक्का असलेल्या पिशव्या (आता या पुणंभर वर्ष दोन वर्ष दिसतील!), ’पर्सिस्टंट’ ची जाहिरात असलेली रजिस्ट्रेशन बॅजेस इत्यादी गोष्टी रजिस्ट्रेशन डेस्कवरच मिळत होत्या. नमुद केलंच म्हणजे केलंच पाहिजे ते म्हणजे - रजिस्ट्रेशन डेस्क वरचे व्हॉलंटियर्स अत्यंत सौजन्यशीलतेने लोकांच्या कुठल्याही प्रश्नांची उत्तरं देत होते.
विषयपालट झाला.
तर - वर गेलो आणि जब्बार पटेल दिसले!
मी ढगात जातोय आणि माधुरी मला खाली खेचतिए अशी परिस्थिती व्हायला लागली. म्हणजे मी भीड चेपवत ’जाऊन बोलावं का?’ कि ’कशाला उगीच डिस्टर्ब करायचं!’ या झोल मध्ये आणि माधुरी - ’हे कोण?’ या प्रश्नात अडकलेली. मग पटकन जब्बार पटेल किती थोर आहेत याबद्दल माधुरीला माहिती दिली. मनात मात्र ’तु तलम अग्नीची पात’ गुणगुणत राहिलं. अधिवेशनाचं ब्रीदवाक्य ’एलायझा एलायझा’ ठेवायला पाहिजे होतं असंही उगीच वाटुन गेलं.

आता परत विषयांतर करत ’मुक्ता’ कडे जातो. अविनाश नारकर, सोनाली कुलकर्णी, विक्रम गोखले, श्रीराम लागु अशी तगडी स्टारकास्ट असलेला मुक्ता ’प्रभात’ ला पाहिला होता तेव्हा खरंतर जातीभेदाची - म्हणजे अगदी खरंच सांगायचं तर राखीव जागांमुळं दलितांबद्दलची चीड - बरंचसं आयुष्य व्यापुन होती. ’मुक्ता’ - ढसाळांच्या रांगड्या, मल्लिकाच्या तलम आणि महानोरांच्या हळुवार शब्दांत ’डीप इंम्पॅक्ट’ करुन गेला होता.
भेद हा वाईटच. मग तो दलित असण्याने वाटो अथवा जानवं दिसण्याने, बबन असण्याने वाटो अथवा....
श्रीराम लागुंचं ’एलायझा’ ऐकलंयत?
च्यायला गाणं बघताना न दाखवलेलं, घोड्यावर खेचुन लुटुन नेलेलं दु:ख - लख्ख दिसलं होतं.
माझ्या आजोबांची इथल्या बबनशी ओळख करुन देणारे जब्बार पटेल - म्हणुनच या संमेलनाचे अध्यक्ष म्हणुन पर्फेक्ट होते.

पण आता मला त्यांना बघुन एवढं सगळं वाटलेलं - ते त्यांना कसं सांगणार?

ते जायला निघाले तेव्हा अगदीच रहावलं नाही, म्हणुन भेटायला गेलो. म्हटलं - ’नमस्कार! मी अभिजित बाठे!!’ त्यांनीही ’नमस्कार’ केला. आणि च्यायला मला काय बोलावं सुचेना. ’आय फील हॉनर्ड टु मीट यु’ म्हणालो. ’अरे! थॅन्क यु!!’ म्हणुन त्यांनी मधाळ स्माईल करत त्यांचा उबदार हात पुढे केला आणि च्यायला खचलोच!
’तुमचे पिक्चर्स पाहिलेत, ’मुक्ता’ पाह्यलाय’ म्हणालो आणि वाटलं - च्यायला काय पकवतोय मी....
मग नेहमी प्रमाणे अवघड परिस्थितीत अडकल्यावर वाचा जशी इंग्रजीचा आधार शोधते तसा म्हणुन गेलो ’आय डोन्ट नो व्हॉट टु से.....’
दोन फुल्ल सेकंद त्यांनी डोळ्यात पाहिलं (किंवा मला तसं वाटलं), आता दोन्ही हातात माझा हात घेऊन म्हणाले ’थॅन्क्स अ लॉट!’....

बरं झालं कॅमेरा विसरलो. नायतर तो क्षण बापजन्मात पकडता आला नसता....

व्हॉव....हे जरा जास्तच सेन्टी होतंय!

तर - मग आणखी उगीच इकडे तिकडे करुन घरी आलो.
दुसऱ्या दिवशी आई-बाबा जाणार होते पुस्तक प्रदर्शन बघायला. म्हटलं - थांबा, मी सोडतो. मग प्रदर्शनात साधुंचं ’सिहासन’ घेतलं. अर्ध्याच तासाचं पार्किंग मिळालेलं, मग गाडी हलवुन दुसऱ्या जागेवर लावुन बाहेर आई-बाबांची वाट बघत बसलो तर तेवढ्यात समोर अविदा दिसले!
च्यायला आता परत पोपट.
म्हणजे सगळं टीनेज ज्यांचा पाठलाग करण्यात आणि भाषणं ऐकण्यात आणि आमचंही दशक अस्वस्थ करुन घेण्यात घालवलं ते अविदा दत्त म्हणुन समोर!
मग गेलो भेटायला.
’नमस्कार अविदा! मी अभिजित बाठे!! आपण प्रबोधिनीत....’ म्हणेतोवर ’अरे बऱ्याच वर्षांनी! केवढा बदललायस!!’ करत अविदांनी डायरेक्ट जुनी ओळख काढली. च्यायला आता तर मला अस्मान ठेंगणं व्हायला लागलं! ते त्यांच्या ऑर्थोपेडिक सर्जन असलेल्या भावाबरोबर - शंतनु बरोबर आले होते. मग आई-बाबा आल्यावर शंतनुने आमचा एक मस्त फोटो काढला. उभ्या उभ्या अविदा, आई-बाबा, शंतनु, (डॉ) भुषण - वगैरे गप्पा चालु होत्या तर - मरुन कलरचा झब्बा पायजमा घालुन, पांढरी दाढी असलेले एक गृहस्थ भरभर चालत अविदाला भेटायला आले. त्यांच्या मराठी - इंग्रजीत भरभर गप्पा चालु झाल्या, त्या थांबवत अविदा म्हणाले ’तुमची ओळख करुन देतो. हा अभिजित बाठे - इथे सिऍटलमध्ये सिव्हिल इंजिनियर आहे, आणि अभिजित, हे डॉ. नरेन्द्र जाधव!’
म्हटलं आता बासच!
यावेळी तर बोलण्याचा प्रयत्न करण्याचाही प्रयत्न नाही केला.
उपयोग काय? च्यायला कुणाच्या एका शब्दाने आयुष्य उधळणारे, घडवणारे आणि त्या अनुभवाच्या बोलांनी कित्येक आयुष्य बदलवणाऱ्या लोकांशी इतिहास बोलतो. आपण कशाला तो मेरु उचला?
ते निघुन गेल्यावर स्वत:शी बोलल्यागत अविदांशी बोललो - ’आमचा बाप....’ वाचुन काय वाटलं होतं....

मग अविदा आणि शंतनुला घरी जेवायला बोलावलं, दुसऱ्या दिवशीच्या त्यांच्या भाषणानंतर माऊंट रेनियरचा प्लॅन बनवला आणि जोरावर असलेलं लक आणखी टेस्ट न करता काढता पाय घेतला. आत मधुर भंडारकरची मुलाखत सुरु होत होती.

मी पाहिलेलं अधिवेशन खरंतर इथेच संपतं. कारण कुठलाही कार्यक्रम पाह्यला मी आत गेलो नाही. त्यामुळे आतल्या वातावरणाबद्दल मी काही बोलु शकत नाही. अविदांना लास्ट मिनिट कार्यक्रमांमुळे घरी येता आलं नाही, आणि त्यांचं भाषण आणि त्यानंतरची प्रश्नोत्तरं लांबल्याने रेनियर कॅन्सल झालं. पण मग त्यांनीही झाकीर हुसेनचा कार्यक्रम सोडुन मी, देवदत्त, कुणाल आणि कुणालचे आई-बाबा यांच्याशी दोन तास अल्टिमेट गप्पा मारल्या.
त्या गप्पा या एका स्वतंत्र लेखाचा विषय आहेत आणि त्यावर लिहायचा प्रयत्न करतोय.

हे इथेच सोडुन द्यायचं म्हणजे अर्धवट होईल.

पण आता कंटाळा आला - म्हणुन - समाप्त.

अधिवेशन - १

2007-06-28T18:15:00.000-07:00

म.टा.!
नमस्कार!!
काल तुमच्या पेपरात तुम्ही आमचा - म्हणजे अधिवेशनाच्या निमित्ताने सिऍटल मध्ये येणाऱ्यांचा - ’तुम्हीच आमचे रिपोर्टर’ म्हणुन उल्लेख केलात म्हणुन म्हटलं - चला, रिपोर्ट पाठवु!
आता रिपोर्ट पाठवताना पहिलीच गोची म्हणजे मी एक (तुमच्या जितकी ताणु तितकी ताणल्या जाणाऱ्या संज्ञेतही) ’अर्धवट रिपोर्टर’ आहे. म्हणजे त्याचं आहे असं - कि मी सिऍटलमध्ये आहे, पण अधिवेशनासाठी नाही. म्हणजे - मी इथेच रहातो. त्यामुळे मी अधिवेशनासाठी न जाता अधिवेशनच माझ्याकडे आलंय असं तुम्ही म्हणु शकता!
आई शपत - खरं सांगतो - त्याला मी जबाबदार नाही!
ऍक्चुअली खरं सांगु का? माझ्याच गावातल्या अधिवेशनाबद्दल मी ’म.टा.’ मध्ये वाचतो! आता यात वृत्तपत्र म्हणुन तुमचं सामर्थ्य आणि मराठी माणुस म्हणुन माझा नतद्रष्टपणा किती - या घोळात आपण जायला नको! कसं?
तर - अधिवेशन.
यावर आमच्या घरात रोज चर्चा होते.
म्हणजे आई-बाबा इथे आलेत याच महिन्यात - त्यामुळे त्यांना त्याचं कोण अप्रुप. बायको मराठी शिकतेय - त्यामुळे तिलाही अप्रुप. (अर्थात त्याचं कारण ’शिवाजी’ ची तिकिटं न मिळणे हे ही असु शकतं!). आणि मला....वेल ये झोल क्या है - असं राहुन राहुन वाटतंय.
कालचं तुमचं आवाहन, त्यात परत परागनं ऑरकुट वर मेसेज ठेवला - ’अरे या अधिवेशनात असते तरी काय?’ मग म्हटलं च्यायला लिहुच. अधिवेशनात जाणारे लिहायचे ते लिहोत - आपण ’बाहेरुन’ लिहु. बर लिहायचं ते पण कुठे? तुम्ही भले लेख मागवलेत - पण पेपरात लिहिणं म्हणजे (टिपिकल मराठी) टेन्शन. त्यापेक्षा मी बापडा माझ्या ब्लॉगवर लिहितो. छापायचं तर छापा. इथे जरा बरं आहे - म्हणजे उगीच तुमच्या पानावरची जागा अडवतोय असं होणार नाही, आणि मला माझ्या संकोचांबद्दल नि:संकोच बोलता येईल.

पाल्हाळ झाला ना? जाऊ द्या.

या अधिवेशनाचे पडघम कि काय ते बरेच दिवस वाजताहेत - महाराष्ट्रात! ८-९ महिन्यांपुर्वी मी या गावात रहायला आलो तेव्हा आल्यावर मला पण कळलं - कि ’यंदा इकडे’!! पटेल आणि जाधव येताहेत माहित होतं, पण पाटेकर, भांडारकर, पिळगावकरांबद्दल या आठवड्यातच कळलं. छान!!

आता एक प्रॉब्लेम आहे -
त्याचं आहे असं कि - मला थोडक्यात बोलता येत नाही.
म्हणजे - या अधिवेशनाबद्दल किंवा याच्या निमित्ताने म्हणा - मराठी माणसाबद्दल बोलायचं म्हणजे - सलीलच्या शब्दांत - मागे जाऊन बरंच पुढे जावं लागतं. म्हणजे कसं, तर विसर्जनाच्या मिरवणुकीत नुसता दगडुशेट चा फोटो दाखवला तर सगळं पोचतं का? नाही. मग ढोल ताशांचे आवाज शब्दांतुन पोचवायला लागतात - तसं.
तर - मराठी माणुस.
म्हणजे - अमेरिकेतला मराठी माणुस.
हा एक तुफान विचित्र प्रकार आहे.
म्हणजे त्याचं असं कि - गुल्टी (म्हणजे तेलुगु) म्हटला कि चिरु (चिरंजीवी हो! त्याचं ते ’लाडकं’ नाव आहे), लुंगी म्हटला कि रजनी, मल्लु म्हटला कि ’लॅन्ड ऑफ लगुन्स’, बंगाली - रसगुल्ला - हे कसे टिपिकल प्रकार. पण मराठी म्हटलं कि - अंधार!
नाहीतर प्रकाश!!
किंवा जे असेल ते - पण चित्र काहीच नाही.
म्हणजे हे मला प्रकर्षाने कि काय ते - जाणवतं. म्हणजे नाना आपला, माधुरी आपली, मंगेशकर ही आपले - पण आता हे लोक ’सगळ्यांचेच’ इतके आहेत कि ’केवळ माझा सह्यकडा’ म्हणायला ’सह्यकड्या’ शिवाय काही दिवा घेऊनही सापडत नाही.
बरं - इथलं म्हणालात तर - अमेरिकेत मराठी माणुस मुळात रहातंच नाही!
म्हणजे - रहातो, पण घरात. म्हणजे अगदी दाराबाहेर ’अपमान होईल’ वगैरे पाट्या नसतात, पण तरी - रहातो घरात!
मग मॉल्स मध्ये वगैरे कुजबुजत मराठी ऐकु येतं पण त्याची झेप संभाषणापर्यंत जात नाही. गेलीच आणि ’चला चहा मारु’ ऐकलंत तर खुशाल जागं व्हायचा प्रयत्न करावा.

तर - अशा अस्तित्व नसलेल्या, अथवा ते अस्तित्व यशस्वीरित्या लपवलेल्या लोकांचा सोहळा वगैरे म्हणजे - य झकास. मग आल्याआल्या खटॅक करुन मी मराठी मंडळाची वेबसाईट तपासली. अर्थात ती इंग्लिशमध्ये होती. मग मला इंग्लिश शिकल्याबद्दल बरं वाटलं. मग मी शिस्तीत तिकिट वगैरे किती आहे ते बघु म्हटलं. माणशी १७५ डॉलर - फक्त! १०० डॉलर कि काय ते - फराळाच्या कुपनचे - एक्स्ट्रा! मला मराठी असण्याचा अभिमान वगैरे आहे, पण २७५ गुणिले ४ - म्हणजे मी भारतात जाऊन (परत) येतो. तरी अधिवेशन वगैरे म्हणजे छानच.

सॉरी - हे कदाचित थोडं सारकॅस्टिक वाटत असेल तर खरंच सॉरी. कारण मराठी माणसांनी एकत्र येऊन असा काही कार्यक्रम करणं आणि ’आवाज कुणाचा’ ऐकवणं हे खरंतर स्तुत्यच. आणि शिवाय यात माझा काहिही सहभाग नसताना मी त्यावर नाराजीचा सूर काढणं हे ही चूक. पण आहे हे असं आहे. मला असं वाटतं - आणि वृत्तपत्र म्हणुन तुम्हालाही खऱ्यातच इंटरेस्ट आहे ना? कि तुम्हीही अजुन ’जलसा’ च्या आसपास घुटमळताय?

नानाची मुलाखत, अविदाचं भाषण, गेला बाजार विलासराव पण बोलणार. मग यात माझी ’मुक्ता’च्या कॅसेटवर जब्बारची आणि ’आमचा बाप....’ वर डॉ. जाधवांची सही घ्यायचं राहुन जाणार. बाकी इतर लोक म्हणजे थातुर-मातुर. मला या अधिवेशनाबद्दल उत्सुकता होती (आणि आहे) ते पटेल आणि जाधवांमुळे.
त्याचं असं आहे ना - कि इथे कुठल्याही मराठी मंडळाच्या साईटवर जाऊन पहा. जोशी, कुलकर्णी, गोखले, आगाशे पाह्यल्यावर आम्हालाच अस्पृष्य झाल्यासारखं वाटतं. मग त्यात असा बापाला ’बाप’ म्हणणारा जाधव आला कि आम्हाला घरी आल्यासारखं वाटतं! अगदी ’चित्तपावन’ गाडगीळांची उपस्थिती असुनही....!

देशमुखांमुळं नाही वाटत पण.
सॉरी विलासराव - आम्ही इथे नोकरी बोकरी करताना राजकारणावर वगैरे चर्चा करायचो, तेव्हा ’आमचा पंतप्रधान इकॉनॉमिस्ट, आणि राष्ट्रपती फिजिसिस्ट’ म्हणताना - दोन वीत भाता दोन बोटं मोठं व्हायचा. आता ’बाबांच्या’ अंगात येऊन ’ताईंना’ राष्ट्राध्यक्षाचा ’आशिर्वाद’ मिळाल्यावर त्याबद्दल आम्ही काही बोलणं उचित नाही, पण ताई - पाटिल ऐवजी शेखावतच लावा - असं ’अधिवेशनाच्या’ संध्याकाळी म्हणावंसं वाटतं! अर्थात - मराठी बाण्याची डरकाळी फोडणाऱ्या वाघाची जिथे शेळी झालीए तिथे विलासराव तुम्ही तरी काय करणार म्हणा....

जे जाधवांचं - तेच पटेलांचं.
मराठी असण्याबद्दल ज्या ज्या लोकांमुळे अभिमान वाटतो - त्यातले हे एक - पटेल. मग ज्यांनी ’मुक्ता’ दिला, ’सामना’ दिला, ’विदुषक’ दिला, त्यांच्या मांडीला मांडी लावुन निखिल रत्नपारखी आणि अमृता सुभाष शिवायचं ’साठेचं काय करायचं?’ बघणं म्हणजे....पटत नाही.
निखिलचा ’साठे...’ पाह्यल्यावर ’प्रवेशमुल्य ऐच्छिक’ असुनही आणि परवडत नसतानाही खिशातले सगळे पैसे ’स्नेहसदन’ च्या दाराबाहेरच्या टोपीत टाकुन मराठी असण्याबद्दल जे बरं वाटलेलं ते - कॅलिफोर्नियातला ’साठे’ पाह्यल्यावर वाटेल कि नाही अशी रास्त शंका वाटते.

आता शंका पुराण फार झालं.
तुम्हाला उत्सुकता असेल - अधिवेशनाची.
बिल गेट्सच्या गावात, कुंद हवेत, उन उन पावसांत, दोन दोन ज्वालामुखींना साक्षी ठेऊन मराठी मावळे आलेच आहेत तर बघुयात - स्पेस नीडलला शहारे आणत तुतारी किती घुमतेय, डाऊनटाऊन हादरवत ढोल किती धडकी भरवतायत, पाईक प्लेसला स्तब्धत ताशा किती कडाडतोय आणि अटकेपारचे मराठी झेंडे खबरदार टापा वाजवत ’हर हर महादेव’ चा जोष कोणत्या टिपेला नेताहेत.....

होऊन जाऊ द्या.

आमचे बाबा आणि मी....

2007-06-15T15:43:00.000-07:00

काल रात्री आई-बाबा इथे पोहोचले.
आता इथे म्हणजे - सिऍटल मध्ये.
आय मीन - सुरुवातीला लिहायला लागल्यावर वाचणाऱ्यांना माझ्याबद्दल किती माहिती आहे, आणि मग काय ऍझ्युम करायचं आणि काय सविस्तर सांगायचं याची कल्पना होती. म्हणजे अभ्या बाबा सोडुन कुणालाच काहीच कल्पना नाहिये याची कल्पना होती.
च्यायला कल्पना हा शब्द आता दातात अडकला.
चघळताही येईना आणि काढताही.
आता कुणाला कशाची किती कल्पना आहे या विचाराने गढुळ व्हायला लागलंय.
तर -
आई-बाबा इथे - म्हणजे सिऍटलला पोहोचले.
का कुणास ठाऊक - मित्रांशी बोलताना मी माझ्या बाबांना ’बाबा’ म्हणतो.
प्रत्यक्षात पप्पा.
म्हणजे मी सुरुवातीला त्यांना प्रत्यक्षात पण बाबा म्हणायचो, पण रंजु त्यांना सुरुवातीपासुनच ’पप्पा’ म्हणायला लागला - मग मी पण रीतसर ’प्रवाहाची दिशा ओळखुन’ नामोच्चारणात बदल केले.

बाय द वे - हे लिहायला घेतलं होतं - पण मूड गेला म्हणुन फेकुन दिलं -

"मेमरी म्हणजे काय? स्मरणशक्ति? कशाची?

मला हा कागद हातात जाणवतोय. हे बेड. ही अंगावरची चादर. उजव्या बाजुने लॅम्पचा प्रकाश येतोय तो जाणतोय. या क्युबिकल शेपच्या रुम मध्ये माझ्या डायगॉनली ऑपॉजिट कोपर्यात पडलेला अंधार जाणवतोय. बाहेरचा गाड्यांचा आवाज ही. मग माझा मीच स्वत:ला का जाणवत नाहिए? मी इथे कसा आलो हे मला का आठवु नये? कसा आलो? कधी? आणि हा कोरा कागद माझ्या हातात कसा?
उजव्या बाजुला लॅम्प. त्याच्याखाली ड्रॉवर्स. पहिल्यात बायबल. दुसऱ्यात - भेंचोत! पिस्तुल!!
डोक्यात कारंज्यासारखं सर्रकन रक्त उसळवणारं, ठोका चुकवणारं, काळं तुकतुकीत पिस्तुल!
जड असेल? डॉक्टरने छातीवर ठेवलेल्या स्टेथोस्कोपसारखं धक्कादायक गार? आणि खेळण्यातलं वाटावं एवढं हलकं? खरं असेल? यात गोळी कशी भरतात? आणि हातात कसं धरतात? हे असं? एवढं हलकं एवढं छोटं पिस्तुल असं दोन हातात - समोर!
आणि असं केलं कि मृत्यु आपल्या हातात? आणि आपण यम? च्यायला नुसतं बोट हलवलं कि - मख्खन!
च्यायला जाऊदे - ठेऊन देऊ. आपल्याला काय करायचंय त्याच्याशी! उगीच ज्याचं असेल तो आला तर विचारायचा - तु कोण? हात कशाला लावला म्हणुन.
च्यायला - मग पोपट!
मी कोण?
मला काही आठवत का नाहिये?
मेमरी म्हणजे काय? स्मरणशक्ति? कशाची?"

सध्या नाना पाटेकर ला घेऊन एक पिक्चर लिहायचा विचार आहे!
यावर मीच पोट धरधरुन हसायला पाहिजे. म्हणजे हल्ली ज्या रेट ने खातोय त्याने थोड्याच दिवसात पोट (धरता येईल एवढं) वाढेलंही, शिवाय मी नानाला ओळखत वगैरे नाही आणि मी कधी कुठला पिक्चर काय एक गोष्टही कधी लिहिली नाहिए - पण नानाला घेऊन पिक्चर लिहायचा विचार चालु.

बर तर सांगत काय होतो तर -
सूर्य उगवला प्रकाश पडला गंगु गेली पाण्याला....
तिथे तिला कोण भेटलं?
आई-बाबा!
आई-बाबा तिला काय म्हणाले?
’कोलंबस कोलंबस - छुट्टी है आयी....’
याआआआआक - हे जरा जास्तच होतंय.

तर - काल आई बाबा इथे आले.
इतक्या दिवसांनी त्यांना भेटल्यावर ’कुछ पानेके लिए’ द्यावी लागणारी किंमत देवाने एका मिनिटांत खाट्‍कन वसुल केली. आजी-बाप्पुंना ’वयस्कर’ शिवायच्या कुठल्या वयांत पाहिलं नव्हतं. तसंच आई-बाबांना ’तरुण’ शिवाय कुठल्या वयांत.....

मी अमेरिकेत रहातो.
त्यामुळे मला एकटं-दुकटं रहायची, जनतेला सोयीस्कर दुर ठेवायची, आणि माझ्याच विश्वात रमण्याची सवय जुनी. आता दोनाचे चार आणि (आई-बाबा आल्याने) चाराचे आठ झाल्यावर मूड्स ची लांबी रुंदी खोली - कमी होणार आहे अशी काहितरी विचित्र जाणीव झाली. चांगली गोष्ट म्हणजे माझे डिप्रेसिंग मूड्स फार काळ टिकणार नाहीत.

तर - आई-बाबांना घेऊन घरी आलो.
दोघांनाही रंजुचं (भारतात) जेवण खालंय कि नाही याची काळजी.
शेवटी ती त्याच्याशी फोनवर बोलल्यावरच मिटली. अजुन माधुरीची आणि त्यांची ओळख होतेय तर - मराठी, हिंदी, इंग्लिश - अशा उड्या मारत गप्पा चालु झाल्या.
कुठुन तरी डायरीचा विषय निघाला - तर त्यांना म्हटलं - तुमच्यासाठी डायऱ्या आणल्यात. (च्यायला आपण मराठीत डायरीज का म्हणत नाही? असो.) इथे आहात तोवर काही लिहावंसं वाटलं तर लिहीत रहा. तर त्यावर पप्पा म्हणाले ’अरे तुझा तो मित्र कोण - कुलकर्णी?’
’अभ्या - अभिजीत कुलकर्णी!!’
’अरे काय झकास लिहितो तो!! तु का नाही त्याच्यासारखं लिहित?’
यावर माझी (पायाची) दाही बोटं तोंडात!
’पप्पा! असं काही नाही - तो चांगलं लिहितो, पण मी पण चांगलं लिहितो.’
’पण त्याचं लिखाण कसं ’रिच’ वाटतं!’
यावर आता मला पायाचे - घोटा, टाच वगैरे अवयव तोंडात जाणवायला लागले! :))
च्यायला अभ्या - तुझ्या लिखाणाला आता माझ्या घरात फॅन्स!
आणि माझं लिखाण माझी ’सख्खी’ बायको पण वाचत नाही!

आता हे लिहुनपण आठवडा झाला.
२-३ पॅरेग्राफ्स एकदोनदा लिहिले पण आठवड्याभरापुर्वीची लय पकडणं एकंदर अवघडच.

परवा पप्पांचा फोन आला ऑफिसमध्ये.
म्हटलं ’कसे आहात? जेवण वगैरे केलंत का? कुठला पिक्चर बघताय?’
तर पप्पा म्हणे - ’अरे आम्ही बेलव्ह्यु मधुन बोलतोय.’
मी उडालोच! बेलव्ह्यु आमच्या शेजारचं गाव/सबर्ब/किंवा जे आहे ते - पण चालत जाण्याएवढं जवळ नक्कीच नाही!
तर पप्पा म्हणे - ’अरे त्यात काय? खालच्या बस स्टॉपवर आलो. तिथुन येईल ती पहिली बस घेतली, मग शेवटच्या स्टॉपला उतरलो! मग ड्रायव्हरने सांगितलं कि हे बेलव्ह्यु!!’
’अहो पप्पा पण....’
’अरे गम्मत ऐक - आम्हाला माहितच नव्हतं कि इथे बसमध्ये पर्फेक्ट चेन्ज लागतं - आम्ही दहा डॉलर दिले तर ड्रायव्हर म्हणाला - असु दे, सुट्टे नाही तरी बसा. मग आम्ही स्टॉपला उतरल्यावर पैसे सुट्टे करायला इथल्या बॅंक मध्ये गेलो.’
’बॅंकमध्ये! अहो पप्पा, इथे असं कुठेही.....’
’तर तिथे आम्हाला तिथली असिस्टंट मॅनेजर भेटली. तिचं नाव स्वाती! मुंबईची निघाली!! मग तिच्याशी आम्ही गप्पा मारल्या!’
ऍपॅरन्ट्ली - या स्वाती नावाच्या (मराठी) बाईंनी माझ्या आई-बाबांच्या तिसऱ्या दिवशीच्या धाडसाचं अमाप कौतुक करुन त्यांना बेलव्ह्युची ढोबळ माहिती दिली. सुट्टे पैसे वगैरे दिलेच, पण त्या कुठे रहातात, इथे किती वर्ष झाली आहेत, मुली काय करतात, जॉब किती वर्ष झाला, ग्रीन कार्ड - वगैरे बित्तंबातमी दिली.
त्यांनी जेवढी माहिती दिली त्यावर आमचे पप्पा म्हणजे लगेच - ’अरे दाद्या, इथली बॅन्किंग सिस्टिम पण आपल्या सारखीच आहे! फक्त इथे इंटरनेट चा वापर जास्त - एवढाच फरक. बाकी सगळं तेच!’
आता माझ्यावर - ’पप्पा - तुम्ही त्या बॅन्केत जॉईन वगैरे तर नाही झालात ना!’ म्हणायची वेळ आली होती! म्हणजे पप्पांचे ऑफिसर्स आणि अकाऊन्टन्ट्स गोव्याहुन इथे फोन करुन ’सर, बाठे साब से एक प्रॉब्लेम डिस्कस करना था’ म्हणणार आणि पप्पा इथे - या बिल गेट्स नामक माणसाला साधं ग्रॅजुएट होता नाही आलं, कर्ज फेडण्याची गॅरन्टी काय - याचा विचार करत बसणार!
म्हटलं ’पप्पा - आता आहात तिथेच थांबा - मी तुम्हाला न्यायला येतो.’
’अरे कशाला? हे काय आम्ही स्टॉपवरच आहोत. इथुन २३३ पकडली कि डायरेक्ट घरी!’
’बर पप्पा - आता तिथे आहातच तर समोर एक कन्स्ट्रक्शन चाललंय ते दिसतंय का?’
’समोर म्हणजे?’
’म्हणजे स्टॉप वर उभं राहिलं कि दोन दिशांना दोन मोठ्‍या बिल्डिंग्ज चं कन्स्ट्रक्शन चाललेलं दिसेल.’
’खुप खोल गेलेत रे पण बिल्डिंग बांधायला!’
’हो - ते अंडरग्राउंड पार्किंग - त्या दोन्ही बिल्डिंग्जची फाऊंडेशन आम्ही डिझाईन केली. डीप फाऊंडेशन ही आमची स्पेशालिटी! बरं बस किती वाजता आहे माहिती आहे ना? चुकू नका. आणि तो सेलफोन आहे ना बरोबर? फोन करत रहा!!’
त्यानंतर दीड तास त्यांचा पत्ता नाही!
फोन केला तर ’आलोच’ म्हणाले.
मग अर्ध्या तासाने आले.
म्हटलं - एवढा वेळ कसा लागला?
तर म्हणे - ’अरे चुकुन २३२ पकडली. म्हणजे २३३ येत नव्हती, मग २३२ आल्यावर ड्रायव्हरला विचारलं आपल्या रोडवर जाते का? तर तो हो म्हणाला. पण ती तुझ्या ऑफिसशेजारच्या कॉर्नरपासुन भलतीकडेच वळाली. मग डोंगराडोंगरातुन जात राहिली. मग ड्रायव्हर म्हणाला - हा तुमचा रोड!’
’बापरे! मग?’
’मग काय? मग आम्ही रस्ता क्रॉस करुन उलट्या डायरेक्शनला आलो. मग जी बस आली त्या ड्रायव्हरला म्हटलं - बाबा रे, आम्हाला इथे जायचंय - तुझी बस जाते का? तर तो म्हणे - ऍक्चुअली मी घरी चाललोय, माझी शिफ्ट संपली. पण मी जाता जाता तुम्हाला घरी सोडतो.’
’पप्पा!’
’अरे त्यात काय?’
मग आमच्यात जे ’बाप-बेटा’ डिस्कशन झालं ते इथे लिहिलं तर माझी (पुन्हा एकदा) खरडपट्टी होईल! :))

बऱ्याचदा बऱ्याच लोकांना मी एक विक्षिप्त माणुस वाटतो (आणि तो मी आहे ही). पण वैयक्तिकरित्या मी माझ्या बाबांएवढा धमाल विक्षिप्त माणुस पाह्यला नाहिये. मला मागचे सहा वर्ष अमेरिकेत काढुनही बसने वगैरे जायचं म्हणजे दडपण येतं. मग मी ट्राफिकवर चरफडत पंधरा मिनिटाच्या रस्त्याला तासभर घालवतो. आणि यांना जुम्मा जुम्मा आठवडा नाही झाला तर इथल्या बसेस ची व्यवस्थित माहिती! परवा पाईक प्लेस मार्केटला गेलो तर तिथे एक गुबगुबीत भिकारी अंगाला फुगे वगैरे बांधुन आणि हरतर्हेच्या झिरमिळ्‍या लावुन भीक मागत होता. त्याला बघुन आम्ही हसलो वगैरे इथपर्यंत ठीक, पण पप्पांनी मस्तपैकी त्याच्याकडे जाऊन शेक-हॅन्ड वगैरे करुन त्याच्याबरोबर फोटो वगैरे काढुन घेतला! फोटोत दोघेही अगदी जुन्या मित्रांप्रमाणे हसताना दिसताहेत!
त्यांचा फंडा म्हणजे - हे काय? घरातुन निघायचं, गाडीत बसायचं, तु दाखवशील ते बघायचं आणि परत यायचं? त्यात काय गंमत? खरी गंमत चुकण्यात, शोधण्यात, अनुभवण्यात, भरकटण्यात, अनोळखी लोकांशी ओळखीचं बोलण्यात असते!
त्यांचा हा फंडा ऐकल्यावर - ’पप्पा! मी पाचवीत असताना सायकलवर शाळेत जायचा हट्‍ट धरला होता - तेव्हा एक्झॅक्टली हेच म्हणालो होतो!’ असं म्हणायचा मोह झाला होता, पण तो मी आवरला.

काल ते डाऊनटाऊन, वॉटरफ्रंट वगैरे फिरुन आले.
कसे गेलात विचारलं तर - अरे त्यात काय? २३३ ने बेअर क्रीक ला, तिथुन ५४५ ने सरळ डाऊनटाऊन. नाहीतर बेलव्ह्युला जाऊन पण जाता येतं.
बरं ही माहिती कशी मिळाली तर - ’गुगल’ आहे ना! सगळी टाईमटेबल आहेत त्यावर.
आता मला झिणझिण्या जाणवायला लागलेल्या.
म्हटलं - छान. आता इथुन पुढे आम्ही सिऍटलमध्ये कुठे चुकलो कि तुम्हाला भारतात फोन करुन विचारतो - पप्पा...घरी कसं जायचं? :))

स्टारबक्स मध्ये एवढ्या चित्रविचित्र नावाच्या कॉफ्या असतात कि मी माधुरीला ऑर्डर करायला सांगतो. आई-पप्पा रोज नविन कॉफी ट्राय करतात. (कुठलीही कॉफी पुरेशी गोड नसते हाच फक्त प्रॉब्लेम). क्रीम आणि हाफ ऍन्ड हाफ कि आणखी काहीतरी मधला फरक त्यांनीच मला समजावुन सांगितला!
जाऊ दे! आता मी माझ्या अज्ञानाचं आणखी प्रदर्शन करणं चांगलं नाही.
मग आता मी पण आई-पप्पांना अमेरिका दाखवण्याच्या फंदात न पडता त्यांच्या सोबत अमेरिका शोधण्याचा विचार करतोय.
त्यांच्या नजरेतुन मला ती वेगळी दिसायलाही लागलिये. म्हणजे आमच्या खालच्या प्राण्याने (!) - पक्ष्यांना दाणे आणि पाणी वाढण्याची कशी सिस्टिम केलिए, तिथे कुठकुठले पक्षी येतात, आमच्या अपार्टमेंट कॉम्प्लेक्स मध्ये देसी किती, सकाळी मुलांना सोडायला जाणाऱ्या पालकांशी त्यांच्या कशा ओळखी होताहेत वगैरे....

हे इथवर लिहुन झाल्यावर विचार केला कि आता या पोस्टला टायटल काय द्यावं?
परवा जेवुन झाल्यावर बडीशेप खात डायनिंग टेबलवर आमच्या गप्पा चाललेल्या. मी माधुरीला मराठी शीक म्हणुन पिळत होतो. तर ती म्हणे तुम्ही लोक काय बोलताय हे कळण्याएवढं मराठी कळतंय मला, मग आणखी का शिकायचं?
म्हटलं - बाकी काही नाही तर माझा ब्लॉग वाचायला लागशील!
तर त्यावर तिने डायरेक्ट पप्पांनाच विचारलं - हा जेवढ्या उड्या मारतो तेवढं खरंच चांगलं लिहितो का हो?
मग पप्पांनी बडीशेप चघळत, टेबल क्लॉथकडे पहात तब्बल ५-७ सेकंद विचार केला!
तोवर मी गॅसवर!!
मग शांतपणे म्हणाले - ही नीड्स इम्प्रुव्हमेंट!
झालं - आता बायकोच्या हाती नविन कोलीत.

घरी फोन केला - काय चाललंय विचारायला.
आई म्हणे - अरे आत्ताच ’सेंट ऑफ अ वुमन’ पाहुन झाला आणि पप्पा तुझा ब्लॉग वाचुन दाखवताहेत आणि मी ऐकतिए.
झालं!
मी ब्लॉगला ’आमचा बाप आन मी!’ असं नरेन्द्र जाधवांच्या पुस्तकांचं अपभ्रंशीत नाव देणार होतो. पण मग मला पप्पांच्या एका फोनची आठवण झाली.
पहाटे तीन वाजता पप्पांचा फोन.
’अरे तो तुझा ’हजाम’ नावाचा लेख वाचला. काय सुंदर लिहिलायस रे तो!’
अमिताव घोष म्हणतो कि कुठलाही लेखक हा गुदगुल्यांवर जगतो. मग मी पण (ताड्‍कन) उठुन वगैरे बसलो. मग म्हटलं - ’हजाम इज ओ.के., तुम्हाला आणखी काय आवडलं?’
’बाकीचं ठीक आहे, थोडे शब्द वगैरे बदल पण.’
च्यायला झालं - आता घरातुनच सेन्सॉर.
तरी बरं - बायकोला मराठी येत नाही!

आता आधीच्या अमेरिकेबाबतच्या फंड्यांना छेदत ब्लॉगबद्दल ’शोधण्या’ ऐवजी ’दाखवण्याची’ सुरुवात करायला हवी....

अब तक छप्पन!

2007-05-30T01:34:00.001-07:00

सुचना: हे माझं सगळ्यात दळभद्री पोस्ट आहे. उगीच काहीतरी लिहायचं म्हणुन लिहिलंय. टाळता येत असेल तर अवश्य टाळा!

लहान मुलं कशी रांगायला शिकतात, आणि मग जनता त्यांचं य कौतुक करते - तसं काहीसं माझं झालं.
म्हणजे - येणाऱ्या कमेंट्स ने असेल कदाचित, पण मीच मला जरा सीरियसली घेतलं.
कि चला - आता आपण लिहु शकतो.
तर - चला आता आपण लिहु.
मग मागच्या पोस्ट नंतर काही चांगले विषय वगैरे सुचुनही - नको, सतत लिखाणाने दर्जा घसरेल वगैरे खुळचट फंडे स्वत:लाच बजावुन ठेवले.
मग उगीच विसरतील वगैरे म्हणुन फील्ड बुक मध्ये सुचलेले विषय वगैरे व्यवस्थित नोंदवुन ठेवले. म्हणजे एका रात्री काम करताना सुर्य मावळताना कसा पाह्यला आणि मग थोड्या वेळाने त्याच जागेहुन वाफाळती कॉफी पिता पिता तो उजाडताना कसा पाहिला वगैरे वगैरे.
आता म्हटलं - चला, मागचं पोस्ट लिहुन महिना झाला, आता काही तरी लिहु - तर च्यायला काहीच सुचत नाहिये.
आय मीन - जे लिहितोय ते असं काहीतरी पकाऊ सुचतंय.
म्हणजे - मी पण बोअर आणि हे वाचणारा पण.
एखाद्या जंगलात उन्हाळ्यातल्या भर दुपारी - काडीमात्र वारा नसताना - ह्युमिडिटी कशी धुक्यासारखी पसरते - अगदी हाताने कापता येते - तसं काहीसं फीलिंग.
काहीना काही वाचन चालु. या वर्षाचं उद्दिष्ट याच महिन्यात पुर्ण होईल कदाचित - आता बाकीचे पाठलाग काय होते ते तपासलं पाहिजे. नव्या घरासाठी नाव शोधणे, पॅकिंग, मुव्हिंग, आई पप्पांचा पहिला परदेश प्रवास वगैरे गोष्टिंनी एका बाजुला वाईट 'हायपर' मध्ये दिवस चाललेत तर दुसऱ्या बाजुला - लिखाण ऑल्मोस्ट बंद.
काही चांगले पिक्चर्स बघतोय पण त्यांच्याबद्दल लिहिणं म्हणजे स्वत:चीच लिमिटेशन्स स्वत:ला कबुल करण्यासारखं. आणि माझ्यासारख्या 'अहंगंडी' (च्यायला याचा अर्थ 'इगॉटिक' घ्यावा कि 'सतत गंडलेला'?) - तर माझ्यासारख्या 'अहंगंडी' माणसाला - असले कबुलीजवाब नामंजुर!

आता इथवर वाचत अलाच असाल तर - लेट मी ट्राय टु मेक युअर व्हिजिट वर्थ द एफर्ट....:)

छप्पन्न

पायात तुटकी चप्पल होती
पाय तुटक्या चपलेत होता
हे आता इतिहासजमा होईल
सतेज रंग डोळ्यांत होते
डोळ्यांत डोळ्यांची झाक होती
हे आता इतिहासजमा होईल

अगदी सुरुवातीपासून
आढावा घेतला तर
मागे वळून खूप पुढे जावं लागेल

मला त्या वेळी सगळंच बोलायचं होतं
मी ऐनवेळी काही बोलू शकलो नाही
कदाचित निवळेल आयुष्य आज ना उद्या ह्या हिशोबानी
मी सगळे डिटीपी जॉब फार
तत्परतेने केले स्वत: आणि हस्तलिखितं
आणि नमुने एकत्र स्टेपल करुन ठेवले

याची इतिहासदफ्तरी नोंद होईल

माझ्यावर लाटालाटांनी पसरत गेलेली
सुन्न आणि संथ संध्याकाळ
मी कडेकडेने निरखत राह्यलो
याला इथुन पुढे आता
ऐतिहासिक महत्व प्राप्त होईल

लिव्हिंग इज अ डिफरंट प्रोजेक्ट
नॉलेज इज अ डिफरंट प्रोजेक्ट

लिव्हिंग कॅनॉट बी पोस्टपोन्ड्‍

प्रेमात हरलो प्रेमाबाहेर हरलो
त्यागात हरलो भोगात हरलो

ज्याची वाट पाह्यली वाट पाह्यली वाट पाह्यली
ते धर्मयुद्ध शेवटपर्यंत झालंच नाही

इकडे आपणच येडे ठरलो.

- सलील वाघ.