'बाकी शून्य' बद्दल -

जून मध्ये आमच्या शेवटच्या भेटीत राहुलने आवर्जून 'बाकी काही घे न घे - हे पुस्तक घेच' चा आग्रह केला आणि घेउन आलो.
'एम टी आयवा मारु' (पुन्हा), 'फाईव्ह पॉइंट समवन', आणि 'दा विन्सी कोड' च्या नादात महिना उलटला.
एकट्यानेच चिपोटलेत लंच ला जायचा कंटाळा आला एका रविवारी म्हणून मग 'बाकी शून्य' घेउन गेलो.
पहाटे तीन वाजता वाचून संपलं (संपवलं नाही) आणि 'वाचलेच पाहिजे असे काही....' च्या लांबलचक यादीत हे पुस्तक मानाचं स्थान मिळवुन बसलं.
काल ट्युलीपने हे पुस्तक हाणून पाडलं आणि 'खेद वाटला - आश्चर्य नाही' ची सवयीची भावना निर्माण झाली.

मला 'मोठा झालो' ही जाणीव लई सूख देउन जाते. लहाणपण त्रासाचं होतं अशातला भाग नाही, पण एकतर रात गई, बात गई - निघुन गेल्या काळाबद्दल किती झुरायचं - ही एक बाजू आणि दुसरी म्हणजे (आई पप्पांनी तुफान स्वातंत्र्य देउनही) हजार रेस्ट्रिक्शन्स वाटायची. म्हणजे आजुबाजुला भरपूर माणसं दिसायची, पण कळायची नाहीत. ही माणसं मोठी आहेत, पण त्यांनी त्यांच्या लहानपणी काय (काय) केलं असेल याबद्दलची उत्सुकता वाटायची. मग हीच माणसं कुठलीतरी 'भयानक कृती' करायची - म्हणजे (जनरली) प्रेम, लग्न, परिक्षा न देणं अथवा नापास होणं अथवा कमी टक्के पाडणं (मोठ्यांच्या द्रृष्टीने एकुण एकच), नोकरी सोडणं, आत्महत्या अथवा व्यसनं (हे ही एकुण एक) - आणि मग इतर सगळी मोठी लोकं एकत्र येउन यांना (युजुअली पाठीवर) शिव्या घालायची. हे 'भयानक कृती' करणारे लोक असं का करतात याबद्दलही आश्चर्य वाटायचं पण मी लहान असल्याने लोक मला 'फुल स्टोरी' सांगत नाहीत हे माहिती असायचं.
कसं वागायला पाहिजे चे धडे घेताना - 'मीच का?' आणि 'असंच का?' बरोबरच 'सगळेच असंच वागतात का?' याबद्दल भयानक (आणि रास्त) शंका वाटायची. 'कुठे जात आम्ही पुढे काय आहे' याबद्दल तुफान कन्फ्युजन व्हायचं.

त्यामानाने मोठा झाल्यावर धमाल असते - अभ्यास केल्याचे पैसे मिळतात, (माझ्या) उरल्या वेळेत काय करावं (हे मला) हे सांगणारं कुणी नसतं, तसंच कुणाशी कसं वागावं, काय पहावं, वाचावं, ऐकावं, खावं (प्यावं) हे ही. घरापासून दूर राहिल्यावर नात्यांचा बागुलबुवा ही नसतो. आयुष्य 'क्रुज कंट्रोल' वर टाकून छंद जोपासता येतात.
पण तरीही - आजुबाजुची माणसं अजुनही कळत नाहीत.
अमर्याद स्वातंत्र्यातही टोचायला लागल्यावर मीच माझ्यावर घातलेली बंधनंही जाणवायला लागतात.
पण फरक म्हणजे - (अभ्याच्या भाषेत) वाढत्या वयाने असेल कदाचित, पण आता ही लोकं आणि त्यांची आयुष्य 'कन्फ़्युजींग' न वाटता 'फॅसिनेटिंग' वाटायला लागतात. म्हणजे कळ्याने (मेरिट लिस्ट गाजवूनही) इंजिनियरींग कंप्लिट का केलं नसेल, अजेयचा संन्यास, सौरवचं स्वत:वर सुऱ्याने वार करून घ्यायचं वेड.....

परवा बाबाला फोन केला.
तो म्हणे 'हजारों ख्वाईशें ऐसी' बघतोय.
इतर कुठला पिक्चर असता तर त्याला तो बंद करायला लावला असता, पण 'हजारों...' मुळं 'दोन तासाने फोन करतो' म्हटलं.
बाबाचं एक चांगलं आहे - तो एक उत्कृष्ठ श्रोता आहे.
त्याने - मामा, तुला या पिक्चर मध्ये (एवढं) काय आवडलं? विचारलं आणि पुढचे दोन तास ऐकत बसला.
मला त्यातली 'इनएव्हिटॅबिलिटी' आवडली.
पिक्चर मधलं सत्तरच्या दशकातलं वातावरण, संगीत, अभिनय (चित्रांगदा....कहर), संवाद अल्टिमेट आहेतच, पण हा पिक्चर हजार ठिकाणी 'घसरू' शकला असता - तो घसरू न देणं - हे श्रेय दिग्दर्शकाचं.....
हे हे असं असं झालं.
बास.
आता त्याचे जे जे अर्थ लावायचे - ते तुमचे तुम्ही लावा.
हा एक 'ऍडल्ट' पिक्चर आहे - तो 'पर्सेंटेज ऑफ स्किन' साठी नव्हे तर 'पर्सेंटेज ऑफ सेन्सिबिलिटी' साठी.

'हजारों....' चं विषयांतर 'इनएव्हिटॅबिलिटी' च्या उदाहरणासाठी.
'बाकी शून्य' मला असंच 'इनएव्हिटेबल' वाटलं.
बऱ्यापैकी सुखी (श्रीमंत नव्हे) घर, शाळा, (मध्ये मेरिट), कॉलेज, इंजीनियरींग, नाटक पिक्चर चा छंद, यशस्वी नोकरी, युपीएस्सीची तयारी इथपर्यंत सरळसोट मार्गाने आलेला एक तरुण व्यसनाधीन होतो आणि संन्यास घेतो. यादरम्यान त्याच्या डोक्यात असणारी सेक्शुऍलिटी....
पुस्तक न वाचलेल्या परिक्षकांनो - या दोन वाक्यांवर तुमची पानभर परिक्षणं लिहा.
डोक्याला झंझट नको असलेल्या लोकांनो - या माणसाला चूत्या समजा व पुढे चला.
वाचनाचं वेड असलेल्या लोकांनो - असलं काही 'वाईट' वाचून तुमचं 'चांगलं' वाचण्याचा हुरुप वाढावा म्हणुन तरी हे पुस्तक वाचा.
पुस्तक विकत घेउन वाचणारांनो - तुमचं अभिनंदन.

या दोन वाक्यांच्या अधेमधे पाचशे वीस पानं घडतात.
'काजळमाया'ची सुरुवात जी.ए. थोरौच्या ज्या 'इफ अ मॅन डजंट कीप पेस विथ हिज कंपॅनियन्स - परहॅप्स - ही हिअर्स अ डिफरंट ड्रमर' वाक्यानं करतात, त्या वाक्यातला ड्रम या पाचशे वीस पानांत ऐकू येतो.
एस.एल.भैरप्पा जे मनमंथन करुन व्यक्तिरेखा - आणि कन्नड साहित्य - मराठीच्या 'कैक तीर पल्याड' घेऊन जातात - ते मंथन या पाचशे वीस पानांत घडतं.
कळ्या, अजेय, सौरव, आशा, दाई, सुभाष दादा, राधिका - जे कन्फ़्युजन देतात ते ही पानं काही अंशी उलगडतात.
यातल्या नायकाचं आयुष्य स्टिफन किंगच्या 'रीटा हेयवर्थ ऍंड शॉशॅंक रिडेम्प्शन' च्या ताकदीनं रेंगाळतं.
यातला नायक मला माझ्यात आणि माझ्या प्रत्येक मित्रांत दिसतो - जो मला 'कोसला'तही दिसला होता.
हे पुस्तक ऍडल्ट आहे यात वादच नाही - पण ते स्किनसाठी नव्हे तर सेन्सिबिलिटी साठी त्याहुनही जास्त त्याच्या इनेव्हिटॅबिलिटी साठी.....
या 'दोन वाक्यी' तरुणाची 'पाचशे वीस' पानी 'फुल स्टोरी' सांगुन हे पुस्तक मला 'मोठं' करतं.....

इती.

मी पुस्तक परिक्षक नाही.
या पुस्तकाचं एकही परिक्षण मी वाचलेलंही नाही.
एवढं सगळं - तुम्हाला पुस्तक आवडावं यासाठी नाही.
होता है, चल्ता है, दुनिया है - कधी कुठलं पुस्तक आवडुन नावडतं, नावडुन आवडतं, 'हर कुत्तेका दिन होता है' सारखं 'हर किताब का दिन होता है'.
आणि नाहीच आवडलं तरी 'परहॅप्स वी हिअर अ डिफरंट ड्रमर' ही शक्यता उरतेच ना?

त्या शक्यतेस.....चिअर्स!